Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy – tól tarıhqa, túp-tamyrymyzǵa úńilýden týǵan tolǵanys. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynyń jalǵasy.
Ult tarıhyndaǵy keńistik pen ýaqytty saralaı kele, Elbasy babadan qalǵan Uly dalamyz órkenıettiń ózgelerdi tańǵaldyrar oshaǵy bolǵandyǵyn teginnen-tegin tilge tıek etip otyrǵan joq. Ersileý bolsa da aıtaıyq, álemniń teń jarymy jabaıylyqtan endi arylyp, japyraq jamylýǵa qoly jetkende, Uly dalanyń perzentteri bolat balqytyp, tasqa álippesin jazdy. Altynnan saýyt kıip, dańqy jarty álemdi sharlady. Altaı men Atyraýdyń arasyn ǵana emes, ulan-ǵaıyr Eýrazııa qurlyǵyndaǵy tarıh tasyn ózinshe dóńgelete aldy.
Prezıdent atalǵan maqalasynda atqa miný mádenıetine aıryqsha ekpin beredi. Jylqy – babamyzdyń pyraǵy ǵana emes, qazaqtyń jany men júregi. Myńjyldyqtar boıy Uly dala dúrbeleńinde taqymynan tulpary ketpegen qazaq, attan túsken kúni kóńili pás, keýdesi eńkish tartyp otarlanyp júre bermedi me?! Jylqyny tek tórt túliktiń biri dep qaramaǵan, qaımana qazaq balasy úshin arǵymaqqa er salyp, eńký-eńký jer shalý – babalar ómiriniń ózegi bolǵan-dy. Taıbýryl men Baıshubardy taqymdaǵan batyr babalarymyzdyń búgingi urpaǵy álemdi bilimimen, ónerimen jaýlap alsa – atqa mingen atalar armanynyń oryndalǵany. Mine – Elbasynyń meńzegeni osy murat.
Uly dala tósinde temirden túıin túıip, altyn-kúmisten saýytyn saılap, tabıǵattyń tylsym dúnıesimen asa bir jarasym taba bilgen ata-babalarymyz órkenıettiń teńdessiz materıaldyq qundylyqtaryn tarıhtyń tylsymyna qaldyrdy. Qadaý-qadaý máselelerdi alǵa tarta kelip Elbasy: «Búginde tól tarıhymyzǵa oń kózqaras kerek... Eń bastysy, biz naqty ǵylymı derekterge súıene otyryp, jahandyq tarıhtaǵy óz rólimizdi baıyppen ári durys paıymdaýǵa tıispiz», dep zertteýshi qaýymǵa qaıyryla úlken mindetter júktep otyr.
Aty álemge áıgili «Altaı – adamzattyń altyn besigi», degen uǵym, búginde aqıqatqa aınalýda. Dala órkenıetiniń túp qazyǵy túrki dúnıesi bolsa, túrki áleminiń qara shańyraǵy – Qazaqtyń eli. О́rkenıettiń ózegi – Uly Jibek joly qazaqtyń saharasynda órilip jatty. Álemdik brendke aınalǵan Almatynyń aporty, álemge taraǵan dala qyzǵaldaǵy. Sóz arasynda aıta keteıik, bizdiń Aqtóbe de – qyzǵaldaqtyń otany. Bylaı qarasańyz bárimiz kúnde estip, bilip júrgen qarapaıym nárse sııaqty. Nursultan Ábishulynyń osy bir jemis pen gúlge erekshe nazar aýdaryp otyrǵandyǵynda úlken mán bar. Ol – tarıhtyń qoınaýyna ketken túp-tamyrdy izdeý, teńizge quıar bulaqtyń áýelgi kózin tabý, Uly dala keremetterin jańǵyrta álemniń esine salý, sol arqyly órkenıettiń kósh basynda turǵan bizdiń ata-babalarymyzdyń jolymen alǵa umtylý, kósh bastaý.
Ol úshin «Tarıhı sanany jańǵyrtý», kerek deıdi Elbasy. Almaǵaıyp zamanda qazaqtyń tarıhy tasqa túspeı qalǵan. Basqany aıtpaǵanda, bertingi Abaıdyń óz qolymen jazǵan bir óleńi keıingi urpaqqa jetpegen. Sol sebepti Elbasynyń «Arhıv – 2025» dep erekshe qadap aıtyp, irgeli zertteýlerdi qolǵa alýǵa, tarıhı-arheologııalyq izdenisterdi jandandyrýǵa tapsyrma berýi úlken serpilis bolatynyna biz senimdimiz, bul iste óńirler asa qarqyndylyq tanytýǵa tıispiz. Prezıdenttiń kelesi aıtyp otyrǵan Uly dalanyń tulǵalaryn aıshyqtaı túsý ıdeıasy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń zańdy jalǵasy dep bilemin. Bul ıdeıanyń «Aqtóbe aqtańgerleri» dep bastalǵan birneshe jobanyń ári qaraı jalǵasýyna septigi orasan dep oılaımyn.
Keshegi Er Edigeniń, Asan qaıǵynyń, Qobylandy batyrdyń izi qalǵan kıeli meken Aqtóbe óńiri úshin «Túrki órkenıeti» jobasynyń da máni zor. Elbasy kitaphanasy kóshpeli kórmesiniń Aqtóbege kelýimen tuspa-tus ashylǵan Tarıhı-ólketaný murajaıynyń jańa ǵımaraty Prezıdenttiń aıtyp otyrǵan «Uly dalanyń uly órkenıetteri» atty jalpyulttyq tarıhı jobany iske asyrýǵa tolyq múmkindigi bar dep oılaımyn.
Uly dalamyzdyń dańqyn asyrǵan – jeti qyr. Osy jeti qyrymyzdy jiliktep, búgingi qazaqtyń rýhyn janyp, ózegin bolattaı myǵym etý maqsatynda jazylǵan baǵdarlamalyq maqaladaǵy mindetterdi oryndaý Máńgilik El shańyraq-platformasynyń kezekti bir keregesin keńeıtýmen aıqyndalmaq.
Berdibek SAPARBAEV,
Aqtóbe oblysynyń ákimi
