Turmys sapasynyń artýy –damý kepili
Bul oraıda Joldaýdan týyndaıtyn mindetter Jambyl oblysynda júzege asyryla bastady. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń tikeleı bastamasymen osy maqsatta barlyq sala boıynsha birqatar joba qolǵa alyndy.
Elbasy Joldaýyndaǵy birinshi basymdyqqa sáıkes, Jambyl oblysynda 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap 101 myńǵa jýyq qyzmetker úshin eń tómengi jalaqyny 28 284 teńgeden 42 426 teńgege deıin ósirý úshin oblystyq bıýdjettiń kiristeri men shyǵystary qaıta qaralatyn bolady. Osyǵan oraı óńirdegi bıznes ókilderi de bul sheshimdi qýattaý úshin eńbek ónimdiligin arttyrýdy bastady. Ekinshiden, Joldaýda bıznesti órkendetýdiń turaqty kózderin qalyptastyryp, jeke ınvestısııany yntalandyrý jáne naryq erkindigin qoldaý qajettiligine basymdyq berilgen.
Búginde óńirde shaǵyn kásipkerlikti qoldaý maqsatynda «Damý» qorymen birlese qarajat bólý qaǵıdasymen 2018 jyly oblystyq bıýdjetten 500 mıllıon teńge, «Damý» qorynan 1 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Al aýyl turǵyndaryna shaǵyn nesıe berý úshin jergilikti bıýdjetten qosymsha 1 mıllıard teńge bólinip, jalpy soma 5 mıllıard teńgege deıin jetti. Kelesi jyly bul qarjylardyń kólemi barynsha kóbeıetin bolady.
Sonymen qatar búgingi tańda jyldyq qýattylyǵy 800 tonna bolatyn «Áýlıe-Ata Fenıks» – «Qus sharýashylyǵyndaǵy qaıta óńdeýde jańa avtomattandyrylǵan tehnologııalyq jelini engizý» jobasy júzege asyrylsa, jyl sońyna deıin 6 joba iske qosylady. Iske asyrylatyn jobalardyń ishinde eksportqa baǵyttalǵan «Kazfosfattyń» ammofos óndirisiniń kólemin kóbeıtý jobasy da bar.
Joldaý barysynda Elbasy shıkizattyq emes sektorǵa serpindi jobalardy iske asyrý úshin shetel ınvestorlarymen birlesip, tikeleı ınvestısııa qoryn qurý máselesin qarastyrýdy tapsyrǵan bolatyn. Shıkizattyq emes sektorǵa salynǵan ınvestısııalar 87 mıllıard teńgeni qurap, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 13,3 paıyzǵa artqan. Qazirgi tańda oblysta shetel ınvestorlarynyń qatysýymen quny 1 mıllıard AQSh dollaryn quraıtyn 13 joba iske asyrylýda.
Joldaýda agroónerkásip keshenindegi eńbek ónimdiligin jáne qaıta óńdelgen ónimniń eksportyn 2022 jylǵa qaraı 2,5 ese kóbeıtý mindeti tur. Bul oraıda jyl basynan 1,8 myń tonna et eksportqa shyǵarylǵanyn aıta ketý kerek. Búginde oblysta aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeıtin 183 kásiporyn jumys isteýde. Biraq Asqar Myrzahmetov sapaly, tereń óńdeýmen aınalysatyn kásiporyndardyń sany az ekenin atap ótti. Endi olardyń sanyn kóbeıtý úshin ústimizdegi jyly júzege asatyn 4 joba óńirdiń arnaıy kartasyna endi. Budan bólek, quny 8 mıllıard teńgeni quraıtyn 7 ınvestısııalyq bastama qoldaý tapty.
Bilim básekesindegi belsendilik
Prezıdent áleýmettik salaǵa jumsalatyn shyǵyndardyń tıimdiligin arttyrýǵa erekshe mán berip, 5 jyl ishinde bilim berý, densaýlyq saqtaý salalaryna barlyq kózderden jumsalatyn qarajatty ishki jalpy ónimniń 7,4 paıyzynan 10 paıyzyna deıin jetkizý týraly mindet qoıdy. Sonymen qatar, Elbasy Nazarbaev Zııatkerlik mektepteriniń oqytý ádisi men júıesi basqa mektepter úshin biryńǵaı standart bolýy tıis ekendigin basa aıtty. Bul jumys oblysta tıisti deńgeıde júzege asyrylýda.
О́tken jyly óńirde 45 mektep jaratylystaný pánderin aǵylshyn tilinde oqytsa, bıylǵy oqý jylynda 277 mektepte 4 pán aǵylshyn tilinde oqytyla bastady. Oblysta Nazarbaev Zııatkerlik mektebiniń ozyq tájirıbesi 7 mektepke engizilgen. Aldaǵy ýaqyttarda Nazarbaev Zııatkerlik mektebiniń aldyńǵy qatarly pedagogıkalyq tájirıbesin barlyq mektepke engizý jumystary júrgiziletin bolady.
Máselen, 2018-2019 oqý jylynda oblystyń barlyq mektebinde 1-den 8-ge deıingi synyptarda oqýshylardyń óz áreketin baqylaý men baǵalaı bilýge, fýnksıonaldyq saýattylyǵyn arttyrýǵa múmkindik beretin júıe engizildi. Buǵan 2019-2020 jyldary qalǵan synyptar kóshetin bolady.
Jańa oqý jylynda oblysta 9 mektep paıdalanýǵa berildi. Úsh aýysymda jumys isteıtin 3 mekteptiń, apatty jaǵdaıdaǵy – 3, oryn tapshylyǵy bar 3 mekteptiń máselesi sheshildi. Búgingi kúni 5 mekteptiń qurylysy júrgizilýde. Nátıjesinde 1 úsh aýysymdy, 4 oryn tapshylyǵy bar mekteptiń máselesi sheshiletin bolady. Al áleýmettik saladaǵy nysandardy qajettiligine qaraı salý boıynsha óńirde qyzý jumys bastalyp ta ketti.
Budan bólek, Elbasy tapsyrmasyna sáıkes balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin mektepter men balabaqshalardy 100 paıyz beınebaqylaý kameralarymen qamtý sharalary qolǵa alynyp otyr. Búgingi kúni oblystaǵy bilim mekemeleriniń 90 paıyzynda beınebaqylaý kameralary ornatylǵan.
Memleket basshysy ustaz bedelin arttyrý máselesin udaıy kóterip keledi. Joldaýǵa sáıkes «Pedagog mártebesi týraly» zań daıyndalýy tıis. Bıyl pedagogtarǵa ulttyq biliktilik synaǵy engizildi. Attestattaý nátıjesinde oblystyń 2 myńnan astam muǵaliminiń laýazymdyq jalaqysyna 30-dan 50 paıyzǵa deıin qosymsha ústemeaqy bıylǵy jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap tólenip keledi. Jańartylǵan bilim berý mazmuny boıynsha sabaq beretin 16 myńnan astam muǵalimniń jalaqysy 30 paıyzǵa kóbeıdi. Munyń barlyǵy bilim básekesindegi qabilettilikti arttyratyny sózsiz.
Densaýlyq – zor baılyq
Elbasy Joldaýynda medısınalyq qyzmet sapasy halyqtyń áleýmettik kóńil-kúıiniń asa mańyzdy komponenti ekendigin jáne aýyldyq jerlerde alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek qoljetimdi bolýy tıis ekendigin atap ótti. Bul rette Jambyl oblysynda 95 alǵashqy medısınalyq kómek nysanyn salý qajettigi týyndap otyr. Jyl sońyna deıin memleket-jekeshelik áriptestik sheńberinde 30 nysandy paıdalanýǵa berý josparlansa, bıýdjet esebinen 9 nysan paıdalanýǵa berilmek. Bıýdjet qarajatyn únemdeý negizinde 95 nysannyń qurylysyn júrgizý merzimi 8-10 jyldan 3 jylǵa qysqarǵanyn aıta ketý kerek. Nátıjesinde qurylysqa jumsalatyn 6,5 mıllıard teńge memleket-jekeshelik áriptestik aıasynda 2,3 mıllıard teńgege deıin qysqartylyp, qarjy edáýir únemdeledi.
Al Joldaýdaǵy alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin qyzmetkerlerdi yntalandyrý jáne aýrýlardy emdeý isin basqarýdyń jańa tásilderin engizgen ýchaskelik medısına qyzmetkerleriniń jalaqysyn kezeń-kezeńmen kóbeıtý baǵytynda emdeý isin basqarý baǵdarlamasy óńirdegi 20 emhanaǵa júktelip, 180 maman oqytyldy. Osy baǵdarlamanyń jańa tásilderin engizgen ýchaskelik medısına qyzmetkerleriniń jalaqysy kezeń-kezeńmen 20 paıyzǵa kóbeıtiletin bolady.
Sonymen qatar oblys boıynsha 11 medısınalyq uıymǵa «E – Kezek» elektrondyq kezekti engizý úshin jergilikti bıýdjet esebinen 73 mıllıon teńge bólingen. Qazirgi tańda oblystaǵy 43 densaýlyq saqtaý mekemesinde 8686 medısınalyq qyzmetker aqparattyq júıeler boıynsha jumys isteıdi. Aqparattyq júıelerge 732 946 elektrondyq densaýlyq pasporty engizilgen.
«Halyqty tirkeý regıstri» aqparattyq júıesine tirkelgender halyq sanynyń 65,9 paıyzyn qurasa, 2019 jyldyń 1 qańtaryna 100 paıyzdy quraıtyn bolady. Qaterli isikterdiń aýrýshańdyǵyn, ólimin tómendetý jáne onkologııalyq qyzmettiń sapasyn arttyrý maqsatynda oblysta onkologııalyq dıspanserdiń qurylysy júrgizilýde.
Sport salasyn damytý basty nazarda
Joldaýda buqaralyq sport pen deneshynyqtyrýdyń qoljetimdiligin arttyrý qajettiligi de keńinen aıtyldy. Búginde oblys turǵyndarynyń júıeli túrde deneshynyqtyrý jáne sportpen shuǵyldanýy úshin qoljetimdi 1605 sport nysany anyqtalǵan. Olardyń 517-si Taraz qalasynda, 1088-i aýdandarda ornalasqan. 2019 jyly orta mektepterdiń sport zaldarynyń turǵyndarǵa qoljetimdiligin tolyǵymen qamtamasyz etý josparlanǵan.
Sonymen qatar salany damytý maqsatynda 2019-2021 jyldary óńirde 30 sport keshenin salý josparlanýda. Onyń ishinde, Taraz qalasynda jeńil atletıka men gımnastıkaǵa arnalǵan manejder qurylysy bar. Kelesi jylǵa jalpy somasy shamamen 4 mıllıard teńgege 11 jobanyń qurylysyn, 2020 jylǵa 2 930 mıllıon teńgege 11 deneshynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni qurylysyn jáne 2021 jylǵa 1 040 mıllıon teńgege 8 deneshynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni qurylysyn júrgizý josparlanyp otyr.
Buǵan qosa aýlalarda, saıabaqtarda 29 sport alańshasyn salý josparlanǵan. Olardyń ishinde 14 ámbebap sport alańshasy, 6 shaǵyn fýtbol alańshasy jáne 8 strıtvorkaýt alańshasy bar.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
