Kóne tarıhty keýdesinde qymtaǵan uly dala tósinen jylqynyń jalyna jabysyp ómirsheń órkenıettiń tórtkúl dúnıege tegis taraǵandyǵyn oılaǵan sátte kókiregiń ýyljyp, óne boıyńdy masaıraǵan maqtanysh bıleıdi eken. Soltústik óńirdegi sonaý eneolıt dáýirine tıesili Botaı qonysynyń qoınaýyn aqtarǵan kezde jylqy jaryqtyqtyń eń alǵash ret dál osy jerde basyna júgen, arqasyna er salynyp, qolǵa úıretilgendigi málim bolyp otyr. Mine, osy sátten bastap aıbarynan aı yqqan Alash balasy álemde ústem boldy.
Tabıǵatyna tym jaqyn, jaqsylyǵyn molynan kórgen bizdiń jurttyń jylqy balasyn shybyn janyna teńeıtin lúpildegen sezimi bálkim osy kezden bastaý alǵan shyǵar. Et júregi eljireı súıetin perzentterin «qulynshaǵym, qulynym» dep aınalyp-tolǵanǵanda bir keremet mán jatyr emes pe?! Aıtpaqshy, Soltústik Qazaqstan oblysynyń Aıyrtaý aýdanyna qarasty Nıkolskoe aýylynyń mańyndaǵy Botaı qonysy talaıdy tań qaldyrǵan. Dál osy jerden tastan jasalǵan kóp qyrly jebe, sadaq, qanjar, pyshaq, naıza tárizdi qarý-jaraqtardyń óte kóp tabylýy sol dáýirdegi dala tósindegi órkenıetti qapysyz ańǵartyp tur. Dál osy qonystan tabylǵan 133 myńǵa jýyq jylqy súıekteri zertteldi. Bir aıta keterligi, Botaı jylqysynyń bitim-bolmysy, ıakı súıekteri ejelgi jylqy súıeginen erekshelenedi eken. Túbegeıli zertteýden keıin ǵalymdar Botaı jylqysy qolǵa úıretilgen degen pikirdi ustandy. Iаǵnı, uly dalanyń jel jetpes júırikteri jabaıy janýar emes. Demek, úı sharýasyna, joryqqa, saıat-serýenge paıdalanylǵan. Botaı jylqysyn qapysyz zertteý úshin Máskeý, Anglııa, Germanııa ǵalymdary da at salysty. Ortaq qorytyndy mynadaı, Botaı qonysy kúlli Eýrazııa keńistiginde damyǵan mal sharýashylyǵynyń ortalyǵy bolǵan. Bul jańalyq qulaǵy túrik kúlli álemdi eleń etkizdi. Arheologııalyq ekspedısııanyń jetekshisi Vıktor Zaıbert Anglııanyń Kembrıdj ýnıversıtetinde Botaı qonysy týraly leksııa oqydy. Sóıtip, álem jurtshylyǵy uly dalanyń ulylyǵyn uǵa bastady.
Qonystyń qoınaýynda qalǵyp jatqan qupııa kóp. Kóptiginen bolar, otyz jylǵa jýyq zerttelgen. Áli de ashylmaǵan jumbaǵy az emes. Mine, Elbasy maqalasynyń mańyzy osy arada emes pe?! О́shkenimizdi jandyryp, joǵalǵanymyzdy taýyp bergen rýhanı jańǵyrýdyń qaıta túlegen jalǵasynyń osylaısha sabaqtasýy bizdiń de kóńilimizdi demdep otyr.
Bolat KО́ShIMBAEV,
Kókshetaý qalasynyń qurmetti azamaty
