Sonymen qatar jasyl qala qalyptastyrý maqsatynda da tal-daraqtar otyrǵyzylyp, shahar shyraıyn arttyrýda. Mundaǵy basty maqsat tazalyq pen tártipti tý etý bolsa kerek. Alaıda bir jer bútindelse, bir jerdiń qııýy ketip jatatyny ótirik emes. Oǵan da kúndelikti tirshilik barysynda adamdardyń ózi jol berip jatady.
Tirshiliktiń túrli sebepterimen kóshege shyǵa qalǵan jaǵdaıda, áýeli kóshelerdiń ár buryshynda shashylyp jatqan qoqysty baıqaýǵa bolady. Iаǵnı turǵyndar qolyndaǵy zatty qoqys alańyna aparyp tastaýdan góri, aıaq astyna tastaı salǵandy durys kóredi. Qala berdi kópqabatty turǵyn úılerdiń aldynda da, artynda da shashylyp jatqan temeki qoraptary, túrli sýsyndardyń ydystary, qalbyrlar, paketter sııaqty nárseler eshbir adamǵa jaǵymdy áser syılaı qoımaıdy. Qorshaǵan ortany qurmetteý, adamdardy syılaý adamnyń ishki mádenıetine baılanysty bolsa kerek. Ásirese Taraz qalasyndaǵy yqshamaýdandardy túrli qoqystan aıaq alyp júrgisiz deýge bolady. Bul tazalyqtyń saqtalmaýynan túrli ınfeksııalardyń taralýyna jol berýi múmkin. «Ár adam úshin gıgıena basty orynda turýy tıis. Adamnyń tazalyqty ustanýy mádenıettiligin kórsetedi. Qazir qoǵamda, qorshaǵan ortada tazalyq tolyq saqtalýda dep aıta almaımyn. Eń ókinishtisi, bul máseleni týdyryp otyrǵan turǵyndardyń ózderi. Keı turǵyndar kóshede kele jatyp qolyndaǵy túrli zattardy oılanbastan tastaı salady. Munyń bári aýany lastaıdy. Taǵy bir aıtarym, temeki tuqyldary, sharaptardyń bos bótelkeleri, kókónis, túrli jemisterdiń qabyqtary men qaldyqtary aýaǵa ınfeksııa taratady. Odan bólek, qoqys shashylyp jatqan jerlerge shybyn úımeleıdi. Sondyqtan da tazalyq bolǵan jerde aýrý bolmaıdy», deıdi medısına ǵylymdarynyń doktory Saǵyndyq Ordabekov.
Shyndyǵynda da tazalyq máselesine kelgende álsizdik tanytyp jatamyz. Búginge deıin shahardaǵy barlyq qoqys alańynyń beti ashyq kúıde jatyr. Ásirese yqshamaýdandarda, ilgeride salynǵan turǵyn úılerdiń mańaıynda qańǵybas ıt pen mysyq kóp. Al bular kezi kelgende qoqystan áldenelerdi tartyp áketip, áýrege túsip jatady. Bul oraıda da qala tazalyǵyna árbir turǵynnyń jaýapty ekenin Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Asqarbek Seıilhan aıtty. «Barlyǵy janashyrlyqqa baılanysty ǵoı. Syrttan kelgen qonaqtar qalany maqtap ketse, bárimizge abyroı. Qazaq handyǵynyń 550 jyldyq toıynda Taraz bir jańaryp qaldy. Elbasy kóńil bólip, talaı qundylyqtar boı kóterdi. Solar qazir óz deńgeıinde taza tur ma? Jánibek pen Kereı hannyń eskertkishi mańaıyna serýenge shyqqan jastar bótelke syndyryp, syra jáne ózge de sýsyndardyń qaldyqtaryn qaldyryp, búldirip ketip jatqan joq pa? Qoqys bylaı tursyn, qala kóshelerinde qańǵybas ıtter kóbeıip ketti» deıdi mádenıet salasynyń ardageri.
Árıne Taraz qalasy qoqysqa belshesinen batqan shahar emes. О́zine tán tazalyǵy, saltanaty bar kóne meken. Alaıda kúndelikti turmys barysynda tutynǵan dúnıelerdiń keıde kóshelerde beıbereket jatýy jaǵymsyz áser etedi. Bul turǵyda tıisti mekemeler jumystaryn da atqaryp otyr. Biraq shaǵyn quramnyń shahar turǵyndaryn bir mezgilde qadaǵalaýǵa múmkindigi jetpeıdi ǵoı. Sondyqtan da árbir turǵyn tazalyqty ózinen bastasa, óte durys bolar edi.
Árıne tıisti tazalyqty saqtamaǵan azamattar zań aldynda jaýap beredi. Jambyl oblystyq ishki ister departamenti jergilikti polısııa qyzmeti ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń jumysyn uıymdastyrý bólimshesiniń aǵa ınspektory, polısııa maıory Qýanysh Aqbolatovpen sóıleskenimizde, ol oblys boıynsha qoǵamdyq oryndarda tyıym salynǵan jaǵdaılar boıynsha qansha azamattyń ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵanyn aıtyp berdi. Máselen, oblys aýmaǵynda kóshege temeki qaldyqtaryn laqtyrý boıynsha 1936 azamat, masań kúıde 4945 azamat, belgilenbegen jerde temeki tartý boıynsha 2212 azamat jáne turmystyq qaldyqtardy ruqsat etilmegen jerge tastaý boıynsha 6118 azamat ákimshilik jaýapkershilikke tartylypty. Sonymen qatar tıisti azamattarǵa 20 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul da salynǵan. Qarap otyrsaq, bul da asa jaqsy nátıje emes. Sondyqtan da ár turǵynnyń tazalyq máselesinde mádenıetti bolǵany jón.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
TARAZ
