Bul mekennen kimder ótpedi deseńshi?!. Batyr da, bı de, aqqýmen ún qosqan ánshi de, áýlıe de ótti. Sonyń biri aty áli kúnge deıin el aýzynda júrgen Jetibaı baqsy eken.
– Jetibaı babamyz jeti jasqa kelgende túsinde aıan bergen eken. 16-17 jasqa kelgende qolyna qobyz ustap, baqsylyq jolǵa túsipti. Qyryq kún shildede aspannan nár tambaı, maldyń jaıylymy kúıip bara jatqanda, Jetibaı baqsy qolyna qobyzyn alyp kúńirentetin bolǵan. Sonda ár jaqtan shókimdeı bulttar jınala-jınala, jańbyr quıyp ótetin kórinedi. Bala kezimizde atalarymyz ben ájelerimiz osylaı aıtyp otyrýshy edi, – deıdi baqsynyń Qostanaı qalasynda turatyn urpaqtarynyń biri Danııar Qurmanov.
Sol Jetibaı baqsynyń qobyzy búginde Qaıǵyda turatyn tikeleı tórtinshi urpaǵy Orazbektiń úıinde ilýli tur. Danııardyń aıtýynsha, qobyzdyń bir ishegi jáne bir qulaǵynyń túsip qalǵany bolmasa, jalpy jaqsy saqtalǵan. Orazbek babasynan qalǵan qobyzdy eshkimge ustatpaı, jaqsy saqtap otyrsa kerek. Áýlet shejiresi bylaı eken: Jetibaıdan – Esmaǵambet, Esmaǵambetten – Doldash, Doldashtan – Bıdamergen, Bıdamergennen Orazbek týady. Qazir Orazbek jigit aǵasy jasynda. Ár urpaqtyń arasyn 20-25 jyldan eseptegenniń ózinde, Jetibaı baqsy XIX ǵasyrdyń ekinshi jartysynda ómir súrgen bolyp shyǵady. Urpaqtary ony 1873 jyly ómirden ozǵan dep biledi.
Baqsy ustaǵan nar qobyzdyń jasy da eki ǵasyrǵa jýyqtaıdy. Ony Jetibaıdyń uly Esmaǵambetten keıin eshkim oınamapty. Danııardyń aıtýynsha, baqsynyń da, bul qobyzdyń da dańqy ýaqytynda biraz jerge jaıylǵanǵa uqsaıdy. Doldashtyń Muhambetqalı degen uly kózi tirisinde: «Qypshaqta bar Qoılybaı, Baǵanalyda bar Barlybaı, Qojada bar Ospan qoja, Súgirde bar Túrkebaı, Taǵyshyda bar Jetibaı» degen atalarynan qalǵan sózdi aıtyp otyrady eken.
– Babamyzdyń erekshe qasıetke ıe adam bolǵanyna el aýzynda osy kúnge deıin saqtalǵan ańyz-áńgimeler kýá dep bilemiz. Onyń súıegi aýyldan onshaqty shaqyrym jerdegi eski qorymda jatyr. Biraq naq qaı beıit ekenin bilmeıtinbiz. Túsime «meni mal basyp jatyr» dep aıan bergen soń, qorymǵa baryp, sol kisiniń beıiti-aý dep, shamamen belgilep keldim, – deıdi Danııar.
Iá, Jetibaı baqsydan qalǵan qara qobyz ishine kóp syryn búgip, Orazbektiń tórinde ilýli tur. Ol eski aspapty jóndep bereıin degenderge kelisim bermepti. Mýzeıge de ótkizgisi joq kórinedi. Babasynyń kózindeı jádigerdi kıeli sanaǵandyqtan, onyń tek tórinde ilýli turyp, urpaqtan-urpaqqa jetýin qosh kóredi.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
