Knıazev shemasy nemese aýyldyń óz damý joly

Altynsarın atyndaǵy jaýapkershiligi shekteýli seriktestik  ob­lys ortalyǵynan 300 shaqyrym qa­shyqtyqta jatyr. Alaıda, záýde bir sharýasymen qalaǵa shyǵyp qaıt­­qan altynsarındikter aýyly­na jaqy­n­da­ǵanda joldyń uzaqtyǵyn da, qıyn­­dyǵyn da umytady. Aq­shańqan úıler árkimniń kózine ottaı basy­la­dy, júrek jylyp sala beredi. Aýyl sharýashylyǵynyń  irgesi shaıqalǵan 90-shy jyldary oblys­ta birneshe keńshar dırek­tor­lary sharýashylyqty shashaý shyǵarmaı ustap qaldy. Sonyń biri Borıs Knıazev bolatyn. Sol jyldary berekesi ketken alys aýyldardan  kóship kelgender  Qostanaı qalasynyń jan-jaǵyn irgeleı qonystandy.  Al al­tynsarındikterde  kóshemiz degen oı bola qoıǵan joq. Bilikti basshy jaǵ­daıyn jasap, turmysyn túzegende ǵana  adamdar týǵan jerdi ógeısi­meı­­­tinin áý basta-aq baǵamdady.  Keńes dáýi­ri kezinde  qala men aýyl­dy teńestiremiz degen saıasat bolyp edi. «Qala men dala qalaı teńe­se­di?» dep oılaǵan sol kezde jas maman bolyp isteıtin  Knıazev. Ol dál bú­gin  de osy oıynan  aınyǵan joq. О́ıt­keni aýyldyń aty – aýyl. Onda egin egedi, mal ustaıdy. Ár nárseni  búl­tek­­tet­peı ornymen ataıtyn Borıs Pavlovıch áleýmettik saladaǵy ju­mys­tardy «adamdar eńbek etip júr­gen jerin jaqsy kórý úshin, bala­lar­dy durys tárbıeleý úshin olarǵa  qolaıly jaǵdaı jasaý jetkilikti» dep túıgen, sóıtken de iske kirisken. Knıazevtiń shyndyǵynsha, aldy­men adamnyń qarny toq bolýy kerek. Ash adamǵa eshteńe  kerek emes. Ol aýyl adamdaryn túgelge jýyq jumyspen qamtýǵa tyrysty. Egin egýge qazaqtyń dalasy jetedi. Mal ustaıdy. Aýylda turatyn barlyq  adam sany  1900 bolsa, sonyń sha­rýa­shy­­lyqta eńbek etetini – 680! Ju­mys joq dep eki qolyn qalta­syna sa­lyp, qarap otyrǵan eshkim joq, qal­ǵan biren-sarany óz malyn aına­ldy­rady. Shóptiń tonnasyn 5 myń teń­ge­den túsirip beredi, jemi de da­ıyn. Aıyna  63800 teńge jalaqy ala­tyn aýyl­­da­ǵylar eshnársege muqtaj emes. Mektep bolmaǵan jerde qaı aýy­lyń da tul bolady. Sondyqtan Knıazev aldymen mektep pen bala­baqshany qolǵa aldy. Keńes ýaqyty kezinen júdep turǵan mektepti eýrostandartpen jóndedi. Osydan on-on bes jyl buryn qurylys sala­syn­daǵy eýrostandart tásili Qa­mys­ty aýdany túgili oblys orta­ly­ǵynda endi qolǵa alyna bastaǵan.   «Qarlyǵash» balabaqshasyn da oıyn­­shyqtaı etip qoıdy. Balabaq­shanyń ishi jyly, mamandary, bala­nyń oıynshyǵy,  basqa kerek-jara­ǵy­nyń barlyǵy jetkilikti. Aýyl ishindegi joldardy jóndedi. Qalada da, aýylda da adamdar rýhanı azyqsyz tura almaıdy. Rýhanııat bolmaǵan jerdegi toqshy­lyq azǵyndyqqa ákeledi. Knıazev muny da oılady. Klýbty jóndedi. Ishine kirseń shyqqysyz. Oǵan mamandar alyp, aýylda aıta qalar­lyq kórkemónerpazdar ansambli, úıirmeler jumys isteýin talap etti. Ol ornyna keldi. Qazir aýyl­daǵy mereke aýyl óner­pazdary­nyń konsertinsiz ótpeıdi. Aýyl ártisteriniń suraǵanyn  sha­rýa­shylyq basshysy eki sózge kelmeı alyp beredi. Bul aýyldaǵy  meı­ram­hanany kórseńiz. Altyn­sarın aýylynan 30 shaqyrym jerde jat­qan Orqash, Svobodnyı aýy­lyn­daǵylar aýdan ortalyǵy Qa­mys­ty selosyn alyssynyp,  toı-toma­laǵyn osy meıramhanaǵa kelip ótkizedi. «Ýaqyttyń qum saǵattaı sýsyp ketetinin baıqaı bermeımiz. Ýaqyt­pen sanaspaǵandyqtan da  isten uty­lyp jatamyz». Bul Knıazev jumy­syndaǵy basty qaǵıdalardyń biri. Ana mektep pen  balabaqshadaǵy  ba­la­lar  ıelik etpese, búgin onyń ja­sap jatqanynyń bári erteń  jelge ushpaı ma? Sondyqtan ol áleý­met­tik jumystardy  jastar men ba­lalardyń suranysyna qaraı burýdy oılady. Jaz aılarynda bul aýylǵa kelgen adam oazıske jolyqqandaı  áserde qalady. Tal-teregi jaıqalyp turady, aýyldyń ishinde  birneshe jerde  fontan atqylap tur. Aýyl­dyń qaq ortasynda  basseın bar. Ka­nıkýlǵa shyqqan balalar sýǵa túsip, kúnge kúıip demalady. Aýyldyń «qaradoma­laq­taryn» tek stadıonnan kóresiz. Al egin jıy­lyp bolǵan soń, qystygúni aýyl jastarynyń  bos ýaqyty kópteý bo­lady. Osyny baı­qaǵan Knıazev birer jyl buryn sha­rýashylyqtyń ma­mandaryna  sport keshenin salamyz dep gúr ete qalǵan. – Sha­rýashylyqtyń negizgi mindeti egin egý, astyq óndirý ǵoı. Qury­lys ju­my­syn júrgizý ońaı emes eken. Sport kesheni sharýashylyqqa 100 mıllıon teńgege jaqyn qarjyǵa tústi. Al qazir ol aýyl­das­t­ardyń ıgiligine, jastardyń, ba­la­lardyń súıik­ti ornyna aınaldy. Ishinde dýsh deısiz be, trenajer  deısiz be – sportqa kerektiń bári bar. Vo­leıbol, basketbol, kúres zal­daryn­da  jarys qyzyp jatady. Tipti komandalarǵa  buryn úıden shyǵa qoımaıtyn úı sharýa­syn­daǵy  áıel­der­di de qosyp alǵan. Qys boıy qy­zyq­tyń bári sonda, – deıdi Borıs Pavlovıch. Altynsarın aýylynda ne bir maıtalman mehanızatorlar turady. Olar qazir burynǵydaı «Enıseı» kom­baıny men «Belarýs» trak­toryn qoıǵan, sheteldik ozyq tehnıkalarmen jumys isteıdi. Altyn­sarın atyndaǵy jaýapkershiligi shek­teýli seriktestigindegi tehnıka parkinde  sharýashylyqtyń mehanızatorlar daıarlaıtyn óz kýrsy bar. Olarǵa sabaq ótkizetin bilgirdiń biri  Borıs Kıazevtiń ózi. Altynsarın aýylynyń orta­ly­ǵynda angar bar. Aýylǵa tóten­nen kelgen kisi oılaǵandaı, bul sharýa­shylyqtyń tehnıka saqtaı­tyn parki emes, aýyl mýzeıiniń bir bólimi. О́tken ǵasyrdyń ortasynda qu­ryl­ǵaly bergi Altynsarın atyn­­daǵy keńshar paıdalanǵan tehnıka­nyń neshe atasyn osy mýzeıden taba­syz. Tipti, osy óńirde  Uly Otan soǵysynan burynǵy jyldary  júrgen  mashınalar da  aýyl mýzeıinde tur. Mamyr aıynda bul óńir qulpyryp ketedi, Altynsarın aý­y­ly­nyń  syrty  qyzǵaldaq jamy­la­dy. Topyraq ısinip, dán seber kezde aýyldastar da eńbekke judy­ryq­taı jumylyp umtylady. 1 mamyr merekesi adamdardyń kóńi­line qanat baılaıdy. Sol kúnderi aýyl merekesin kórseńiz! Mereke mýzeıdegi búkil tehnıka sherýinen bastalady. О́mir aǵymynan shyǵyp qalǵan  tehnıka markalary tutas dáýir tarıhyn, eńbek pen erliktiń jyryn aıtyp bara jatqandaı áser beredi aýyldastarǵa. Bıyl Altynsarın atyndaǵy jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 92 myń gektarǵa  dán septi. Onyń ár gektarynan 17,3 sentnerden astyq jınady. ­ – Astyq ótpeıdi emes, ótedi. Reseımen, basqa óńirlermen kelisimimiz bar, biraq soǵan vagon jetispeı jatyr. Astyqty satsaq, ol – adam­dar­­dyń eńbekaqysy, odan qaldy qu­rylysy  qarjyny kútip turǵan tur­ǵyn úıler bar. Aýylda segiz ot­ba­sy turǵyn úı kezeginde tur. Aýyl adam­darynyń turmysy jaqsarsa, balalar tárbıesi de durys bolady. Túpki maqsat sol emes pe? Olar – eldiń erteńi. Bárin de  solarǵa amanat­taı­myz, Prezıdent aıtqan­daı, bıznes­tiń áleý­met­tik áriptes­tigi osyǵan saıady,–deıdi Borıs Pavlovıch. Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı oblysy, Qamysty aýdany, Altynsarın aýyly.