Áleýmettik suranys eskerilgen oqý ornynyń shoqtyǵy bıik

Sanany turmys bıleıdi degen bel­gili oıshyldyń oıǵa qonymdy sózi eske túsedi osyndaıda. Ras sóz. О́ziniń áleýmettik-turmystyq jaı-kú­ıine alańdamaǵan adam ǵana ónim­di eńbek etip, ózi ómir súrip otyrǵan qo­ǵamǵa paıdasyn tıgize ala­dy. Osy qa­ǵı­dany tutas bir ujy­mǵa qatysty qarastyrsaq, onyń paıdasy tipten joǵary bolmaq. Bul arada basty má­se­le tek qarajatqa ǵana emes, eń al­dy­men, eldegi kez kelgen ujym bas­shy­synyń áleý­met­tiń jaı-kúıin bar­laı biletin suń­ǵyla, sergek te sezimtal qa­sıe­ti­ne baılanysty desek, shyn­­­dyq­tan alshaq ketpeıtin shyǵarmyz. Jáńgir han atyndaǵy Ba­tys Qa­zaqstan agrarlyq-tehnı­ka­lyq ýnı­ver­sıtetiniń rektory Qa­zy­baı Bo­zymovty dál osy topqa qosa ala­myz. Áleýmettik jaǵ­daı jan-jaqty sheshilgen kezde, kez kelgen adamnyń qyzmet jasaý qabi­leti men belsendiligi soǵur­lym arta túsetini aıtpasa da belgili emes pe? «Kóp túkirse, kól» degendeı, barsha ujym mú­she­leri osyndaı asqaq sezim aýanynda bolsa, ǵyly­mı termın tilimen aıt­qanda paı­daly áser koeff­ı­sıenti tipten sharyqtaı túspek. Mine, búginde respýblıkanyń batys óńirinde búgingi zamanǵy ón­diriske qajetti kadrlar ázirleýdiń jetekshi joǵary oqý ornyna aına­lyp otyrǵan ýnıversıtet je­tis­tik­teriniń basty syry osynda. Munda stýdentter bolashaq maman­dy­ǵynyń qyr-syryn jetik meń­ge­rip, básekege qabiletti maman bo­lyp qalyp­tasýy­na barlyq jaǵdaı týǵyzylǵan. Bıyl stýdentter jataqhanamen tuńǵysh ret túgel­deı qamtyldy. Mundaı jetistikke sońǵy jeti-segiz jyl kóleminde qo­symsha turǵyn-jaılardyń saly­nýy, stýdentter úıiniń paıdalanýǵa berilýi arqyly qol jetkizildi. Osy oraıda aıta keterlik taǵy bir másele, Jáńgir han atyndaǵy ýnıversıtette stýdentterdiń me­dı­sı­nalyq ortalyǵy jumys ja­saı­dy. Bul ny­san respýblıkalyq bıýdjet esebinen qarjylandy­ry­lyp otyr. Ýnıversıtet rektoraty tur­mys-deńgeıi tómen otbasylardan shyq­qan, jetim nemese ata-ana­sy­nyń qamqorlyǵynsyz qalǵan stýdentterge qarjylaı kómek kór­setýge de áleýmettik jaýapkershilik turǵysy­nan qaraıdy. Bul oraıda joǵaryda kórsetilgen ar­naıy kategorııadaǵy stýdentter to­byna oqý aqysyn tóleý úshin elý paıyzdyq jeńildik belgilengen. Sonymen birge, stýdent ashanasy­nan aýqattaný úshin olarǵa qajetti qarajat bólingen. Biz buǵan deıin gazetimizge ýnı­ver­sıtet­tiń óz qarajattary esebinen pro­fessor-oqytýshylar qura­my úshin turǵyn-úı salý tájirıbesi ornyq­qa­nyn  ózge joǵary oqý oryn­­­daryna úlgi retinde jazǵan edik. Osy dástúr úzilmeı, jyl saıyn jal­ǵasyn taýyp keledi. Ýnıversıtet rektory bizge qala­shyq ınfra­qu­rylymyn odan ári jetildirý úshin qosymsha keshendi sharalar iske as­qanyn aıtyp berdi. Soǵan sáı­kes, jalpy quny 97 mıllıon teńge tu­ratyn elektr ener­gııa­syn tara­ta­tyn qosymsha stansa paıdalanýǵa berildi. Bul stýdentter qalashy­ǵyn elektr qýatymen tolyqtaı ári úzdiksiz qamtýǵa múmkindik berdi. Jáń­gir han ýnıversıtetiniń kadr­­lyq qura­my men áleýeti de jyldan-jylǵa ósip ke­ledi. Mun­daǵy oqytýshylar qura­my jas mamandarmen tolyqty­ry­lý­da. Bul jáıttiń ózi olardy tur­ǵyn úımen jáne baspanamen qamtý isin udaıy nazarda ustaý qajet­tiligin týǵyza­dy. Solaı bolyp ta júr. Taıaýda Oral qalasy ákiminiń she­shi­mine sáıkes, professor-oqy­tý­shylar quramynyń turǵyn úı jaǵdaılaryn odan ári jaqsartý úshin turǵyn úıler men kotted­j­der salýǵa jer bólingeni aldyńǵy pikirimizdiń dáleli. Aımaqtyq ýnıversıtette ǵalymdar úıi – ǵy­ly­mı-zertteý ortalyǵy jumys isteıdi. Bul ujym ótken jyly mınıstrlikte belgilengen bazalyq grant­ty jeńip alyp, ǵylym men óndi­ris­tiń arasyn jaqyndata túsýge súbeli úles qosyp júr. О́nimdi qyzmet jasaǵan adam, alańsyz demala da bilýi qajet. Ujymda máseleniń bul jaǵy da jan-jaqty eskerilgen. Joǵary oqý orny bazasyndaǵy «Nıva» demalys jáne saýyqtyrý kesheni jyldyń tórt mezgilinde úzdiksiz júmys isteıdi. Munda jylyna myńǵa jýyq adam demalyp, denelerin shynyq­tyra ala­dy. Bul keshen bıýdjetten tys kózder esebinen qyzmet atqarady. Biz munyń bárin nege táptish­tep, túp-tuqııanymen túgendep otyrmyz. Árıne, tekten-tek emes. Teatr kıim ilgishten bastalady degendeı, oqý ornyndaǵy áleýmet­tik-turmystyq máselelerdiń sheshimin tabýy osyndaı óreli isterden bastaý alyp júr. Joǵaryda aıtylǵan turǵyn úıler men ákim­shilik ǵımarattarǵa, ǵylymı zertteý ortalyǵy, 1200 oryndyq mashına jasaý fakýltetine, «Nıva» demalys keshenine qyzmet kórsetý úshin júzdegen jańa jumys oryn­dary ashylǵan. Munyń ózi ýnıver­sıtettiń tutastaı Oral óńirindegi jáne Oral qalasyndaǵy jumys­syz­dyq deńgeıin tómendetýge qos­qan qomaqty úlesi bolyp tabyl­a­dy. Mine, máseleniń mánisi osynda. Buǵan qosa aıtarymyz, uqypty da únemshil, qarjyny jumsaı bilýdiń tártibin jetik meńgergen oqý orny basshysy ornyqtyrǵan úr­diske saı munda qarajatty únem­deı bilýdiń oń tájirıbeleri qalyptasqan. Eń basty aıtaıyn degenimiz, osy únemdelgen qarajat birinshi kezekte ýnıversıtet qyz­met­kerleri men stýdentterdiń áleý­mettik máselelerin sheshýge baǵyt­tal­ǵan. Biz áńgime bary­syn­da, aýyl sharýashylyǵy ǵyly­my­nyń dok­tory, professor Qazybaı Bozy­mov­qa birinshi kezekte ujym­daǵy áleý­mettik máselelerge basa kóńil bó­lýi­ńizdiń basty syry nede degen saýal tastaǵan edik. Bul saýalǵa ol: – Ýnıversıtettiń bolashaǵy – jas­tar men kásibı deńgeıi joǵary bilikti mamandar. Olar alańsyz qyzmet atqarýy úshin eń aldymen aldaǵy kúnder men keleshekke degen senimderi bolýy kerek.  Áleý­mettik jáne materıaldyq-turmys­tyq jaǵ­daıy­nyń sheshimi tabyla­tynyna kózderi jetýleri tıis. Tek sonda ǵana olar óz qabiletterin tolyqtaı kórsetip, ózderi qyzmet jasap júr­gen orta­ǵa, tutas elge paıda­syn tıgize ala­dy. Bul rette rek­torattyń basty min­deti – olar­dy baspanamen, jylý­men, jaryq­pen jáne ózge de tur­mysqa qajetti mate­rıal­dyq ıgiliktermen qamtý dep esep­teımiz.  Osy baǵytymyz durys ekenine jyl saıyn aıqyn kóz jetkizip kelemiz dep, jaýap qaıtardy. Ýnıversıtet basshysynyń oı­ǵa qonymdy osy pikirine basqa bir tujyrym qosýdyń  qajeti  joq dep bilemiz. Temir QUSAIYN.   Batys Qazaqstan oblysy.