Osynaý saýatty da bilimdi, rýhanı taza urpaqty tárbıeleýdiń basty quraly – ádebıet páni. «Ádebıet páni arqyly oqýshylardyń rýhanı dúnıesi baııdy, týǵan tilin súıýden elin, adamzatty qurmetteýge deıingi sezimderi tárbıelenedi», deıtin áıgili ustaz, KSRO Memlekettik syılyǵynyń ıegeri Qanıpa Bitibaeva. Aıtsa aıtqandaı, ádebıetke pán retinde ǵana qaramaı, adamdyqtyń, tárbıeniń quraly retinde qaraǵanymyz lázim.
Ustazdyń pedagogıkalyq eńbek jolyndaǵy kelbeti, tynymsyz eńbek joly men ǵylymı eńbekteri – sarqylmas qazyna. Qanıpa Bitibaeva qazirgi nátıjege baǵyttalǵan bilim berý kezeńinde ádebıetti oqytýdyń teorııasy men ádistemesin, tehnologııasyn ǵylymı turǵyda jazyp ketken ǵalym ustaz. Kózi tirisinde respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik óz atyndaǵy ataýly mektebin ashyp, jetekshisi boldy.
Q.Bitibaevanyń respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik zerthanasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń usynysymen 2009 jyly ashyldy. Bul respýblıka kólemindegi ǵylymı-zertteý, oqý-ádistemelik, tájirıbelik ortalyq bolyp tabylady. Ony ashýǵa negiz bolǵan Qanıpa Omarǵalıqyzynyń qazaq tili men ádebıetin oqytý ádistemesi men tehnologııasyn jetildirýge qosqan eren eńbegi men jańashyl izdenisteri, ǵylymı-ádistemelik oqý quraldary, oqýlyqtary, kitaptary, maqalalary, oqý kabınetinde jınaqtalǵan asa qomaqty ári qundy, óz tájirıbesinen týyndaǵan san myńdaǵan dıdaktıkalyq materıaldary, kórnekilikteri, aýyz ádebıetinen bastap, qazirgi kezeń ádebıetin oqytýdyń avtorlyq baǵdarlamasy men ony oqytýdyń ádistemesi, qazaq tili men ádebıetiniń ár taqyryby boıynsha jazylǵan (5-11 synyp) sabaq josparlary, oqý jabdyqtary top-top bolyp jınaqtalǵan. Ustazdyń ǵylymı-ádistemelik zerthanasy respýblıka pedagogtaryna, sonyń ishinde oblystaǵy biliktilikti arttyrý ınstıtýtyna kelgen qazaq tili men ádebıeti pániniń mamandaryna ádistemelik turǵyda kóp kómek kórsetýde.
Zerthana qazaq tilin oqytý negizinde aǵylshyn, orys tilderin oqytýdyń ınnovasııalyq ádis-tásilderin izdeý, tájirıbege engizý máselelerimen de aınalysady. Taǵy bir keleli maqsaty – muǵalimderdiń is-áreketin reprodýktıvti deńgeıden zertteýshi-muǵalim, eksperımentator muǵalim deńgeıine kóterý joldaryn izdeýge baǵyttalady. Oqýshyny da, muǵalimdi de ǵylymı-izdenis zertteýshilik is-áreket aımaǵyna engizý máselesinde naqty kómek jasaýǵa eńbektenedi. Muǵalimderdiń is-tájirıbesin zerttep, dıagnostıkalyq taldaý jasap, jańashyl ıdeıalar men izdenisterdi qoldap, olardyń tájirıbesin taratý isimen shuǵyldanady. Basty baǵyttarynyń biri – daryndy, talantty balalarmen jumys. Búginde onyń nátıjesi qýantarlyqtaı. Sońǵy 5 jylda 7 oqýshy qazaq tili men ádebıeti páninen ótken respýblıkalyq olımpıadada, 5 oqýshy respýblıkalyq ǵylymı joba qorǵaý saıysynda jáne 17 oqýshy respýblıkalyq shyǵarmashylyq baıqaýlarda júldeger atandy.
Qanıpa Omarǵalıqyzynyń respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik zerthanasy «О́rleý», «Shyǵys», «Daryn» ortalyqtarymen tyǵyz baılanysta jumys isteıdi. Zerthana fılıaldarynyń sany da jyldan-jylǵa kóbeıýde. Máselen, avtordyń kózi tirisinde 9 zerthana bolsa, búginde onyń sany 20-ǵa jetti.
Zerthanada jyl saıyn oblystyq, respýblıkalyq semınarlar ótip turady. Ustazdyń ǵylymı-ádistemelik zerthanasy búginde búkil ustazdar qaýymyna ádistemelik turǵydan kómek kórsetýde. Interaktıvti sabaqtardy medıa bilim berý ortalyqtary arqyly jelilik baılanys negizinde qatarlasa berý qolǵa alynyp otyr. Qanıpa Omarǵalıqyzynyń ınnovasııalyq tájirıbesin taratý jáne ustazdyq tulǵasyn ulyqtaý maqsatynda pedagogıkalyq murasyn, murajaı jádigerlerin oblys, respýblıka kóleminde onlaın sabaqtar túrinde taratyp, «jyljymaly kerýen» sabaqtaryn uıymdastyrý da dástúrge aınaldy.
Zerthananyń ǵylymı-ádistemelik qurylymynda 4 ortalyq bar. «Aqyndar mektebi», «Ál-Farabı urpaqtary», «Jas akterler» jáne «Jas zertteýshiler» dep atalatyn ortalyqtardyń jumysyna zerthana múshelerimen qatar S.Amanjolov atyndaǵy ShQMÝ ǵalymdary, teatr akterleri, «Shabyt» aqyndar mektebiniń jetekshileri tartylǵan.
Qanıpa Omarǵalıqyzy eńbekteri otandyq pedagogıka tarıhynda erekshe oryn alady. Respýblıkamyzda ustazǵa arnalǵan tuńǵysh oqý-ádistemelik pedagogıkalyq murajaı kabınetiniń ashylýy sonyń dáleli. Murajaı kabınetinde ustazdyń sýretteri men marapattary, óz qoltańbasymen jazylǵan eńbekteri, dıdaktıkalyq materıaldar, kórnekilikter, tutynǵan zattary jınaqtalǵan.
Bul murajaı kabıneti respýblıkada ótken ınnovasııalyq – pedagogıkalyq ıdeıalar festıvalinde 3-júldeli oryndy ıelendi. Qazirgi zaman talabyna saı ustazdyń vırtýaldy murajaıy jasaldy. Bul Qanıpa Omarǵalıqyzynyń pedagogıkalyq is-tájirıbesi, adamı tulǵasy, ómiri qyzyqtyratyn ustazdar qaýymy men oqýshylar úshin taptyrmas derek kózi. Ustaz esimin ulyqtaý maqsatynda «Qanıpataný» avtorlyq baǵdarlamasy jazylyp, «Úzdik avtorlyq baǵdarlama» respýblıkalyq saıysynda II dárejeli dıplommen marapattaldy.
Sondaı-aq Q.Omarǵalıqyzynyń týystarynyń atynan О́skemen pedagogıkalyq kolledjinde tuńǵysh ret 400 myń teńge shákirtaqy taǵaıyndalǵanyn da aıta ketkenimiz jón. Bul shákirtaqy dástúrli túrde jyl saıyn talantty, talapty stýdentterge berilip otyrady.
Ustazdyń ádisteme salasyndaǵy jańashyl ıdeıalary men artynda qalǵan mol murasyn qorǵap, ári saqtaý úshin avtorlyq quqyq alynǵan. S.Amanjolov atyndaǵy ShQMÝ fılologııa fakýltetiniń ǵımaratynda ataýly kabınet ashyldy. Odan bólek búgingi tańda Qanıpa Omarǵalıqyzynyń pedagogıkalyq eńbekteri orys tiline aýdarylýda. Respýblıkalyq zerthana halyqaralyq IýNESKO klýbynyń quramyna endi. Bul qazaq ádebıetin oqytý ádistemesin óziniń jańashyl izdenisterimen baıytqan, otandyq pedagogıka salasyna tóńkeris jasaǵan áıgili ustazdyń 47 jyl kóleminde mektep qabyrǵasynda tókken tańǵy shyqtaı adal da taza teriniń, myńdaǵan shákirttiń adamı bolmysyn qalyptastyryp, bolashaǵyna baǵdarsham bola bilgen eren eńbeginiń az ǵana óteýi dep bilemin.
Baqytgúl AÝǴANBAEVA,
Daryndy balalarǵa arnalǵan oblystyq Jambyl atyndaǵy mamandandyrylǵan mektep-gımnazııa
ınternaty dırektorynyń ınnovasııalyq jumystar jónindegi orynbasary
О́SKEMEN
