– Jastaıymyzdan ıyǵymyzǵa ketpenimizdi ilip, maqta ósirýmen aınalystyq. Osy appaq álemniń arasynda júrip eseıdik, tabysymyz da, tynys-tirshiligimiz de maqtamen baılanysty bolyp ketti, – dep sóz bastady aqsaqal.
Elemes Sabyrov kezinde joǵary oqý ornynda ınjener mamandyǵyn alyp shyqqannan keıin týǵan jerine oralyp, óndiriste eńbek etipti. Jumys dese janyp túsetin jigit maqtalyqtaǵy qol jumysy azaıyp, mehanızasııalaý kezeńi bastalǵan ýaqytty da kózimen kórip, jumystyń bel ortasynda júrdi. Keńes odaǵy tarap, elimiz egemendik alyp, naryqtyq ekonomıkaǵa aıaq basqan tusta Elekeń de basqalar sııaqty aýylsharýashylyq jerinen, tehnıkadan tıisti úlesin ıelendi. Sodan beri uzaq jyldar boıy jıǵan tájirıbesin kópshilikke úıretip, óziniń sharýashylyǵyn da ilgeriletip kele jatqan jaıy bar.
Endi qarııanyń Astanaǵa kelýine ne sebep bolǵany týraly óz atynan baıandaıyq.
– Sońǵy 10-15 jyldaǵy maqta zııankesterimen hımııalyq tásil boıynsha kúresýdiń keń taralýy adam densaýlyǵyna zııany zor. Onyń ornyna bıologııalyq tásildi qoldaný ekologııalyq jaǵynan taza, arzan, ári tıimdi ekenin aýdan, oblys kólemindegi alqaly jıyndarda qansha aıtsam da, oǵan jetkilikti kóńil bólinbeı otyr, – deıdi aqsaqal.
Elemes Sabyrov aıtyp ótkendeı, Elbasynyń halyqqa Joldaýlarynda da densaýlyq saqtaý, qorshaǵan orta qaýipsizdigi, aýyl sharýashylyǵyn qoldaý máseleleri únemi aıtylyp keledi. Al qoza zııankesterimen kúreste hımııalyq ýly zattardyń ornyna bıologııalyq tásildi qoldanýdy damytý maqtashylardyń densaýlyǵyn zııandy zattardan qorǵaýǵa septigin tıgizetin birden-bir jol.
– Maqtaaral, Jetisaı aýdandarynda maqta sharýashylyǵymen aınalysatyn myńdaǵan qojalyq bar. Basym kópshiligi eldi mekenderge irgeles ornalasqan. Bul eki aýdandaǵy halyqtyń ornalasý tyǵyzdyǵy da respýblıka boıynsha aldyńǵy oryndarda. Aq altyndy aımaqta 1 shaqyrym aýmaqta 165 adam ómir súredi eken. Iаǵnı, osynsha adam ýly hımıkatpen ýlanyp jatyr. Qazir balalar men júkti kelinshekter arasynda neshe túrli aýrý túrleri kóbeıip ketkenin de osy hımııalyq tyńaıtqyshtarmen baılanystyrýǵa bolady. Demek, maqta alqaptarynda hımııalyq preparattar mólsherin barynsha azaıtyp, bıologııalyq tásilge tolyq ótetin ýaqyt keldi, – deıdi E.Sabyrov.
Osylaısha, jasy seksenniń seńgirine shyqqan aqsaqal hımııalyq tyńaıtqyshtardyń Maqtaaral men Jetisaı aýdandary halqynyń densaýlyǵyna zııan keltirip jatqanyn aıtyp dabyl qaǵyp, tıisti mekemelerdiń tabaldyryǵyn tozdyrýǵa májbúr. Sózine qaraǵanda, kórshiles О́zbekstan eliniń maqtalyqta ýly zattardy qoldanýdan túbegeıli bas tartqanyna ondaǵan jyl bolypty. Ala topyly aǵaıyn bıoorganıkalyq hımııa, ósimdikterdi qorǵaý ınstıtýttary ázirlegen jańa ádisterdi qoldanady.
Elemes qart atqarylýǵa tıis sharalardy da naqtylap qoıypty. Birinshiden, bıoagentter óndirý, taratý, onyń ósimdik zııankesterimen kúrestegi áserin baǵalaý kerek dep sanaıdy. Ekinshiden, bıotásilderdi qoldanýǵa sharýalardy yntalandyrý úshin memlekettik qoldaý tetikterin qarastyrǵan jón. Kásibı deńgeıi joǵary agronom-bıologtardy, agronom-enotologtardy ázirleýdiń de mańyzy erekshe. Qoryta kelgende, maqsat sharýalardy jappaı jańa tásilge kóshirýdi kózdeıdi.
Taǵy bir aıta keterligi, kári qurlyqtyń maqta ımportyna zárý elderi hımııalyq jolmen óńdelgen aq altyndy alýǵa onsha qulyqty emes eken. О́zbek aǵaıyndardyń tabıǵı taza ónimge ıek artýyna maqta eksportynan tabysqa kenelýdi kózdegenderi de yqpal etse kerek.
Elemes qajy Sabyrov − Maqtaaral aýdanynyń qurmetti azamaty, eńbek ardageri, aýyl sharýashylyǵy salasynyń úzdik mamany retinde oblys kólemine esimi belgili adam. Jasy kelip qalǵan qarııanyń qolyn jyly sýǵa salyp, maqtalyǵyn sholyp shyǵyp, aýyl-aýdan tóńireginen shyqpaı júre berýine bolar edi. Biraq eldiń densaýlyǵyna alańdaǵan, maqtalyqtaǵy másele janyna batqan aqsaqal ony sheshýdiń jolyn izdegendi jón kóripti.
Aqsaqaldyń aıtary kóp. Maqta máselesine kelgende saǵattap kósilýge bar. Biraq onyń bárin alǵaýsyz aqtara bermeı, eń ózekti degenderimen bólisýdi, «Egemen» arqyly elge hám tıisti organdarǵa jetkizýdi kózdep kelipti. Biz aıtqandaryn aına-qatesiz hatqa túsirýge tyrystyq.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
