Avtobýstan túsken boıda Gýlııa zyr júgirip keledi. Baıaǵy sovmınniń aýrýhanasyna. О́kpesin qolyna alyp, ushyp keledi. Ázaǵańa! Jansaqtaý bólimine túsip qalypty. Osy tańerteń Almatyda Elbasynyń qolynan biraz zııalylar jyldyq stıpendııalaryn alǵan bolatyn. Shyqqasyn habarlasamyn degen. Qońyraýyn zaryǵyp kútken. Taǵaty taýsylyp balalarynan bilgen. Insýlt! Alty ret júrek talmasyna ushyraǵan zárezap aǵzany bul joly mıynan qysyp jiberipti... Ishke kirý ońaı bolmady. Jazýshylar odaǵynan Ázaǵańnyń alyp bergen: «Gýlııa Imanova – Á.Nurshaıyqovtyń kómekshi-hatshysy», – degen kýáligin kórsetip, jalynyp-jalpaıyp, 3 mınótke ázer suranyp kirdi-aý, áıteýir.
Esik aıqara ashylǵanda Gýlııa shatqaıaqtanyp, denesin ustaı almaı táltirektep ketip edi, dáriger qoltyǵynan demep, tiktep qaldy. Bul ne ózi? Qaıda kelip tur? Myna jatqan kim? Ázaǵańa uqsaı ma? Bet-aýzyn túrli tútiktermen aıqushtap tańyp tastaǵany nesi? Kózi jumýly. Aqyldy kózinen nur shashyramaıdy... Keń mańdaıy jarqyrap jatyr. Shapshań, shalt qımylmen qolymen sıpap edi, jup-jumsaq, jyp-jyly eken. Ernin tıgizbekke eńkeıdi bilem, dáriger tejep qaldy. Alyp júregi soǵyp tur ma eken? Keýdesin tyńdasa she? Taǵy tosqaýyl. Monıtorǵa kózi túsip edi, ondaǵy oınaqshyǵan sansyz ırek: «álsiz, álsiz», degendeı, shapshyǵan shımaılarymen úreıin ushyryp jiberdi. Eńirep qoıa berdi. Mundaıda jylaýǵa bolmaıdy ǵoı. Jylaýdy surap alyp pa? Jylady... Syrtqa shyqqan soń qaraǵaı baýyryna tyǵylyp otyryp, aǵyl-tegil eńiredi... Munyń kóz jasy aǵa júreginiń qylyn terbep, álsiz tamyrlaryna qan júgirtse eken-aý...
Ázaǵań eshnársege de ońaılyqpen berilmeıtin. Búkil ǵumyry qıyndyqty jeńýge arnalǵandaı edi. Ashtyq jyldarynyń zobalańyna bala júregi shydap baǵypty. Tutqıyldan soqqan soǵys alapaty. Aıdahar aranyna jutylmaı aman oraldy. Kýrstaǵy otyz qyzdyń qara nanyn kezek bólip jep júrip, bilim aldy. Laýazymdy qyzmetter atqarǵan tustaǵy etekten tartqan mysyqtileýlerdiń mysyn ádildikpen basa bilipti. Mahabbat jyrshysy atandy. Halqynyń súıikti jazýshysy boldy. Halımasynan 80 jasqa endi súıenerde kóz jazyp qaldy. Kári júrektiń syńarynan aıyrylǵandaǵy syńsyǵanynan beter jandy qaryr nendeı úskirik-ún kezdeser eken? Jo-joq, kezdespes...
Qaıǵy qaqpaqylyna mazaq bolyp qalypty. Balalarynyń qansha mamyq áldıine úırengenimen de jetim kóńildenip, boıy-basynan ál-qýat ysyrylyp, saly sýǵa ketkendeı saldyraı bastaǵanyn ózi sezedi. Qalam ustaıdy, jazylmaıdy. Oıy kóp, iske tamyzyq joq. Basylatyn, qaralatyn qoljazbalar shash-etekten. Buryn Halıma ekeýinen eshteńe artylmaýshy edi. Báriniń qııýy qashqandaı. Onyń ústine Halımany oılaýmen osharylyp, opyrylatyn túri bar. Bátir-aý, qalaı serpiledi? Isi qalaı ónedi? Jan kúızelisiniń bir emi – oıǵa alǵan sharýasynyń jeldirtip júrip berýi emes pe edi. Bir jóni bolar ma? Qısyny keler me? Halımasyndaı kim qolyn uzartar... Járdemshi bolar, júıkesin jegideı jeıtin jumysyn kim júıelep, jeteleı túser...
Sóıtip, oıy-boıyn muń torlap, qaradaı shóge bastaǵan tusta, 2005 jyly Aqtóbeden qońyraý shalyndy. Áıel bala eken. Kóp oqyrmandarynyń biri. Gýlııa Imanovamyn dep tanystyrdy. «Máńgilik mahabbat jyryn» oqyp, jyly lebizin bildirip jatyr. Daýysy ashyq. Telefonnyń arǵy jaǵynan júregi kórinip turǵandaı: búkpesiz jan ekeni seziledi. О́z halin suraǵanda, nege ekeni belgisiz, Ázaǵań birden jan syryn jaıyp saldy. Halıma bylaıǵy tirshiligin aıtpaǵanda, ádebı ómiriniń shamshyraǵy eken-aý. Eriniń tolassyz jazýynyń etek-jeńin qymtap, halqynyń kádesine úlgertip jatatyn súıiktisiniń jankeshtiligin endi jete uǵyna bastaǵandaı ma? Qazir japanda jalǵyz jorytqan qulandaı eken. Eleńdeıdi. Erinbegenimen de eleń etkizerlikteı shyǵarmalar týmaı qoıdy. Qaıda, qaıda, baıaǵy tulpar-aǵyn? Qaıda eken, janqalqasy – Halıma-saǵym?! О́nbeı tur, bar jumysy. Kúızelgendeı bar turmysy. Osy qınalysy Gýlııaǵa salmaq salǵanyn sezgendeı edi. Onyń daýysy barlyǵyp shyǵyp, álde kómeıge tyǵylǵan óksik pe, úni úzilip-úzilip álsirep, báseńdene óshe túsip, qaıta serpilgendeı qýatpen Almatyǵa bir barǵanda ádeıilep aǵasyna sálem beretinin syzdyqtap jetkizdi bilem. «Kompıýterge jaqsy basamyn», degeni jazýshynyń kókeıinde álsiz shoqty úrlep, mazdatqandaı boldy.
Sol Gýlııa Ázaǵanyń kabınetinde otyr edi. Jaǵalaı kitap. Munsha mol baılyqty sırek ushyratypty. Ertegi álemine engendeı. Kórkem úlkeıtilip, tórge ilingen Halıma apasynyń sýretine kózi túsip ketkende, ón boıy shym ete qaldy. «Qyzym-aý, meniń Ázilhanyma qolǵabys etshi»,– dep úkili úmitpen jymııatyndaı. Dál osy tusta áńgime aýany da órbı kele, bir sheshimniń shetin ańǵartyp turǵandaı-tyn. Ne istemegin oısha saralap otyrǵan Gýlııa, álgi kózqarastan berik baılamǵa tirelgenin, endi sheginerge jol joq ekenin ańǵardy. Syrttaı tymyraıyp otyrǵanymen, «ıá, ıá, Halıma apataıym, kómektesemin, kómektesemin», – dep ishteı Ázaǵań ótinishin qanaǵattandyryp tastaǵanyn baıqamaǵandaı. Úlken jazýshynyń úlken júregi ańǵarympaz ǵoı: «sóıtkeniń jón, eńbegińdi jemespin», degendeı, ózine dál qazir yqylasty sóz arnalaryn oı túısigimen ekshegen Ázaǵań qarlyǵashtaı qaǵylez óńdi Gýlııanyń jaýabyn tezdetip estýge qumarlanǵandaı elgezek qalyp tanytty. Endi ne shydas bar? «Sizge járdemim tıip jatsa, baqyttymyn, aǵa!», – dep Gýlııa jazýshynyń qoshemetshil kóńilin aspandatyp jiberdi.
Sodan, Gýlııa balalaryn eritip, Aqtóbeden Almatyǵa kóship kelgen. Endigi ómirin Á.Nurshaıyqovtyń kómekshi-hatshysy bolýǵa arnap, halyq jazýshysyna dem berý, qoljazbasyn basyp, kitap qyp shyǵarý. Áıteýir, zyr júgirip, túgesilmeıtin ádebı sharýasyn túgendeýdi murat etti. Ázaǵań ystyq yqylaspen qaryndasynyń qolyn qysyp ustap, bul sheshimine meıirimmen alǵysyn aıtyp turǵanda: «Moınyńa qandaı qamyt kıdiń, Gýlııa!» – dep ózin-ózi nyq qadamǵa qaqpaqyldaǵany da esinen ketpes.
Jebedeı sýyrylǵan ýaqytqa ne shara? Araǵa alty jyl túsipti. Gýlııanyń eńbegine Ázaǵań emirenip júrdi. Aıtqanyn eki etpeıtin, eńbekshil kómekshisine ámanda rızashylyǵyn bildiredi. Isi de óndi. Barshasyn tizbelep jatpaı-aq, 2010 jyldyń ózinde ǵana 12 kitaby baspalardan shyqqanyn aıtsaq, bári uǵynyqty bolar. Gýlııa kómektespese, bulaı bolmasy anyq. Onysyna buldanbaıdy da. Jazýshy men oqyrman arasyna dáneker bolsa, dittegeni sol ǵoı. Memlekettik tapsyrystan tys shyqqan kitaptardy taratyp, satýdyń mashaqatyn aıtpańyz. Shynashaqtaı Gýlııa bárine úlgeredi. Aqshasyn esep-shotqa quıdyrtady nemese qolma-qol alyp, ıesine tabystaıdy. Sondaı bir kiristi keshte:
– Baıyp ketetin boldym ǵoı, Gýlııajan!- dep Ázaǵań jazýyn doǵaryp, kompıýterde otyrǵan kómekshisin de sál tynystaýǵa shaqyryp, áziline basty. – Baıyp ketsem, saǵan balalaryńmen birge keń ornyǵatyn páter ápersem deımin...
– Qıyn soǵady sizge. Júregińizge kúsh túsedi!– dep Gýlııa azar da bezer boldy.– Kúnimdi kórermin. Balalarym ósse, teńelip ketermin. Jazýyńyzdan basqaǵa esh alańdamańyzshy.
– Sonda da bir jónin qarastyrýym kerek shyǵar, – dep Ázaǵań jaldaýly páterde turyp jatqan kómekshisine jany ashı qarap qoıdy. Keıde eńbegine durys tóleı alyp júrmin be dep te kúmandanatyn. Aqysyn jemeýge tyrysady. Páter demekshi, Úkimet basshysyna joldanatyn ótinishiniń sulbasy da kókeıinde júr. Belgili jazýshylarǵa aqyly ádebı kómekshilerdi bekitip berý memleket tájirıbesinde bar ǵoı. Uly Jambylǵa, bertinde Qasym Qaısenovke degendeı. Jasamys bizderge de múmkin etiler degen oıy oıanǵan. Solaı bola qalǵan kúnde osy Gýlııany kómekshi-hatshylyqqa zańdastyryp, bekitip alar edi. Bul syryn ázirge Gýlııaǵa aıta qoıǵan joq. Kómekshi etip ustaýdy aýyrsynyp júrgendeı bolmaıyn dep, tejelgen túri. Biraq kókeıkestilik buǵyp qalmaıdy eken. Kúnderdiń kúninde álgindeı ótinish-hatty Gýlııanyń óz qolymen tergizip, joǵary jaqqa salyp jibergen. Resmı emes hatshysynyń azdaǵan qarsylyǵyna qaramastan, árıne. Jaýapty alańkóńilmen kútken. Áli de kúte túskisi keledi. Kúder úzbeıdi. Dámeli. Sabyrly qalpynan ishindegi tylsym syryn ańǵarý qıyn. Tulǵalar bul jaǵyna turlaýly bolady eken ǵoı. Ishin órtese de ór keýdesin ushqalaqtyqqa basqyzbaıdy.
Aýrýhanadan qaıtyp kele jatyp, jýan qaraǵaıdyń baýyrynda solyǵyn basqan Gýlııa shıraq qımyldaıdy. Jylaǵannan dáneńe ónbesin oılap, Ázaǵańnyń tezirek aıyǵyp ketýin Jaratqannan jalbyryna surady. Júrekke túsken salmaqtyń talaı quqaıyn kórgen edi, turyp keterine sendi. Soǵys qaqtaǵan taramystaı bolmysy qaıyspaıtyn shyǵar. Jo-joq, essiz jata berýi múmkin emes. Essiz jatqanyn sezse, ekilene túsip, atyp turyp keter edi. О́z kúıi ózine beımálim-aý, sirá. Áıtpese... Ázaǵań rýhy myqty adam ǵoı, maıyspas edi taǵdyr tálkegine. Átteń-aı, átteń, ınsýlt alǵanyn bilmeı jatyr-aý! Osyndaı kúdikti de sezikti, tentek te tákkappar oılar Gýlııany dedektetip keledi. Úıine jetip ál jınap, erteń aýrýhana aldynda tań atyrýy kerek...
Tań eleń-alań kez. Dárigerler aýysymy. Aq jeleńdilerden appaq eles tarap jatqandaı. Zyr júgirgen olarǵa qarap otyryp, Gýlııanyń basy aınalsyn. О́mir arashashylary ǵoı, tynym tappaıdy. Qaısybiri jansaqtaý bólimindegi Ázaǵańa da baryp, dáıek bolyp jatqan shyǵar. О́zi de kirgisi kelgen. Jolatpaıdy biraq. «Ázaǵa, turmys kúndelikterińizdiń ara tisindeı qaıshylanǵan myna tusyn basa bereıin be?» – dep qulaǵyna sybyrlatsa ǵoı maǵan, estı qalsa, ushyp turar edi-aý. Oı shirkin jelikpe ǵoı, keı sátte. О́tken joly kúndelik qoljazbalaryn basyp otyryp, Gýlııa: «Bul jerin jumsartsaq qaıtedi? Aty-jónimen badyraıtyp, betine basyp aıtypsyz. Keıin bálesine qalarsyz. Ol attan túskenimen, áli kúngi áldiniń biri emes pe?» dep, saqtyq jasaǵan. Ázaǵań qara kózildirigin alyp, jańa kórgendeı ózine janaryn tiktesin. Únsiz. Abdyrap qalǵan Gýlııa jer shuqyp otyr. Aǵattyq jasady-aý. Ne túrtti, jazǵanyn túzetpek bop. Keıde sózge, sóılemge qatysty pikirin ashyq aıtqyzyp, «e, kelistik» dep, erkindik berip qoıatyn keńdigi bolýshy edi, soǵan dandaısyǵany ma? Bul jolǵy belsendiligin belden syzyp tastaǵandaı etip: «Jazyńyz! Jazyńyz!» – dedi. Kózildirigin qaıta kıdi. Mátin sol kúıinshe basylǵan. Batyl oılary batpan júgimen kete barǵan.
Ázaǵańnyń azamattyq kózqarasyn ózgertý múlde múmkin emes edi. Durys dep bekindi me, qyldaı qııanat jasatpaıtyn. Jurt kóńilin aýlaǵysh edi. Artyq sózben júregin syzdatpaıtyn. Qatty bekemdenip, ishteı turysqanymen de lezde jibip, kiri ketken jibek oramaldaı tap-taza bop, jelbirep shyǵa keletin. Birde óziniń jazǵanyn aýyzsha aıtyp tergizip bolǵan soń, ústel ústine tildeı qaǵazdy eleýsizdeý qaldyryp, tynystaýǵa shyǵyp ketken eken. Gýlııa ózine arnalǵanyn bilip, oqyp kórdi. «Sozsam – qolymsyń, Júrsem – aıaǵymsyń, Súıensem – taıaǵymsyń, Gýlııa! Buryn osynyń bári – Halıma edi. Aıyrylyp odan Qasiret jutyp, Qaıǵy jedim. Sen maǵan, Onyń ornyna, Kókten túsken Halıma ma dedim?!» Mátinniń aıaǵyna jetpeı-aq betiniń ushy narttaı bop qyzardy. «Uıat-aı! Meni Halıma apaıǵa teńeıtindeı sonsha nendeı eńbegim sińipti. Uıat-aı!», dep qalǵan sózderdi qomaǵaılana oqyp shyqty: «Sen meniń: Halımamdaı, Qyzmet etip kelesiń. Boıdaǵy kúsh-qýatyńdy, Aıamaı maǵan beresiń. Qanshama kitaptarymdy kompıýterge bastyń, olardyń korrektýrasyn oqydyń. Shyqqan kitaptardyń satylýyn, taratylýyn tegis uıymdastyrdyń. Jaryq kórmeı jatqan dúnıelerimdi retke keltirsem dep jáne talpynasyń. Seniń osy jaqsylyqtaryńdy, Qashan, qalaı ótesem eken, Gýlııa?!» Sońǵy sózderdi qomaǵaılanyp jutyp qoıǵanda, esikten Ázaǵań kórindi... Kútpegen baǵaǵa keýili kóterilmek ornyna, pástenip qalǵan qaryndasynyń myna túrinen kóp syr ańǵarǵan sezimtal jazýshy jyly janaryn aýdaryp, «sen adal eńbek ıesisiń, razymyn kómegińe» degen lebizin tótesinen ańǵartyp ótip edi...
Bir sát Gýlııa osyndaı shytyrman oılarynan selt etip: «Esin jıdy ma eken, asyl aǵam!» dep bosaǵan kóńilin áreń tejedi. Ushyp turyp, qarsy betten kóringen tanys dárigerden hal-jaıyn bilip edi, ol sózge zaýyqsyz, pás kóńil, jaýapsyz júre berdi...
Syrqattyń kóńilin suramaqqa kelgenderdiń qarasy lezde kóbeıip ketti. Iri oqymystylar, belgili aqyn-jazýshylar, qatardaǵy oqyrmandar... Ul-qyzdary Arnur men Jannur, Jannat pen Janar tomsyraıyńqy kúıde. Kelinderi men nemereleriniń de unjyrǵalary túsip júr. Bárin bir tilek biriktirip, úmitti kózderinen sharasyzdyq taby seziledi. «Jazylyp ketse eken...» dep únsiz egile túsedi. Et jaqyndarynyń bir-ekeýi ǵana ishke suranyp kire aldy. Basqalaryn mańaılatpaıdy. Osyndaı dúrbeleńmen besinshi tún jylystap óte shyǵypty... Ázaǵań júregi uly shaıqasqa kirgendeı, maıdan dalasynan maltyǵyp shyǵa almaı jatqandaı... Júzinen beti beri qaraǵandyq nyshany baıqalmaıdy. Kúızeltetini de osy...
Altynshy kúni Gýlııa túske deıin Ázaǵań jatqan aýrýhananyń mańynda kóppen birge teńselip, júrdi de qoıdy. Tańnan beri nár syzǵan joq. Tábeti tartpaıdy. Esil-derti ishke enip, Ázaǵańnyń júzin bir kórý. Qaıdan jolatsyn. Sonda da dámelenedi. Amalsyzdan «Kómekshi-hatshy» degen kýáligin kórsetedi. Bul sózdiń mánisine keıbireýi tańyrqaıdy. Endi biri túsinistikpen basyn shaıqaıdy. Kirgizse ǵoı, áldebir amanatyn alyp qalar ma edi... «Sóılemese de ne demegin túsinem! Jiberińdershi, dárigerler! Uly júrektiń ısharasyz óshýi múmkin emes, aıasańdarshy meni!» – dep janaıqaıyn syrtqa shyǵarǵysy keledi. Ádep saqtaıdy. Ibaly keıippen, kóz sharasyn móldir jasymen jýady... Áldene bir kezde óz oıymen áldılenip ketedi. Elbasynyń qabyldaýyna barýdan bir kún buryn, altynshy aqpanda Ázaǵań ekeýi tańǵy serýen jasaǵan. Abaı eskertkishine baryp, taǵzym etkeni kóz aldynan ketseıshi bir. Ystyq beınesi kirpigin qaqtyrmaı, kólbeńdeıdi. Áne, uly baba eskertkishiniń mármár tasyn sıpalap, uzaq turdy. Basyn súıeıdi. Qulaǵyn qabyrǵasyna tosty. Beınebir aqyn júreginiń dúrsilin tyńdaǵandaı, siltideı tynyp qalypty. Bir kezde saýsaqtarymen aǵasynyń saýyryn jeńil, erkeleı qaqqyshtaǵandaı bolyp: «Abeke, Almatynyń ústinen qarap tursyń ba? El-jurt aman, men erteń Prezıdenttiń qolynan stıpendııa alamyn. Arýaǵyńyz qoldaı júrsin!» – dep jan-syryn ashqandaı elgezektene sóıledi. Sosyn, nege ekeni belgisiz, qara kózildirigin suq saýsaǵymen sál joǵary ysyryńqyrap, náti, mólt ete qalǵan tamshysyn bildirtpeı súrtkisi keldi me eken, basyn kilt kegjıtip, Alataýǵa buryp aldy. Dáp bir Abaı men Alataýdyń órligin salystyrǵandaı, tátti muńǵa batyp edi. Sol turysynda Gýlııaǵa, Ázaǵań Kóktóbege, odan asyńqy baýraıdaǵy Keńsaı silemderine janaryn sıpaı qamshylap, oısha ólshem órnegin salyp, sıqyrly áýen tyńdaǵandaı, baq pen baptyń tamyryn basqandaı, ómirdiń mánin qunyǵa quptaǵandaı, tipti bir jutym aýanyń mańyzyn bezbendegendeı, beımálim kúıde balqyp pa, álde ótkinshiliktiń áýezinde qalqyp pa, áıteýir, adam-ǵumyr elesindeı bop, beıkúná kúıde sál myzǵyǵandaı-tyn... Myna keıpi tańǵaldyrdy. Gýlııanyń sanasyn san órimdi shybyrtqy osyp-osyp jibergendeı boldy.
Sóıtken Ázaǵań erte kúni, Elbasynyń qolynan stıpendııa alysymen, sút pisirim ýaqyt ótken soń, oqystan shalqalaqtap qulaı bergen. Ultymyzdyń birtýar azamaty, ımandy jan, jyly júrek, ystyq qaırat ıesi Muhtar Qul-Muhammed súıeı qalǵan qoltyǵynan... Qysylǵandaǵy tiregi qandaı myqty edi!
Jyl boıyna, saıahatshydaı sergek kúımen úıinde otyra almapty-aý! 2010 jyldy aıtady. El-jurtyn aralaýdan sharshamady. Tynym joq. Jeldirtip júrgisi kelip turatynyn Gýlııadan jasyrmaıdy. Baıtaq Otanynyń tórt buryshyn adaqtaǵan shyǵar. Azıada alaýyn alyp, jastan beter júgirip, shabytqa bólenip, saqyldaǵan saryshunaq aıazda sańqyldap sóılep turǵanyna qyzyǵa qaraǵan qalyń eli. О́skemenge ekinshi qaıtara barmaqqa jınalyp, qol sómkesin bosaǵaǵa súıep qoıǵanyn da biledi. Boı jazyp júr eken-aý! Birge júreıik deıtin Gýlııaǵa. Janynan tastaǵysy joq. Bul syltaý aıtady. Syrt kóz ne deıdi? Sózden aýlaq. Kómekshi-hatshyńyz bolyp, úıde is tyndyrsam bolar. Selteń júris sezik týdyrmaı qoımas... Sondaǵysy Ázaǵańnyń abyroıy úshin de. Halıma apasynyń rýhyna berilgendik serti de. Taza, pák kóńildiń káýsaryn tunyq kúıinde ustaýǵa degen yqylasy shyǵar ózin saqtyqqa jeteleıtin. Iá, Gýlııanyń mundaı kirshiksiz tabıǵatyn Ázaǵań aıryqsha baǵalaıtyn. Sondyqtan da bolar, «bul meniń kómekshi-hatshym» ǵoı dep, qasyna súısine ertip, anyǵynda qoltyqtap, súıenish etip, túrli toı-jıyndarǵa barǵysy kelgende, Gýlııanyń aqylmen tartynǵan kóńilin syılap, jalǵyz jortyp, kete baratyn.
...Besinshi táýlikte, namazdyger shaqta Ázaǵańnyń tamyr búlkili toqtady. Bul qaraly kún – 2011 jyldyń 12 aqpany bolatyn.
...Bıylǵy qazan aıynyń ortasynda, kómekshi-hatshylyq mindetin áli bir sát toqtatpaǵan Gýlııa Imanova maǵan qońyraý shaldy.
– Aǵa, jıendi boldym! Ázaǵańdy joqtatpaıyn dep, ózińizden súıinshi surap jatqanym ǵoı! – dep úni bebeýlegende, ata-babam saltymen áserlenip aıtqanym: «súıinshiń bolady!».
...Ázaǵań bir aýnap túsken shyǵar!
Qaısar ÁLIM.
-----------------------------
Sýrette Gýlııa Imanova.
Avtobýstan túsken boıda Gýlııa zyr júgirip keledi. Baıaǵy sovmınniń aýrýhanasyna. О́kpesin qolyna alyp, ushyp keledi. Ázaǵańa! Jansaqtaý bólimine túsip qalypty. Osy tańerteń Almatyda Elbasynyń qolynan biraz zııalylar jyldyq stıpendııalaryn alǵan bolatyn. Shyqqasyn habarlasamyn degen. Qońyraýyn zaryǵyp kútken. Taǵaty taýsylyp balalarynan bilgen. Insýlt! Alty ret júrek talmasyna ushyraǵan zárezap aǵzany bul joly mıynan qysyp jiberipti... Ishke kirý ońaı bolmady. Jazýshylar odaǵynan Ázaǵańnyń alyp bergen: «Gýlııa Imanova – Á.Nurshaıyqovtyń kómekshi-hatshysy», – degen kýáligin kórsetip, jalynyp-jalpaıyp, 3 mınótke ázer suranyp kirdi-aý, áıteýir.
Esik aıqara ashylǵanda Gýlııa shatqaıaqtanyp, denesin ustaı almaı táltirektep ketip edi, dáriger qoltyǵynan demep, tiktep qaldy. Bul ne ózi? Qaıda kelip tur? Myna jatqan kim? Ázaǵańa uqsaı ma? Bet-aýzyn túrli tútiktermen aıqushtap tańyp tastaǵany nesi? Kózi jumýly. Aqyldy kózinen nur shashyramaıdy... Keń mańdaıy jarqyrap jatyr. Shapshań, shalt qımylmen qolymen sıpap edi, jup-jumsaq, jyp-jyly eken. Ernin tıgizbekke eńkeıdi bilem, dáriger tejep qaldy. Alyp júregi soǵyp tur ma eken? Keýdesin tyńdasa she? Taǵy tosqaýyl. Monıtorǵa kózi túsip edi, ondaǵy oınaqshyǵan sansyz ırek: «álsiz, álsiz», degendeı, shapshyǵan shımaılarymen úreıin ushyryp jiberdi. Eńirep qoıa berdi. Mundaıda jylaýǵa bolmaıdy ǵoı. Jylaýdy surap alyp pa? Jylady... Syrtqa shyqqan soń qaraǵaı baýyryna tyǵylyp otyryp, aǵyl-tegil eńiredi... Munyń kóz jasy aǵa júreginiń qylyn terbep, álsiz tamyrlaryna qan júgirtse eken-aý...
Ázaǵań eshnársege de ońaılyqpen berilmeıtin. Búkil ǵumyry qıyndyqty jeńýge arnalǵandaı edi. Ashtyq jyldarynyń zobalańyna bala júregi shydap baǵypty. Tutqıyldan soqqan soǵys alapaty. Aıdahar aranyna jutylmaı aman oraldy. Kýrstaǵy otyz qyzdyń qara nanyn kezek bólip jep júrip, bilim aldy. Laýazymdy qyzmetter atqarǵan tustaǵy etekten tartqan mysyqtileýlerdiń mysyn ádildikpen basa bilipti. Mahabbat jyrshysy atandy. Halqynyń súıikti jazýshysy boldy. Halımasynan 80 jasqa endi súıenerde kóz jazyp qaldy. Kári júrektiń syńarynan aıyrylǵandaǵy syńsyǵanynan beter jandy qaryr nendeı úskirik-ún kezdeser eken? Jo-joq, kezdespes...
Qaıǵy qaqpaqylyna mazaq bolyp qalypty. Balalarynyń qansha mamyq áldıine úırengenimen de jetim kóńildenip, boıy-basynan ál-qýat ysyrylyp, saly sýǵa ketkendeı saldyraı bastaǵanyn ózi sezedi. Qalam ustaıdy, jazylmaıdy. Oıy kóp, iske tamyzyq joq. Basylatyn, qaralatyn qoljazbalar shash-etekten. Buryn Halıma ekeýinen eshteńe artylmaýshy edi. Báriniń qııýy qashqandaı. Onyń ústine Halımany oılaýmen osharylyp, opyrylatyn túri bar. Bátir-aý, qalaı serpiledi? Isi qalaı ónedi? Jan kúızelisiniń bir emi – oıǵa alǵan sharýasynyń jeldirtip júrip berýi emes pe edi. Bir jóni bolar ma? Qısyny keler me? Halımasyndaı kim qolyn uzartar... Járdemshi bolar, júıkesin jegideı jeıtin jumysyn kim júıelep, jeteleı túser...
Sóıtip, oıy-boıyn muń torlap, qaradaı shóge bastaǵan tusta, 2005 jyly Aqtóbeden qońyraý shalyndy. Áıel bala eken. Kóp oqyrmandarynyń biri. Gýlııa Imanovamyn dep tanystyrdy. «Máńgilik mahabbat jyryn» oqyp, jyly lebizin bildirip jatyr. Daýysy ashyq. Telefonnyń arǵy jaǵynan júregi kórinip turǵandaı: búkpesiz jan ekeni seziledi. О́z halin suraǵanda, nege ekeni belgisiz, Ázaǵań birden jan syryn jaıyp saldy. Halıma bylaıǵy tirshiligin aıtpaǵanda, ádebı ómiriniń shamshyraǵy eken-aý. Eriniń tolassyz jazýynyń etek-jeńin qymtap, halqynyń kádesine úlgertip jatatyn súıiktisiniń jankeshtiligin endi jete uǵyna bastaǵandaı ma? Qazir japanda jalǵyz jorytqan qulandaı eken. Eleńdeıdi. Erinbegenimen de eleń etkizerlikteı shyǵarmalar týmaı qoıdy. Qaıda, qaıda, baıaǵy tulpar-aǵyn? Qaıda eken, janqalqasy – Halıma-saǵym?! О́nbeı tur, bar jumysy. Kúızelgendeı bar turmysy. Osy qınalysy Gýlııaǵa salmaq salǵanyn sezgendeı edi. Onyń daýysy barlyǵyp shyǵyp, álde kómeıge tyǵylǵan óksik pe, úni úzilip-úzilip álsirep, báseńdene óshe túsip, qaıta serpilgendeı qýatpen Almatyǵa bir barǵanda ádeıilep aǵasyna sálem beretinin syzdyqtap jetkizdi bilem. «Kompıýterge jaqsy basamyn», degeni jazýshynyń kókeıinde álsiz shoqty úrlep, mazdatqandaı boldy.
Sol Gýlııa Ázaǵanyń kabınetinde otyr edi. Jaǵalaı kitap. Munsha mol baılyqty sırek ushyratypty. Ertegi álemine engendeı. Kórkem úlkeıtilip, tórge ilingen Halıma apasynyń sýretine kózi túsip ketkende, ón boıy shym ete qaldy. «Qyzym-aý, meniń Ázilhanyma qolǵabys etshi»,– dep úkili úmitpen jymııatyndaı. Dál osy tusta áńgime aýany da órbı kele, bir sheshimniń shetin ańǵartyp turǵandaı-tyn. Ne istemegin oısha saralap otyrǵan Gýlııa, álgi kózqarastan berik baılamǵa tirelgenin, endi sheginerge jol joq ekenin ańǵardy. Syrttaı tymyraıyp otyrǵanymen, «ıá, ıá, Halıma apataıym, kómektesemin, kómektesemin», – dep ishteı Ázaǵań ótinishin qanaǵattandyryp tastaǵanyn baıqamaǵandaı. Úlken jazýshynyń úlken júregi ańǵarympaz ǵoı: «sóıtkeniń jón, eńbegińdi jemespin», degendeı, ózine dál qazir yqylasty sóz arnalaryn oı túısigimen ekshegen Ázaǵań qarlyǵashtaı qaǵylez óńdi Gýlııanyń jaýabyn tezdetip estýge qumarlanǵandaı elgezek qalyp tanytty. Endi ne shydas bar? «Sizge járdemim tıip jatsa, baqyttymyn, aǵa!», – dep Gýlııa jazýshynyń qoshemetshil kóńilin aspandatyp jiberdi.
Sodan, Gýlııa balalaryn eritip, Aqtóbeden Almatyǵa kóship kelgen. Endigi ómirin Á.Nurshaıyqovtyń kómekshi-hatshysy bolýǵa arnap, halyq jazýshysyna dem berý, qoljazbasyn basyp, kitap qyp shyǵarý. Áıteýir, zyr júgirip, túgesilmeıtin ádebı sharýasyn túgendeýdi murat etti. Ázaǵań ystyq yqylaspen qaryndasynyń qolyn qysyp ustap, bul sheshimine meıirimmen alǵysyn aıtyp turǵanda: «Moınyńa qandaı qamyt kıdiń, Gýlııa!» – dep ózin-ózi nyq qadamǵa qaqpaqyldaǵany da esinen ketpes.
Jebedeı sýyrylǵan ýaqytqa ne shara? Araǵa alty jyl túsipti. Gýlııanyń eńbegine Ázaǵań emirenip júrdi. Aıtqanyn eki etpeıtin, eńbekshil kómekshisine ámanda rızashylyǵyn bildiredi. Isi de óndi. Barshasyn tizbelep jatpaı-aq, 2010 jyldyń ózinde ǵana 12 kitaby baspalardan shyqqanyn aıtsaq, bári uǵynyqty bolar. Gýlııa kómektespese, bulaı bolmasy anyq. Onysyna buldanbaıdy da. Jazýshy men oqyrman arasyna dáneker bolsa, dittegeni sol ǵoı. Memlekettik tapsyrystan tys shyqqan kitaptardy taratyp, satýdyń mashaqatyn aıtpańyz. Shynashaqtaı Gýlııa bárine úlgeredi. Aqshasyn esep-shotqa quıdyrtady nemese qolma-qol alyp, ıesine tabystaıdy. Sondaı bir kiristi keshte:
– Baıyp ketetin boldym ǵoı, Gýlııajan!- dep Ázaǵań jazýyn doǵaryp, kompıýterde otyrǵan kómekshisin de sál tynystaýǵa shaqyryp, áziline basty. – Baıyp ketsem, saǵan balalaryńmen birge keń ornyǵatyn páter ápersem deımin...
– Qıyn soǵady sizge. Júregińizge kúsh túsedi!– dep Gýlııa azar da bezer boldy.– Kúnimdi kórermin. Balalarym ósse, teńelip ketermin. Jazýyńyzdan basqaǵa esh alańdamańyzshy.
– Sonda da bir jónin qarastyrýym kerek shyǵar, – dep Ázaǵań jaldaýly páterde turyp jatqan kómekshisine jany ashı qarap qoıdy. Keıde eńbegine durys tóleı alyp júrmin be dep te kúmandanatyn. Aqysyn jemeýge tyrysady. Páter demekshi, Úkimet basshysyna joldanatyn ótinishiniń sulbasy da kókeıinde júr. Belgili jazýshylarǵa aqyly ádebı kómekshilerdi bekitip berý memleket tájirıbesinde bar ǵoı. Uly Jambylǵa, bertinde Qasym Qaısenovke degendeı. Jasamys bizderge de múmkin etiler degen oıy oıanǵan. Solaı bola qalǵan kúnde osy Gýlııany kómekshi-hatshylyqqa zańdastyryp, bekitip alar edi. Bul syryn ázirge Gýlııaǵa aıta qoıǵan joq. Kómekshi etip ustaýdy aýyrsynyp júrgendeı bolmaıyn dep, tejelgen túri. Biraq kókeıkestilik buǵyp qalmaıdy eken. Kúnderdiń kúninde álgindeı ótinish-hatty Gýlııanyń óz qolymen tergizip, joǵary jaqqa salyp jibergen. Resmı emes hatshysynyń azdaǵan qarsylyǵyna qaramastan, árıne. Jaýapty alańkóńilmen kútken. Áli de kúte túskisi keledi. Kúder úzbeıdi. Dámeli. Sabyrly qalpynan ishindegi tylsym syryn ańǵarý qıyn. Tulǵalar bul jaǵyna turlaýly bolady eken ǵoı. Ishin órtese de ór keýdesin ushqalaqtyqqa basqyzbaıdy.
Aýrýhanadan qaıtyp kele jatyp, jýan qaraǵaıdyń baýyrynda solyǵyn basqan Gýlııa shıraq qımyldaıdy. Jylaǵannan dáneńe ónbesin oılap, Ázaǵańnyń tezirek aıyǵyp ketýin Jaratqannan jalbyryna surady. Júrekke túsken salmaqtyń talaı quqaıyn kórgen edi, turyp keterine sendi. Soǵys qaqtaǵan taramystaı bolmysy qaıyspaıtyn shyǵar. Jo-joq, essiz jata berýi múmkin emes. Essiz jatqanyn sezse, ekilene túsip, atyp turyp keter edi. О́z kúıi ózine beımálim-aý, sirá. Áıtpese... Ázaǵań rýhy myqty adam ǵoı, maıyspas edi taǵdyr tálkegine. Átteń-aı, átteń, ınsýlt alǵanyn bilmeı jatyr-aý! Osyndaı kúdikti de sezikti, tentek te tákkappar oılar Gýlııany dedektetip keledi. Úıine jetip ál jınap, erteń aýrýhana aldynda tań atyrýy kerek...
Tań eleń-alań kez. Dárigerler aýysymy. Aq jeleńdilerden appaq eles tarap jatqandaı. Zyr júgirgen olarǵa qarap otyryp, Gýlııanyń basy aınalsyn. О́mir arashashylary ǵoı, tynym tappaıdy. Qaısybiri jansaqtaý bólimindegi Ázaǵańa da baryp, dáıek bolyp jatqan shyǵar. О́zi de kirgisi kelgen. Jolatpaıdy biraq. «Ázaǵa, turmys kúndelikterińizdiń ara tisindeı qaıshylanǵan myna tusyn basa bereıin be?» – dep qulaǵyna sybyrlatsa ǵoı maǵan, estı qalsa, ushyp turar edi-aý. Oı shirkin jelikpe ǵoı, keı sátte. О́tken joly kúndelik qoljazbalaryn basyp otyryp, Gýlııa: «Bul jerin jumsartsaq qaıtedi? Aty-jónimen badyraıtyp, betine basyp aıtypsyz. Keıin bálesine qalarsyz. Ol attan túskenimen, áli kúngi áldiniń biri emes pe?» dep, saqtyq jasaǵan. Ázaǵań qara kózildirigin alyp, jańa kórgendeı ózine janaryn tiktesin. Únsiz. Abdyrap qalǵan Gýlııa jer shuqyp otyr. Aǵattyq jasady-aý. Ne túrtti, jazǵanyn túzetpek bop. Keıde sózge, sóılemge qatysty pikirin ashyq aıtqyzyp, «e, kelistik» dep, erkindik berip qoıatyn keńdigi bolýshy edi, soǵan dandaısyǵany ma? Bul jolǵy belsendiligin belden syzyp tastaǵandaı etip: «Jazyńyz! Jazyńyz!» – dedi. Kózildirigin qaıta kıdi. Mátin sol kúıinshe basylǵan. Batyl oılary batpan júgimen kete barǵan.
Ázaǵańnyń azamattyq kózqarasyn ózgertý múlde múmkin emes edi. Durys dep bekindi me, qyldaı qııanat jasatpaıtyn. Jurt kóńilin aýlaǵysh edi. Artyq sózben júregin syzdatpaıtyn. Qatty bekemdenip, ishteı turysqanymen de lezde jibip, kiri ketken jibek oramaldaı tap-taza bop, jelbirep shyǵa keletin. Birde óziniń jazǵanyn aýyzsha aıtyp tergizip bolǵan soń, ústel ústine tildeı qaǵazdy eleýsizdeý qaldyryp, tynystaýǵa shyǵyp ketken eken. Gýlııa ózine arnalǵanyn bilip, oqyp kórdi. «Sozsam – qolymsyń, Júrsem – aıaǵymsyń, Súıensem – taıaǵymsyń, Gýlııa! Buryn osynyń bári – Halıma edi. Aıyrylyp odan Qasiret jutyp, Qaıǵy jedim. Sen maǵan, Onyń ornyna, Kókten túsken Halıma ma dedim?!» Mátinniń aıaǵyna jetpeı-aq betiniń ushy narttaı bop qyzardy. «Uıat-aı! Meni Halıma apaıǵa teńeıtindeı sonsha nendeı eńbegim sińipti. Uıat-aı!», dep qalǵan sózderdi qomaǵaılana oqyp shyqty: «Sen meniń: Halımamdaı, Qyzmet etip kelesiń. Boıdaǵy kúsh-qýatyńdy, Aıamaı maǵan beresiń. Qanshama kitaptarymdy kompıýterge bastyń, olardyń korrektýrasyn oqydyń. Shyqqan kitaptardyń satylýyn, taratylýyn tegis uıymdastyrdyń. Jaryq kórmeı jatqan dúnıelerimdi retke keltirsem dep jáne talpynasyń. Seniń osy jaqsylyqtaryńdy, Qashan, qalaı ótesem eken, Gýlııa?!» Sońǵy sózderdi qomaǵaılanyp jutyp qoıǵanda, esikten Ázaǵań kórindi... Kútpegen baǵaǵa keýili kóterilmek ornyna, pástenip qalǵan qaryndasynyń myna túrinen kóp syr ańǵarǵan sezimtal jazýshy jyly janaryn aýdaryp, «sen adal eńbek ıesisiń, razymyn kómegińe» degen lebizin tótesinen ańǵartyp ótip edi...
Bir sát Gýlııa osyndaı shytyrman oılarynan selt etip: «Esin jıdy ma eken, asyl aǵam!» dep bosaǵan kóńilin áreń tejedi. Ushyp turyp, qarsy betten kóringen tanys dárigerden hal-jaıyn bilip edi, ol sózge zaýyqsyz, pás kóńil, jaýapsyz júre berdi...
Syrqattyń kóńilin suramaqqa kelgenderdiń qarasy lezde kóbeıip ketti. Iri oqymystylar, belgili aqyn-jazýshylar, qatardaǵy oqyrmandar... Ul-qyzdary Arnur men Jannur, Jannat pen Janar tomsyraıyńqy kúıde. Kelinderi men nemereleriniń de unjyrǵalary túsip júr. Bárin bir tilek biriktirip, úmitti kózderinen sharasyzdyq taby seziledi. «Jazylyp ketse eken...» dep únsiz egile túsedi. Et jaqyndarynyń bir-ekeýi ǵana ishke suranyp kire aldy. Basqalaryn mańaılatpaıdy. Osyndaı dúrbeleńmen besinshi tún jylystap óte shyǵypty... Ázaǵań júregi uly shaıqasqa kirgendeı, maıdan dalasynan maltyǵyp shyǵa almaı jatqandaı... Júzinen beti beri qaraǵandyq nyshany baıqalmaıdy. Kúızeltetini de osy...
Altynshy kúni Gýlııa túske deıin Ázaǵań jatqan aýrýhananyń mańynda kóppen birge teńselip, júrdi de qoıdy. Tańnan beri nár syzǵan joq. Tábeti tartpaıdy. Esil-derti ishke enip, Ázaǵańnyń júzin bir kórý. Qaıdan jolatsyn. Sonda da dámelenedi. Amalsyzdan «Kómekshi-hatshy» degen kýáligin kórsetedi. Bul sózdiń mánisine keıbireýi tańyrqaıdy. Endi biri túsinistikpen basyn shaıqaıdy. Kirgizse ǵoı, áldebir amanatyn alyp qalar ma edi... «Sóılemese de ne demegin túsinem! Jiberińdershi, dárigerler! Uly júrektiń ısharasyz óshýi múmkin emes, aıasańdarshy meni!» – dep janaıqaıyn syrtqa shyǵarǵysy keledi. Ádep saqtaıdy. Ibaly keıippen, kóz sharasyn móldir jasymen jýady... Áldene bir kezde óz oıymen áldılenip ketedi. Elbasynyń qabyldaýyna barýdan bir kún buryn, altynshy aqpanda Ázaǵań ekeýi tańǵy serýen jasaǵan. Abaı eskertkishine baryp, taǵzym etkeni kóz aldynan ketseıshi bir. Ystyq beınesi kirpigin qaqtyrmaı, kólbeńdeıdi. Áne, uly baba eskertkishiniń mármár tasyn sıpalap, uzaq turdy. Basyn súıeıdi. Qulaǵyn qabyrǵasyna tosty. Beınebir aqyn júreginiń dúrsilin tyńdaǵandaı, siltideı tynyp qalypty. Bir kezde saýsaqtarymen aǵasynyń saýyryn jeńil, erkeleı qaqqyshtaǵandaı bolyp: «Abeke, Almatynyń ústinen qarap tursyń ba? El-jurt aman, men erteń Prezıdenttiń qolynan stıpendııa alamyn. Arýaǵyńyz qoldaı júrsin!» – dep jan-syryn ashqandaı elgezektene sóıledi. Sosyn, nege ekeni belgisiz, qara kózildirigin suq saýsaǵymen sál joǵary ysyryńqyrap, náti, mólt ete qalǵan tamshysyn bildirtpeı súrtkisi keldi me eken, basyn kilt kegjıtip, Alataýǵa buryp aldy. Dáp bir Abaı men Alataýdyń órligin salystyrǵandaı, tátti muńǵa batyp edi. Sol turysynda Gýlııaǵa, Ázaǵań Kóktóbege, odan asyńqy baýraıdaǵy Keńsaı silemderine janaryn sıpaı qamshylap, oısha ólshem órnegin salyp, sıqyrly áýen tyńdaǵandaı, baq pen baptyń tamyryn basqandaı, ómirdiń mánin qunyǵa quptaǵandaı, tipti bir jutym aýanyń mańyzyn bezbendegendeı, beımálim kúıde balqyp pa, álde ótkinshiliktiń áýezinde qalqyp pa, áıteýir, adam-ǵumyr elesindeı bop, beıkúná kúıde sál myzǵyǵandaı-tyn... Myna keıpi tańǵaldyrdy. Gýlııanyń sanasyn san órimdi shybyrtqy osyp-osyp jibergendeı boldy.
Sóıtken Ázaǵań erte kúni, Elbasynyń qolynan stıpendııa alysymen, sút pisirim ýaqyt ótken soń, oqystan shalqalaqtap qulaı bergen. Ultymyzdyń birtýar azamaty, ımandy jan, jyly júrek, ystyq qaırat ıesi Muhtar Qul-Muhammed súıeı qalǵan qoltyǵynan... Qysylǵandaǵy tiregi qandaı myqty edi!
Jyl boıyna, saıahatshydaı sergek kúımen úıinde otyra almapty-aý! 2010 jyldy aıtady. El-jurtyn aralaýdan sharshamady. Tynym joq. Jeldirtip júrgisi kelip turatynyn Gýlııadan jasyrmaıdy. Baıtaq Otanynyń tórt buryshyn adaqtaǵan shyǵar. Azıada alaýyn alyp, jastan beter júgirip, shabytqa bólenip, saqyldaǵan saryshunaq aıazda sańqyldap sóılep turǵanyna qyzyǵa qaraǵan qalyń eli. О́skemenge ekinshi qaıtara barmaqqa jınalyp, qol sómkesin bosaǵaǵa súıep qoıǵanyn da biledi. Boı jazyp júr eken-aý! Birge júreıik deıtin Gýlııaǵa. Janynan tastaǵysy joq. Bul syltaý aıtady. Syrt kóz ne deıdi? Sózden aýlaq. Kómekshi-hatshyńyz bolyp, úıde is tyndyrsam bolar. Selteń júris sezik týdyrmaı qoımas... Sondaǵysy Ázaǵańnyń abyroıy úshin de. Halıma apasynyń rýhyna berilgendik serti de. Taza, pák kóńildiń káýsaryn tunyq kúıinde ustaýǵa degen yqylasy shyǵar ózin saqtyqqa jeteleıtin. Iá, Gýlııanyń mundaı kirshiksiz tabıǵatyn Ázaǵań aıryqsha baǵalaıtyn. Sondyqtan da bolar, «bul meniń kómekshi-hatshym» ǵoı dep, qasyna súısine ertip, anyǵynda qoltyqtap, súıenish etip, túrli toı-jıyndarǵa barǵysy kelgende, Gýlııanyń aqylmen tartynǵan kóńilin syılap, jalǵyz jortyp, kete baratyn.
...Besinshi táýlikte, namazdyger shaqta Ázaǵańnyń tamyr búlkili toqtady. Bul qaraly kún – 2011 jyldyń 12 aqpany bolatyn.
...Bıylǵy qazan aıynyń ortasynda, kómekshi-hatshylyq mindetin áli bir sát toqtatpaǵan Gýlııa Imanova maǵan qońyraý shaldy.
– Aǵa, jıendi boldym! Ázaǵańdy joqtatpaıyn dep, ózińizden súıinshi surap jatqanym ǵoı! – dep úni bebeýlegende, ata-babam saltymen áserlenip aıtqanym: «súıinshiń bolady!».
...Ázaǵań bir aýnap túsken shyǵar!
Qaısar ÁLIM.
-----------------------------
Sýrette Gýlııa Imanova.
Pedagogter halyqaralyq jarysta top jardy
Bilim • Búgin, 23:42
Astanada 7-synyp oqýshysy býllıngti anyqtaıtyn júıe usyndy
Elorda • Búgin, 00:06
Ádebıet • Keshe
Memleket basshysy Japonııa Premer-mınıstrin quttyqtady
Prezıdent • Keshe
Qazaqstan bıatlonshylarynyń jekeleı saıystaǵy nátıjesi qandaı?
Olımpıada • Keshe
Astana – Gýanchjoý baǵytynda jańa reıs ashylady
Qoǵam • Keshe
1 naýryzdan bastap kóktemgi áskerge shaqyrý bastalady
Ásker • Keshe
Astanada alpınıst toǵyzynshy qabattan qulap ketti
Oqıǵa • Keshe