Kórshilermen baılanys bekı túspek

El ekonomıkasynyń kúretamyry sanalatyn temir jol salasynda búginde  halyq úshin ıgilikti jumystardyń kóptep atqarylyp jat­qandyǵy bel­gili. Bul turǵyda alys-jaqyn sheteldermen  ba­rys-kelis, taýar aınalymyn art­ty­rýdyń mańy­zy erekshe orynda turady.   Osy ­oraıda ejelden   kórshi  Reseı men  Qazaqstan búginde bul  salada birqatar  baıypty baılamdar jasap, bolashaqta atqarylýy tıis mindeterdi jolǵa qoıýda barynsha qarqyndy jumystar atqarýda. Qos memleket arasyndaǵy temir jol tóńire­gin­­degi yntymaqtastyq  jyldan-jylǵa ny­ǵaıyp keledi. Bul sózimizge  jýyrda  Reseıdegi  Qazaq­stan elshiliginde  «Reseı temir joly»  AAQ prezıdenti  Vladımır  Iаkýnınniń  Qazaq­stannyń jo­ǵa­ry memlekettik nagradalarynyń biri – «Dos­tyq» ordenimen marapattalǵany taǵy bir dálel bola alady. Reseı temir jol basshysyn dostyq pen yntymaqtastyqty ny­ǵaıtyp, halyqtar arasyndaǵy ózara kelisimdi saqtaýdaǵy  jemisti eńbegi úshin  Elbasy  N.Á.Nazarbaev marapattady. «RTJ»  AAQ  óziniń shekaralas elderimen  kóp jaqty  yntymaqtastyq qatynasty damy­typ otyrǵandyǵyn aıryqsha ataǵan jón. Atal­ǵan yntymaqtastyq  TMD    Temir jol  kóligi   keńesi­ne qatysýshylardyń áriptestik múddeli­ligi negizinde júzege asyrylyp otyr. Bul yntymaq­tas­tyqtyń elimiz úshin mańyzy zor bolǵanyn aıtyp jatýdyń ózi artyq. Eki el ara­syndaǵy temir jol salasyndaǵy ózara tyǵyz baılanys Keden odaǵy­nyń qurylýymen aıtar­lyqtaı jaqsara túsken. Máselen,  qazaqstan­dyq jáne reseılik temir jol­dyń elektrondy tólem júıelerin biriktirý shara­sy qazirgi kezde  bastalyp ta ketti. Reseı men  Qazaqstanda temir joldy basqarý men saraptaý negizindegi kezdesýler ýaqtyly júrgizilse, munda tarıftik  saıasat, múliktik qatynas jáne tranzıttik tasy­maldyń jaqsarýy tóńiregindegi túrli másele­ler talqylanyp, sheshimder qabyldanady. Temir joly bar elge árıne, birinshi kezekte  temir jol tehnıkasynyń túrleri qajet. Osy oraıda elimizge temir jol tehnıkasyn jetkizý maqsatynda   «RTJ saýda úıi» JShS birlesken kásiporny qurylǵan.  Bul  kúnderi atalmysh kásiporyn  Reseıde óndirilgen temir jol jabdyq­tarymen   Qazaqstan rynogyn qamtamasyz etýde. Sonymen qatar  «RTJ» AAQ-tyń enshiles ká­siporyndary men temir jol tehnıkalaryn jasaıtyn ózge de kásiporyndardyń  ınnovasııa­lyq jumystary da engizilmek. Reseılik temir jolmen seriktestik  Qazaq­stan­ǵa úlken paıda ákeleri sózsiz. RTJ halyq­aralyq tájirıbesi men keleshekke baǵdarly jospary bar álemdik kóliktik  kompanııalary  qatarynda. Ol kólemi jaǵynan álemde  AQSh-tan keıingi ekinshi oryndy alsa, elektr­len­dirilgen  magıstraldyq toraptarynyń  uzyn­dyǵy boıynsha alǵashqy orynda tur. Qazirgi tańda Reseı  Federasııasy  dúnıe júziniń júk aınalymynyń  20 paıyzyn, al jolaýshylar aı­nalymynyń 10 paıyzdan asta­myn júzege asy­ryp otyr. Jolaýshy­larǵa yńǵaı­ly­lyqty jo­ǵarylatý maqsatynda  447 jańa zamanaýı úlgi­degi vagondar satyp alyn­ǵan. Al eki jyldyń ishinde joǵary jyldamdyq­taǵy  «Sapsan» poıyzy  Máskeý men  Sankt-Peterbýrg baǵy­tynda 5 mıllıon jolaý­shyny tasymaldaǵan. Kelesi jyldan bastap  «Sımens» kompanııasy «Sapsan» poıyzyna qosymsha jabdyq engizýdi basta­maq. «Sımens» demekshi,  «Sımens», «Talgo», «Alstom», «Ansaldo» kompanııa­lary «QTJ» UK» AQ-pen birlesip Qazaqstanda jolaýshylar vagonyn jáne lokomotıv quras­tyrý zaýyttaryn, el temir jolyna qajetti elektrmen jabdyqtaý, belgi berý jáne baı­lanys quraldaryn shyǵaratyn kásiporyndar sala bastaǵanyn da  aıtyp ótken jón. «Qazaqstan temir joly» AQ 2008-2011 jyldary tarıfty ósirý jáne qarjy tartý arqyly 2050 shaqyrym jolǵa kúrdeli jóndeý júrgizip, 12109 júk vagony  men 134 lokomotıv satyp alǵan. 47 lokomotıv kúrdeli jóndeýden ótken. Magıstraldyq jeli nysandary qaıta qurylyp, Dostyq stansasy damytylǵan. 2012 jylǵa arnalǵan baǵdarlamada joldyń joǵarǵy qabatyn jańǵyrtý,  ınfraqurylymdy damytý men qaıta jaraqtandyrý, poıyz qoz­ǵa­lysy qaýipsizdigin arttyrý, Dostyq stansasyn odan ári keńeıtý syndy ózge de sharalar qarastyrylǵan. Kompanııa magıstraldyq jeliniń tarıfyn kóterý arqyly 600 shaqyrym joldy jóndeý, 2699 júk vagondaryn, 134 lokomotıv satyp alý, Qostanaı – Jelezorýdnyı temir jol teliminiń 46 shaqyrymyn elektrlendirýge múmkindik almaq. Keler jyly «QTJ»UK» AQ  qyzmet kórsetý aıasyn keńeıte túsedi. Onyń ishinde júk aına­lymy 2012 jyly 221 145 mıllıon tonna shaqy­rym metrge jetkizilip, 2011 jylǵy kórsetkishten 2,5 paıyzǵa joǵary bolady dep kútilýde. «QTJ»UK» AQ men «RTJ» AAQ  úıles­tirilgen qatynastardy  júzege asyrý maqsatyn­daǵy qujat sheńberinde  temir jol kóligi men halyqaralyq júk tasymalyna keden isinde múm­kin­dik jasaý jáne atalǵan kólik pen  júk tasymalyna  turaqtylyq pen baqylaýdaǵy  ózara kómekke kelýdi qamtamasyz etý kózdelgen. Sony­men birge, halyqaralyq júk tasymalynda aqparat almasýdy uıymdastyrý, birlesken jobalar men jumystardy damytý jáne keden isinde quqyqtyq negizderdi saqtaýda yntymaq­tas­tyqta bolý máseleleri sııaqty keshendi  ister de atqarylýda. –  Qazaqstan men  Reseı  Eýropa men  Azııa qurlyǵynyń quramdas bóligi  bolǵandyqtan, Azııa men  Batys Eýropa elderi arasyndaǵy  tıimdiligi joǵary jáne jańa básekege qabiletti marshrýttardyń ishindegi ózgeshe tranzıtti kópir sanalady. Temir jol kóligi  aıasynda  Qa­zaq­stan men  Reseıdiń ózara  tıimdi ynty­maqtastyǵy bolashaqta da óziniń úlken nátı­jesin beredi. Bizdiń júk tasymaldaý­shylary­myz álemdik dárejege shyǵa otyryp, muny ári qaraı jalǵastyra túsýi kerek, – deıdi  «QTJ»UK» AQ prezıdenti  Asqar  Mamın. Ábdirahman  QYDYRBEK.