Taǵy bir aıta keterligi, bıyldan bastap bankter kásipkerlik qyzmetke qatysy joq, tek ıpotekalyq turǵyn úı zaımyn óteýge baılanysty syıaqy men ósim- aqyny belgili bir merzimnen keıin talap etýge de quqyly emes. Bul kelisimsharttaǵy merzimnen 180 kún ótkennen keıin salynatyn ósimaqyǵa qatysty talap.
О́kinishke qaraı, bankterdiń nesıe berý kezinde belgileıtin komıssııalaryna qatysty kiltıpandary osymen tolyq sheshildi deýge áli erte. Qazir ekiniń biri bankke bereshek ekeni belgili. Baspana bola ma, basqa bola ma, áıteýir bir muqtajyn jabý úshin bankten nesıe almaǵan adam joq shyǵar. «Qaryz kúlip kelip, jylap ketedi» degen qaǵıdaǵa qarap, kredıt alýshylardy kinálaı berýge taǵy bolmaıdy. Birinshiden, beriletin nesıelerdiń syıaqy paıyzy joǵary. Ár banktiń jyldyq syıaqy mólsheri ártúrli. Ekinshiden, nesıeni rásimdegeni úshin bir rettik komıssııanyń ózi qaltaǵa salmaq salady. Úshinshisi, joǵaryda Ulttyq bank salǵan tyıymmen tikeleı baılanysty komıssııa. Ony bankter «Nesıege qyzmet kórsetýdiń komıssııasy», «Zaımǵa qyzmet kórsetýdiń komıssııasy» dep túrlishe ataıdy.
Bank isteri boıynsha táýelsiz sarapshy Nurjan Bııaqaev birneshe jyldan beri zańsyz komıssııalardy qaıtarýmen aınalysyp júr. Biz oǵan habarlasyp, nesıe alýshylardyń kezinde bankterdiń esepshotyna óz qolymen aýdarǵan zańsyz komıssııasyn qaıtaryp alý joldary týraly surap kórdik.
– Men buryn bank sektorynda jumys istegenmin. Osy ispen aınalysýyma bir jaǵdaı sebep boldy. 2013 jyldyń sońynda aıaqastynan aqsha kerek bolyp, ekspress-kredıt aldym. Men de osy negizsiz belgilengen komıssııany óteýge májbúr boldym. Alaıda, nesıeni tolyǵymen ótep bolǵannan keıin zańsyz komıssııany qaıtaryp alýǵa bel býdym. Sóıtip bankti sotqa berip, jeńip shyqtym, – deıdi N.Bııaqaev.
Buryn-sońdy mundaı tájirıbe bolmaǵandyqtan, sottaǵylar da alǵashynda túsinbestik tanytyp, aldymen bankterdiń paıdasyna sheshim shyǵarypty. Alaıda, appelıasııalyq shaǵym túsirgen N.Bııaqaev bankterdiń zańsyz áreketin aqyry dáleldep, zańsyz ustalǵan komıssııanyń sońǵy tıynyna deıin sanap alǵan.
Osydan keıin ol óziniń týys-týǵan, tanystaryna osyndaı zańsyz komıssııalaryn qaıtaryp berýge kómektese bastady. Alǵashynda bul talapty moıyndaýdan bas tartqan bankter keıin ózderiniń kinásin moıyndap, qarjyny qaıtaryp berýge kóne bastapty. Aıta keteıik, zańsyz komıssııa belgilegen jáne turǵyndardan on jyldan astam ýaqyt boıy alyp kelgen qarjy ınstıtýttarynyń arasynda Kaspıı, Sberbank, ATF, Kazkom, Eýrazııalyq bank bar.
Nurjan Bııaqaev sońǵy 5-6 jylda myńnan astam adamnyń zańsyz komıssııasyn qaıtaryp berýge jáne basqa da banktik máselelerin sheshýge qatysty. Sotta jeńip shyqqanyn, bankterdiń zańsyzdyǵyn aıǵaqtaıtyn qujattardy Ulttyq bankke jiberip, máseleni Ulttyq bank deńgeıinde birjola sheshýge de tyrysyp kórgen. Alaıda, Ulttyq bank N.Bııaqaevtyń talaby oryndy ekenin kóre tura, isti aıaqsyz qaldyrdy. Depýtattarǵa habarlasyp, bul máseleniń Parlament deńgeıinde kóterilýine de yqpal etti. Soǵan qaramastan, búginge deıin bul is sheshimin tapqan joq. Ulttyq banktiń ekinshi deńgeıli bankterge turǵyndarǵa nesıe berý kezinde komıssııa belgileýge jáne alýǵa tyıym salý týraly sheshim shyǵarǵanynyń ózi bankterdiń áreketiniń zańǵa qaıshy ekenin kórsetedi.
N.Bııaqaev qana emes, osy jumyspen aınalysatyn, nesıe alýshylardyń quqyn qorǵaıtyn basqa da zańgerlerdiń qatary kóbeıýde. Oǵan qosa turǵyndardyń da belsendiligi ýaqyt ótken saıyn kúsheıip keledi. Birneshe jyl buryn ótelgen nesıeleriniń kelisimsharttaryn taýyp alyp, bankterden suratyp alyp, tıisti qarjylaryn qaıtaryp alýdy kózdeıtin adamdardyń qatary kóp. Sarapshynyń aıtýynsha, ókinishke qaraı, bankter belgilegen zańsyz komıssııany qaıtaryp alýdyń osyǵan deıin jemis bergen jalǵyz joly – sotqa shaǵym túsirý, jeńip shyǵý. Al uzaq ýaqyt boıy zańsyz tólegen komıssııasyn qaıtaryp alýdyń qamyn jasamaǵandardyń qarjysy bankterdiń jemi bolyp qala bermek.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
