Salyq tártibin saqtaý qaǵıdattary

Qazaqstan Respýblıkasynyń salyq zańnamasy salyq salý qaǵıdattaryna negizdeledi. Salyq salý qaǵıdattaryna mindettilik, anyqtyq, salyq salý ádi­lettiligi, Qazaqstan Respýblıkasy sa­lyq zańnamasynyń jarııalylyǵy men salyq júıesiniń birizdiligi jatady. Qa­zaqstan Respýblıkasynyń salyq jú­ıe­si Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bar­lyq salyq tóleýshiler (salyq agentteri) úshin biryńǵaı júıe bolyp tabylady.

О́z kezeginde salyq tóleýshi salyq mindettemelerin oryndaýǵa mindetti. Al salyq agenti Qazaqstan Respýb­lı­kasy salyq zańnamasyna sáıkes salyq­tyń der kezinde ustalýy jáne belgilengen merzimde bıýdjetke tólenýin ba­qylaýǵa mindetti. Salyq tóleýshi salyq tirkeýshilerinen basqa salyq nysa­na­la­ryn salyq qyzmeti organdaryna «Bıýd­jetke tólenetin salyq jáne basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksine sáıkes (budan ári - Salyq kodeksi) tapsyrady.

Osy maqalada salyq tóleýshilerdiń elektrondyq túrde jáne qaǵaz júzinde salyq týraly esepterin tapsyrǵan kezde jiberetin qatelikteri týraly, sonyń saldarynan qozǵalatyn ákimshilik isteri týraly sóz qozǵaýdy jón kórdik.

Salyq kodeksiniń 584-babyna sáı­kes salyq nysanasy mynadaı jaǵdaıda merziminde tapsyrylmady dep eseptelinedi, eger:

1) Kodekske sáıkes ókiletti organdar belgilegen tártipke sáıkes kelmese, nemese

2) salyq qyzmeti organdarynyń kodtary kórsetilmegen nemese durys kórsetilmegen jaǵdaıda, nemese

3) sáıkestendirý nómiri kórsetil­me­gen nemese durys kórsetilmegen, nemese

4) salyq tóleý merzimi kórsetil­me­gen nemese durys kórsetilmegen, nemese

5) salyq esebiniń túri kórsetil­me­­­gen nemese durys kórsetilmegen, nemese

6) salyq esebine qatysty Kodeks talaptaryna sáıkes durys qol qoıyl­masa, nemese

7) ókiletti organ belgilengen tár­tipke sáıkes elektrondyq pishim qury­lymy buzylsa.

Atap aıtqanda, ákimshilik jaýapqa tartylǵan hattamalardy teksergen kezde salyq tóleýshiler tarapynan jıi jiberiletin mynadaı qatelikter anyqtal­dy – salyq organynyń kody durys kórsetilmeıdi, ıaǵnı kod jazylatyn baǵanada «salyq organynyń kody», «meken-jaıy boıynsha», «jeke sot atqarýshysy, advokat, notarıýs, jeke kásipkerdiń meken-jaıy». Máselen: jeke kásipker turǵylyqty meken-jaıy boıynsha Astana qalasy, Saryarqa aýdandyq salyq basqarmasyna (6203), jeke kásipkerlik qyzmetiniń meken-ja­ıy boıynsha Almaty aýdandyq salyq basqarmasyna (6202) qarasty aımaqta turady. Alaıda, salyq tóleýshi salyq esebin jibergen kezde óziniń meken-jaıy jáne jeke kásiporynnyń meken-jaıy týraly bir-aq kodty 6202-ni kór­setedi. Durysy ol óziniń turǵylyqty meken-jaıy boıynsha 6203 kodyn ká­si­biniń meken-jaıy boıynsha 6202 kodyn kórsetýi qajet. Bul qatelik Salyq kodeksiniń 584-babyna sáıkes salyq týraly esep merziminde tapsyrylmaýy dep sheshim qabyldaýǵa negiz bolady.

Salyq tóleýshi Salyq kodeksiniń 584-babyna sáıkes qatelikter jiberse, «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksi­niń 206-babyna «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń zańnama aktilerinde belgilengen tártipke sáıkes salyq tóleýshi salyq organdaryna der kezinde salyq jónindegi esebin tapsyrmady» degen ákimshilik jaýapqa tartylady. Ákim­shilik tártipti buzǵany úshin aıyppul jeke tulǵalarǵa 15 EAK (22 268 teńge) laýazymdy tulǵalarǵa, jeke kásip­ker­lerge, jekemenshik notarıýsterge, ad­vokattarǵa – 30 AEK (45 360 teńge) sha­ǵyn jáne orta bıznes nemese komme­r­sııalyq emes uıymdar sýbektileriniń zańdy tulǵalaryna – 45 AEK (68 040 teńge), iri kásipkerlik sýbektilerine jatatyn zańdy tulǵalarǵa – 70 AEK (105 840 teńge) mólsherinde salynady.

Turǵyndardyń jáne kásipkerlerdiń tómen dárejedegi salyq mádenıeti jem­qorlyqqa jaǵdaı týǵyzatyn fak­torlardyń birinen sanalady. Salyq zańnamasynyń erejelerin bilmeýdiń saldarynan salyq tóleýshiler erkinen tys tártip buzýshylyqtarǵa jol beredi. Sonyń saldarynan ákimshilik jaýapkershilikke tartylady. Sóıtip, salyq tóleýshiler bul jaýapkershilikten qu­ty­lý úshin ártúrli sybaılastyq áre­ket­terge baryp, jeń ushynan jalǵasý jolyn izdeıdi.

Azamattardyń, uıymdardyń jáne jalpy memlekettiń zańdy quqyqtaryn jáne múddelerin qorǵaý maqsatynda, so­nymen birge salyq qyzmeti ınspek­torlarynyń tarapynan jiberilgen qyz­mettik jáne sybaılastyq tártip buzý­shylyqtardy, qyzmet etıkasyn saqt­a­ma­ǵan oqıǵalardy  habarlaý úshin, qo­ǵam­nyń senimin qamtamasyz etý maq­sa­tynda Astana qalasy, Almaty aýdandyq salyq basqarmasynda 8 (7172) 37-68-03 senim telefony jumys isteıdi jáne sha­ǵym­dar men usynystar jáshigi ornatylǵan.

Joǵaryda aıtylǵandardy eskere kelip, azamattardyń ózderiniń zańdyq quqyqtaryn saqtaý maqsatynda salyq zańnamasy normalaryn oqýdy jáne salyq mindetterin der kezinde jáne tolyq kólemde oryndaý qajettigin eske salamyz.

Aıym TURǴYMBAEVA, Salyq basqarmasynyń qyzmetkeri.