Dúbirge toly dúnıe

Juma, 8 maýsym 2012 6:58

SIRIIа: TUIYQQA TIRELGEN SAIаSAT

Qazir álemdegi eń qanquıly qaqtyǵystyń ortalyǵy Sırııa bolyp otyr. Ondaǵy jaǵdaıdy Bashar Asad pen oppozısııalyq kúshter arasyndaǵy qaqtyǵys deýden góri olardy jaqtaýshylar arasyndaǵy tartys dep sıpattaǵan jón bolar.

Juma, 8 maýsym 2012 6:58

SIRIIа: TUIYQQA TIRELGEN SAIаSAT

Qazir álemdegi eń qanquıly qaqtyǵystyń ortalyǵy Sırııa bolyp otyr. Ondaǵy jaǵdaıdy Bashar Asad pen oppozısııalyq kúshter arasyndaǵy qaqtyǵys deýden góri olardy jaqtaýshylar arasyndaǵy tartys dep sıpattaǵan jón bolar.

Mamyrdyń aıa­ǵyndaǵy Hýla qala­syndaǵy qyrǵyn­nan keıin Sırııa prezıdenti Bashar Asadty jaq­taý­shy­lar qatary sırep qalǵany anyq. Osy oqıǵadan keıin ýájge toq­taı­­tyn­dar kinálaryn moıyndasa kerek edi. Al Asadtyń aıypty basqa­lar­ǵa aýdarǵysy keletini baıqalady.

BUU málimetine qaraǵanda, sol Hýla qalasyna jasalǵan shabýyldan 116 adam qaza taýyp, 300-den astam adam jaralanǵan. Baıqaýshylardyń málimdeýinshe, 20 adam artıllerııalyq atqy­laý­dan qaza tapsa, júzge tarta adam bıliktiń qoldaýyndaǵy áskerı­len­gen Shabbıııa quramasy áre­ketteriniń qurbandary bolǵan.

Al bul qyrǵyndy Asad «qa­rýlanǵan lańkestik bandıtter­diń» áreketi sanaıdy. Muny AQSh-tyń BUU-daǵy ókili Sıýzen Raıs basqasha baıyptaıdy: «Sırııa úkimeti aıtqan sózdi rastaıtyn eshnárse joq. Bul kezekti ótirik». Artıllerııalyq atqylaý­dan biraz adam qyrylǵany bel­gi­li. Al úkimet kúshterine qarsy jaqta artıllerııalyq qarýlar joq. Qala halqyn qyrǵandar sol artıllerııalyq atqylaýmen úı­les áreket jasaǵan. Álde bul arandatýshylardyń áreketi me eken degen de oıǵa qalasyń.

Sóz basynda búginge deıin 13 myń adamnyń qazasyna soq­tyr­ǵan qaqtyǵystyń bir sıpaty dep Bashar Asad bıligin qoldaýshy­lar men ony aıyptaýshylar ara­syn­daǵy tartysty aıtqan edik. Eger Reseı men Qytaıdaı qol­daý­shylary bolmasa, Sırııa bas­shylyǵy óz halqyna qarsy kúsh qoldaný saıasatyn júrgize almas edi. Olardy qatty aıyptaǵan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń al­ǵashqy sheshimderinen keıin-aq halyqaralyq qoǵamdastyq aıt­qa­nynan shyǵa qoımas edi. Da­mas­kini qoldaýshylar ózderiniń veto quqyn paıdalanyp, BUU sheshi­min qa­byl­dattyrmaı tas­tady.

Bashar Asadtyń óz bıligin kúshpen ustaý saıasaty bári­bir tuıyqqa baryp tireletinin sońǵy Hýla qalasyndaǵy qaqtyǵys aıqyn kór­setti. Munda bı­­lik­ti jaqtaıtyn áskerılengen di­nı qurylymnyń belsendi áre­ket­ke kóshkeni áste de Asadtyń jaǵ­daıyn jaqsarta qoımaıdy, qaıta el qaýymyn dinı turǵyda ból­shek­tep, jaǵdaıdy shıelenistire túsedi. Jáne Asadty qoldaıtyn azshylyq alaýıtter qaýymynyń kópshilik súnıtter qaýymynan kúshi basym bolýy ekitalaı.

Damaskini aıyptaýshylardyń qatqyldaý áreketterge kóshkeni ańǵarylady. Eýroodaqtyń Syrt­qy saıasat jónindegi joǵarǵy ókili Ketrın Eshton Sırııadaǵy jaǵdaı óziniń eń qıyn sharyqtaý shegine jetti, odan ári tózý múm­kin emes dep málimdeme jasady. Batystyń kóptegen elderi, atap aıtqanda, AQSh, Japonııa, Kanada, Germanııa, Ulybrıtanııa, Italııa, Fransııa, Bolgarııa, Ispanııa, Avstralııa, Sırııadan óz el­shi­lerin shaqyryp aldy. Bul Batys áleminiń musylman qaýymyn bólshekteýge baǵyttalǵan qada­my­nan bas tartpaıtynyn, degeni­ne jetpeı tynbaıtynyn ańǵar­ta­tyndaı. K.Eshtonnyń sózi de osy kózqarasty bekemdeı túsedi.

BUU men Arab memleketteri lıgasynyń arnaýly ókili Kofı Annan jospary da, soǵan baılanysty onyń Bashar Asadpen talaı kezdesýi de ázirge kútken nátıje bere qoıǵan joq. Sony eskergen Sırııa kóterilis­shile­ri­niń áskerı keńesi endi Asadqa qarsy qarýly áreketke kósheti­n­dik­terin málimdedi. Endi halyq­aralyq qoǵamdastyqtyń bul shıe­lenisti kelisim jolymen she­shýi qıynǵa túsedi.

MYSYR BILIGINIŃ TOLǴAǴY QATTY

Bul eldegi prezıdent saılaýynyń mańyzy tek Egıpettiń ózimen shektelmeıdi. Arab dúnıesiniń jetekshi elindegi bılik sıpaty búkil aımaqqa yqpal etedi dep qorytyndy jasaýǵa da bolǵan­­daı. О́ıtkeni, Kaırge qaraı boı túzeıtin elder de barshylyq.

Saılaýdyń al­ǵashqy týry ótip, ondaǵy aıtys-tartys, tipti atys-shabys artta qalǵan­daı bolsa da, ekin­shi týrdaǵy kúres qy­zýy odan joǵary bolmasa, áste kem túspeıtindeı kórinedi. Buryn báıgege kóp adam qosylyp, árkim solardyń arasynan ozyp shyǵýdy oılasa, endi qarsylas ekeý ǵana. Muny jekpe-jek dese bolar. Qalaı da qar­sy­lasyńdy jyǵý – maqsat. Bul jolda qarsylastar ádis tańdap jatpaıtynyn ańǵartyp ta otyr. Oǵan bir mysal – burynǵy áýe qarýly kúshteriniń basshysy, premer-mınıstr bolǵan Ahmed Sha­fıktiń qarsylastary onyń saılaý sht­a­bynyń úıin órtep te jibergen.

Alǵashqy týrdyń qorytyn­dysy shyǵarylyp, «Musylman baýyrlar» qozǵalysy negizinde qurylǵan Azattyq jáne ádilet partııasynyń kósemi Mohammad Mýrsı men Ahmet Shafık ekinshi týrdyń kúresine qosylyp ketse de, Tahrır alańyna shyqqan myńdaǵan adam saılaý nátıjesin joıýdy, ekinshi týrǵa shyqqan ekeýdi qatystyrmaı jańa saılaý ótkizýdi talap etip jatqany da bul eldegilerdi onsha tańdandyra qoımaıdy. Bul elde aqylǵa syımaıtyndy talap etý úırenshikti jaı. Al sol alańǵa shyqqandar Karama partııasynyń negizin qalaýshy Hamdın Sabbahıdyń kandıdatýrasyn usynady.

Osy kezde prezıdent saıla­ýyna aıtarlyqtaı yqpal etetin oqıǵa boldy. Jurt kópten kút­ken Hýsnı Múbárakqa sottyń úki­mi shyqty. 84 jastaǵy bury­n­ǵy prezıdent ómirlik abaqtyǵa jabylý jazasyna kesildi. Kóp­shi­lik muny jeńil jaza sanaıdy, atylýy kerek edi deıdi. Otyz jyl boıy bılik tizginin ustaǵan Múbáraktyń da el ishinde súıen­geni, tiregi bar. Olar bir kún ish­in­de quryp ketken joq. Daýysqa olar da qatysady.

Mysyrlyqtar­dyń aldynda tań­daý tur. Qazirgi ýaqytta revo­lıý­sııa­lyq rýhta áre­ket jasap jatqan ıslamısterdiń joly jáne basqarýdyń batystyq órkenıetine jaqyn burynǵy bılik jasap ketken nusqa. Erteń bılikke qoly jetken soń ısla­mı­s­­ter sharıǵat zańyna oıysar bolsa, ol kúnniń kúninde qalyń qaýymnyń kóńilinen shyǵa qoıa ma? Áıtpese, eldiń otyz jyl eńsesin basqan Múbáraktyń qa­lyptastyrǵan tártibi qaıtalanar bolsa, jurt odan ne utpaq? Daýy­s berer aldynda jurt osyndaı eki suraqqa jaýap izdeıdi.

Sarapshylar qazir eki úmit­kerdiń múmkindikterin tarazyǵa salyp, ton piship jatyr. Eger el­degi qalyptasqan jaǵdaıǵa oraı revolıýsııalyq rýhtaǵy qaýym men barlyq ıslamdyq kúshter bir baǵytta jumys isteı alsa, olar­dyń qoly jeńiske jaqyn eken. Qansha dattaǵanmen, Múbárak rejiminde, kebegin alyp tastaǵan kúnde, álemdik órkenıettiń ury­ǵy bar, biraz adam odan kúder úzgen joq. Mysyrlyq musylman arabtar osy eki úmitkerdiń qaı­sysyn qalaımyz dep, oń-sol­da­ryn eseptep jatqanda, eldegi on paıyzdaı hrıstıan arabtardyń tańdaýy aıqyn – olar ıslamıske emes, Shafıkke daýys beredi.

Daýys beretin kúnge de kóp qalǵan joq. Ekeýdiń biri jeńiske jetip, eldiń eń joǵary qyzmetine saılanady. Biraq bul el úshin budan keıin bılik máselesine núk­te qoıylady deý qıyn. Soń­ǵy ýaqyttaǵy oqıǵalar bul elde kópshilikke azshylyq baǵynýǵa tıis deıtin dástúrli demokra­tııa­lyq qaǵıdat moıyndala qoımaǵa­nyn ańǵartqan. Kóbine bılikke tas laqtyratyn kóshe demokratı­ıa­­synyń qoly uzyn. Ol áli Mysyr elinde ózin kórsetedi.

Mamadııar JAQYP,

«Egemen Qazaqstan».