Jumys sapasy jobalaýdan bastalady

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevty laıyqty túrde Asta­nanyń bas arhıtektory dep ataıdy. Ol elordany kóshirý ıdeıasyn júzege asyryp qana qoıǵan joq, sonymen birge elimizdiń bas qalasynyń odan ári damý strategııasyn da aıqyndap beredi. Jyl saıyn astana­lyq arhıtektýralyq qala qurylysy keńesinde Prezıdent megapolıs damýynyń deńgeıine joǵary ólshemder qoıa otyryp, qandaı erekshe nysandardyń paıda bolýy tıis ekenin sheship otyrady. Astanadaǵy qurylys sapasy da únemi Memleket basshysynyń nazarynda. О́kinishke qaraı, tapsyrys berýshiler merdigerlerge barlyq ýaqyt­ta birdeı Prezıdent mindettegen deńgeıge sáıkes keletindeı talaptar qoıa bermeıdi. «Memsaraptama» RMK bas dırektory Birlik EREJEPOVPEN áńgime de osy tóńirekte órbidi. – Birlik Bekmyrzauly, kóptegen qu­ry­lys, qaıta jańǵyrtý jáne kúrdeli jón­deý jobalary memlekettik saraptamadan ótedi. Olaı bolsa, iske qosylǵan nysandardyń keı-keıde saraptama qýat­taǵan jáne jobanyń tapsyrys berýshisi bekitken jaǵdaılardan alshaq jatatyny nelikten? – Jobany júzege asyrýdyń josparlaý jáne qurylysty júrgizý sııaqty eki negizgi satysy bar. Memlekettik sarapshylar joba­ǵ­a óz qorytyndylaryn bergen kezde, ol barlyq normatıvtik talaptarǵa, qaýipsizdik sharttary men uzaq merzimdi paıdalaný talaptaryna jaýap beredi degendi bildiredi. Biz jobalaýdyń sońǵy satysyndaǵy saraptama barysynda jobalyq sheshimderdiń normatıvtik talaptarǵa tolyq sáıkes kelýin qamtamasyz etemiz. Saraptama barysynda jobalarda qarastyrylǵan jumys kólemi men qarjy shyǵyndarynyń shynaıylyǵy men negizdiligi muqııat tekseriledi. Eger qu­rylysqa bıýdjet qarjylary salynsa nemese basqa da memlekettik ınvestısııalar tar­tylsa, bizdiń sarapshylar aıryqsha qa­tań kózqaras tanytady. Bul da nysandy paıdalaný kezindegi senimdilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýmen birge «Memsaraptama» RMK qyzmetkerleri óz jumysynda sheshetin negizgi mindetterdiń biri bolyp tabylady. Másele qurylysqa merdigerlik jumy­s­tar­dy satyp alý boıynsha tenderler ótkizý úderisi kezinde barlyq jáıttiń túbegeıli ózgerip ketetindiginde bolyp otyr. Kon­­­kýrs­­tyq erejeler boıynsha saýdaǵa qatysý­­­shylardyń konkýrstyq ótinishiniń baǵalary basty ról oınaıdy, ıaǵnı neǵurlym tómen baǵa usynǵan biliktiligi onsha emes kompanııa utyp shyǵady. Osylaısha ashyqtan-ashyq dempıngke barǵandar jeńimpaz bolyp jatady. Konkýrs qorytyndysynda merdigerler nysandy salýǵa jumsaıtyn qarjy qurylys qunynyń bekitilgen jobadaǵy ba­ǵasynan 30-40 paıyzǵa tómen bolyp shyǵa­dy. Osydan kelip merdigerlikti utyp alǵan kompanııa qurylys barysynda tenderde bel­gilengen bıýdjetten asyp ketpeý úshin bekitilgen jobamen óz qalaýlary boıynsha jumys isteıdi. Sondyqtan da jobada bekitilgen sheshimder men esepteýlerden aýyt­qýlar baıqalyp jatady. Sonymen birge qurylys barysynda tómengi sortty materıaldar paıdalanylyp, tehnologııalyq úderisterdi oryndaýdyń normatıvtik merzimderi saqtalmaıdy. Osydan kelip «shala týǵandar» paıda bolyp, nysan sapasy kúmándi kúıde qalady. – Memlekettik satyp alýlar konkýr­sy bıýdjet qarjylaryn únemdeý úshin ótkiziledi. Ol jaqsy emes pe? – Olardy ótkizýdiń keıbir prınsıpterin qaıta qaraý qajet. Sarań eki ret shyǵyn­da­­nady degen halyq danalyǵy ýaqyt tezinen ótken shyndyq. Ár taýar men qyzmettiń es­epteýler men sapa talaptaryna negizdelgen óziniń ýaqyttyq quramdasy men óz quny bar. Sondyqtan tenderde qyzmet quny emes, ma­­terıaldyq-tehnıkalyq bazasy men táji­rı­beli mamandary bar jobalaý uıymdary­­­nyń reıtıngi aıqyndaýshy faktor bolýǵa tıis. Jobalaýshylardy reıtıngtik negizde irikteý tájirıbesi búkil álemde bar. Shetelderde jobalaý kompanııalarynyń reıtıngtik baǵa júıelerin kásibı táýelsiz assosıasııalar qalyptastyrady. Joǵary baǵaǵa ıe bolǵan jobalaý bıýrolarynyń qyzmetteri sóz joq, qymbat bolady, biraq olardyń jumys sapasy da minsiz. Sondyqtan bul rynokqa qatysýshylar óz bedelderin qadir tutyp, sondaı jaqsy ataqtan aıyrylyp qalmaýǵa tyrysady. – Sizdiń oıyńyzsha, qurylysshy­lar­dy sapa úshin jaýap berýge májbúrleýdiń joly qandaı? Mıllıondaǵan somany quraıtyn kelisim-sharttar turǵanda reıtıng arqyly sapany qutqaryp qalý múmkin emes shyǵar degen kúmán týady... – Merdigerler ózderi jibergen aqaý úshin aqshamen jaýap berýi kerek. Bul da búkil­álemdik tájirıbe. Tenderge qatysqan kompanııalar tapsyrys berýshiniń esep shotyna jobanyń kem degende 20-30 paızyn aýdara­dy degen talap memlekettik satyp alýlar ere­jesinde zańdy túrde kórsetilýi tıis. Aq­sha 2-3 jyl boıy, ıaǵnı qurylysqa kepildi qyzmet kórsetý merzimi aıaqtalǵanǵa deıin tapsyrys berýshiniń depozıtinde jatyp, eger paıdalaný kezeńinde aqaýlar anyq­ta­lar bolsa, solardy joıýǵa jumsalatyn shy­ǵyn­dardy jaýyp otyratyn bolady. Osy­laı­sha kútiletin paıdany arttyrý úshin qu­ry­lys uıymdary sapaly qurylys júrgizip qana qoımaı, sonymen birge sýbmerdigerlerdi muqııat irikteýge, sondaı-aq sapaly qu­r­y­lys ónimderin paıdalanýǵa májbúr bolady. – Bizdiń elimizdegi jobalaý jumys­tarynyń sapasyna qandaı baǵa berer edińiz? – Búkil Qazaqstan sııaqty Astana qury­lys tehnologııalary úshin synaq polıgony bolyp tabylady. Qurylys qarqynyna baılanysty otandyq qurylys ındýstrııasy damýǵa úlken serpin aldy. Kóptegen sheteldik kompanııalar ózderiniń tehnologııalary men tájirıbelerin bizge ákelýde. Kóptegen qurylys materıaldary men buıymdary synaqtan ótýde. Sońǵy jyldary deńgeı kóterilip keledi. Jaqsy jobalaýsyz sapaly nysannyń bol­maıtyndyǵy belgili bola tústi. Búginde jobalaý men qurylysqa degen kózqaras kó­bine-kóp tapsyrys berýshiniń kásibıligimen jáne biliktiligimen aıqyndalady. Sóıte tursa da ıdealǵa jetýge biz úshin áli erterek. Ústimizdegi jyldyń 11 aıynda «Memsaraptama» RMK men onyń aýmaqtyq bólim­­sheleri 8 myńnan astam jobany qarap, olardan 350 myńnan astam burmalaýlar tapty. Osy jyldyń ózinde ǵana bizdiń eskertýlerimiz boıynsha qurylys nysandarynyń smetalyq quny 650 mıllıard teńgege, onyń ishinde, bıýdjettik jobalar boıynsha 250 mıllıard teńgege tómendetildi. – Sapasyna baılanysty jobalyq qujattardyń qansha paıyzy «Memsa­rap­­tamaǵa» qaıtarylady? – Jyl saıyn 10-15 paıyzy. Bul bizge tómen sapamen túsetin jáne saraptama ba­ry­synda jiberilgen kemshilikter men nor­ma­lardan aýytqýlardy qospaǵandaǵy jobalar. – Nelikten osynsha kóp? – Bilikti mamandar, óz jumysyn tereń biletin adamdar jumys isteıtin jobalaý uıymdary saýsaqpen sanarlyq qana. Qazirgi ýaqytta kóptegen jobalaýshylar jobalar­dyń birneshe taraýlary boıynsha ámbe­bap­tar retinde jumys isteýge tyrysýda. Osy­­dan kelip kóptegen qatelikter oryn alady. – Saraptama barysynda qandaı jáıt­­ter jıi-jıi narazylyqtar týyndatady? – Birinshiden, jobalyq qujattar tolyq quramda usynylmaıdy. Ekinshiden, talaptardan, qurylys normalary men erejelerinen kóptegen aýytqýshylyqtar oryn alady. – Siz óz personalyńyzdyń reıtıngtik baǵasyn júrgizesiz be? Osal býyndar qalaı anyqtalady? Jobalaýshylardyń ózderi de jobalyq-smetalyq qujattar­dyń jaqsy sarapshylardyń qolyna tıgenin qalaıdy emes pe? – Bizde ishki reıtıng bar. Jobalar teh­nıkalyq kúrdeliligi men qyzmetkerlerdiń kásibı deńgeıine baılanysty bólinedi. Jo­banyń ótýi týraly aqparat saıtta ornalas­tyrylady. Sarapshynyń eskertpeleri men baǵalaýlarynyń qanshalyqty obektıvti ekenin barshanyń da kórý múmkindigi bar. Bizdiń qyzmetkerlerdi úzdiksiz oqytý prınsıpimen sarapshylarymyzdyń biliktiligin arttyrý turǵysynda únemi jumystar júrgizip otyratynymyzdy atap ótý qajet. – Jobalyq-smetalyq qujattardy elektrondy pishinde usyný joldary qaras­tyrylǵan ba? – Qazirgi ýaqytta jobalaý uıymdary jobalyq-smetalyq qujattardyń túpkilikti nusqalaryn elektrondy túrde tapsyra ala­dy. Iri nysandar boıynsha jobalardyń qa­ǵazdaǵy nusqasynyń bir ǵana flesh-kartaǵa syıyp ketetinine qaramastan, keıde jarty tonnaǵa jetetinin de aıtý qajet. Al­d­aǵy jyldan bastap biz elektrondy jo­ba­lyq-smetalyq qujattarmen jumys jóninen Astanada qanatqaqty joba bastaımyz. Tolyq­taı elektrondy qujat aınalymyn engizý 2014 jylǵa deıin jalǵasatyn bolady. Bizge elektrondy pishinge qatysty talaptardyń naqty tizimin ázirleý qajet. – Jańa jyl – ár kezde de jańa úmitter kezeńi. Alda kele jatqan 2012 jyldan qandaı úmitter kútesiz? – Jobalyq-smetalyq qujattardy elek­trondy nusqada usynýdyń arqasynda bizdiń saraptamanyń ótý merzimin qysqartyp, onyń sapasyn arttyrmaq oıymyz bar. Aldaǵy jyldan bastap biz Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri agenttigi jobalaý uıymdary úshin kategorııa engizedi dep kútip otyrmyz. Bul kásipqoılardy joba boıynsha jumystyń bastaýynda-aq «áýesqoılardan» bólip tastaý úshin qajet. О́z kezeginde biz ózimiz qarap jatqan jobalyq-smetalyq qujattardyń sapasy týraly Memlekettik arhıtektýra­lyq qurylys keńesine toqsan saıyn aqpa­rat berip otyramyz. Biliktiligi tómen jobalaý kompanııalaryna ákimshilik sıpattaǵy sharalar qoldaný qarastyrylýda. Taǵy bir jańalyq – ol agenttik jobalaýshylarǵa beretin ataýly lısenzııalar. О́z mindetine adal qaramaıtyn mamandar úshin kate­regorııany tómendetý nemese sot arqyly lısenzııany qaıtaryp alý sııaqty sharalar qarastyrylǵan. Mundaı jaǵdaıda olar tenderlerge qatysý múmkindiginen aıyrylatyn bolady. Osynyń bári jobalaýshylardyń ózine tán kásibı tarıhyn jasaýǵa, olardyń ry­nok­taǵy reıtıngin anyqtaýǵa jaǵdaı ja­saı­dy. Kelisim-shart mindettemelerin kimniń, qa­shan, qaıda jáne qalaısha oryndaǵany má­limetter bazasynda tirkelip otyratyn bo­lady. О́ıtkeni jer betinde iz qaldyrý úshin árbir sáýletshiniń jáne árbir jobalaý­shy­nyń bedeldi nysandarda jumys isteýge umtylatyny anyq.

Áńgimelesken Venera TÚGELBAI.