О́zge ult ókilderi – til janashyry

Semeıde el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan 20 jarqyn is aksııasy aıasynda memlekettik tildi meńgergen jáne ony qoǵam­dyq jumysta,  kúndelikti ómirde belsendi túrde paıdalanyp kele jatqan ózge ult jastarynyń qa­tysýymen «Bir otan, bir til – táýel­siz Qazaqstan» degen atpen oblys jastarynyń forýmy bo­lyp ótti. Oblys ákiminiń bastamasymen ótkizilgen bul ıgilikti sharaǵa 18 ben 30 aralyǵyndaǵy memlekettik tildi jetik meńgergen ózge ult jastary túrli qoǵamdyq uıym­dar­dyń ókilderi, basqa da til ja­nashyrlary  qatysty. Forým ju­mysy osy sharaǵa oraı Abaı atyn­daǵy drama teatrynda ar­naıy uıymdastyrylǵan kórmeni tamashalaýdan bastaldy. Kórmege memlekettik tildi nasıhattaýdaǵy ońdy tájirıbeler jınaqtal­ǵa­nyn da aıta ketsek deımiz. Forýmǵa qatysýshylardy qut­tyq­taǵan oblys ákiminiń oryn­ba­sary Túsiphan Túsipbekov mundaı alqaly jıynnyń ulylardyń izi qalǵan qasıetti Semeı qalasynda ótýi zańdylyq ekenin aıta kelip, oblys boıynsha memlekettik tilge baılanysty atqarylǵan sharalar­ǵa qysqasha toqtalyp ótti. Onyń aıtýynsha,  búgingi kúni 700-den as­tam ózge ult ókilderiniń bala­lary qazaq tilindegi balabaq­shalar men mektepterge  barady eken. Al forým delegaty Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Alekseı Klıvenko óz sózin qazaq­sha óleńmen bastap, memlekettik tildi ornyqtyrýda jastar bas­tamashy bolý kerek ekendigin aıt­t­y. Ol hımııa páninen dáristi qazaqsha oqıdy eken. Otbasynda da qazaqsha sóılesemiz. Al sheteldik kólikpen júıtkip, tilge kelgende múdirip jatatyndarǵa qar­nym ashady. Sonan soń qıt etse búı­rekten sıraq shyǵaryp jata­tyn orys tildi basylymdarǵa da ók­pem qara qazandaı. Elbasymyz qazaq qazaqpen qazaqsha sóılessin dedi. Durys sóz, biraq elimizde turatyn orys, nemis, koreı jáne taǵy basqa ult ókilderi qazaqpen nege qazaqsha sóılespeske degen onyń sózin qup kórgender de az bolmady. Forýmda jastardyń qurǵaq sóz, jalań sezimnen aýlaq bol­ǵanyna súısindik. Aıtalyq, Borodýlıha aýdanyna qarasty Novopokrovka aýyldyq okrýginiń aǵa mamany Indıra Belskaıa oblys­tyq mekemelerge degen ókpe-reni­shin de jasyryp qalmady. Má­selen, oblys is qaǵazdaryn mem­lekettik tilde júrgizýge úsh jyl buryn kóshkenmen, kemshilik jetkilikti. Aıtalyq, bıylǵy jyly aýdandyq ákimdikke kelip túsken barlyq qujattyń 60 paıyzy resmı tilde jazylǵan. Soǵan basqa ult ókili bolsam da meniń qarnym ashady dedi ol. M.Áýezov atyndaǵy kolledj­diń 4-kýrs oqýshysy Vıktorııa Parasıýkovanyń sózi de kóp kóńi­lindegi oıdy qozǵady. Ol osy kol­ledjdiń  qazaq tili men áde­bıeti bóliminde oqıdy eken. Jal­py bizdiń kolledj boıynsha sabaqtyń 75 paıyzy memlekettik tilde júrgiziledi dedi ol. Orys mek­tepterindegi gýmanıtarlyq pán­di nege memlekettik tilde júr­gizbeske! Bul da tildi jete úı­renýdiń bir kilti bolar edi. Vıktorııa solaı deı kelip, orys tildi jastardy Jıdebaıǵa, hakim Abaıdyń basyna aparyp kelýdi dástúrge aınaldyrý qajet degen óz usynysyn aıtty. Al onyń da tárbıelik máni óte zor. Forým sońynda halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń Shyǵys jáne Soltústik aımaqtary bo­ıyn­sha vıse-prezıdenti Oral Shá­ripbaev birqatar ózge ult ókiline qoǵamnyń múshelik kýáligi men «til janashyry» lentasyn sal­ta­natty jaǵdaıda tabys etti. Jáne osy azamattyń bastama­symen qo­ǵam janynan ózge ult ókilderiniń jastar qanaty uıymy quryldy. Osy ıgilikti sharýa basqa oblys­tarda da jalǵasyn taýyp jatsa, nur ústine nur bolar edi. Dáýlet SEISENULY. SEMEI.