Áleýmettik kómekti retteıtin zańdar qabyldandy

Ant berdi, tóraǵa saılandy

Sonymen qatar jańadan depýtat bolyp taǵaıyndalǵan Qaırat Qo­jam­jarov ant berdi. Ol pala­tanyń Halyq­aralyq qaty­nas­tar, qorǵanys jáne qaýipsizdik turaqty komıtetiniń quramyna endi. 

Oǵan qosa, Muhtar Qul-Mu­hammed Senattyń Ha­lyq­aralyq qatynastar, qor­ǵanys jáne qaýipsizdik turaqty ko­mı­tetiniń tóraǵasy bolyp saı­lan­dy.

Jalpy otyrystyń kún tár­ti­bine sáıkes depýtattar Qa­zaqstan Res­pýb­lıkasy Par­lamentiniń Máji­lisi maquldaǵan «Qazaqstan Respýb­lıkasy men Vetnam So­sıalıstik Res­pýb­lıkasy ara­syndaǵy qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn da qabyldady.

Bul másele boıynsha baıandama jasaǵan Bas prokýrordyń orynbasary Andreı Lýkınniń aıtýynsha, atalǵan shartqa 2017 jyldyń 15 maýsymynda Hanoıda qol qoıyldy. 

– Shart qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek kórsetý máselelerin retteıdi, son­daı-aq jasalǵan qylmys tur­ǵysynda kúdiktiniń kinásin dá­­lel­deýge qajetti tergeý amal­daryn júr­gizý eskerilgen. Jal­py, bul shart standartty qujat bolyp sanalady, – dedi Bas prokýrordyń orynbasary. 

A.Lýkınniń aıtýyna qara­ǵanda, dál osyndaı sharttar bizdiń elimiz ben 27 memlekettiń arasynda bekitilgen. Al sońǵy jyldary Vetnammen aradaǵy yntymaqtastyq deńgeıi joǵa­ry­laı túsken. Onyń ishinde, ekono­mıkalyq baılanystar qarqyn ala bastaǵan. Byltyr eki eldiń arasyndaǵy saýda aınalymy 500 mln AQSh dollarynan asqan. 

Járdemaqy kólemi ulǵaıady

Al senatorlar qaraǵan kelesi zań jobasy Májilis maquldaǵan «Arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aı­maqtar týraly» qujat boldy. Atalǵan zań jobasy arnaıy ekonomıkalyq já­ne ındýstrııalyq aımaqtardy qurý, jumysyn júrgizý jáne taratý qaǵıdat­taryn qarastyrǵan. 

Zań jobasy boıynsha baıan­dama jasaǵan Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylymdyq damý mı­nıstri Roman Sk­lıardiń aıtýy­na qaraǵanda, Qazaq­stannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev tikeleı ın­vestısııalardy tartýǵa já­ne eksporttyq ón­diristi yn­ta­landyrýǵa basty nazar aýdarý qajettigin tapsyrǵan. 

– Osyǵan baılanysty Úki­met­ke arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýs­trııalyq aımaqtar boıynsha zańna­many jaqsartý tapsyryldy, – dedi R.Sklıar. 

Baıandamashynyń aıtýynsha, zań jobasynyń maqsaty – ındýs­trııalyq aımaqtyń qyz­metin quqyqtyq reglamentteý. Osyǵan baılanysty zań­na­mada ındýstrııalyq aımaqtar qyzmet at­qaryp, taratylǵanǵa deıingi barlyq sıkl qarastyrylǵan. Mı­nıstr osy oraıda arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýs­trııalyq aımaqtardyń qatysý­shy­laryna jer telimderin berý­diń jańa tetikteri engizil­gen­digin atap ótti. 

Sondaı-aq birinshi oqy­lym­­da qa­ralǵan, buǵan deıin Má­jilis maquldaǵan «Qazaq­stan Res­­pýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine arnaıy eko­nomıkalyq jáne ındýs­trııalyq aı­maqtar, ınvestısııa­lardy tartý, eksportty damytý jáne ilgeriletý, son­daı-aq áleýmettik qamsyzdandyrý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jo­ba­synda áleýmettik az qam­tylǵan azamattardy jáne kóp balaly otbasylardy áleý­met­tik qoldaý máseleleri qaras­ty­rylǵan. 

Aıtalyq, osy zańnyń aıasynda az qamtamasyz etilgen jáne kóp balaly otbasylardy áleýmettik qoldaý sharalary da qarastyrylyp otyr. Ataýly kómek kórsetý shamasy eń tómen kúnkóris deńgeıiniń 70 paıyzyna deıin ulǵaıady. Az qamtylǵan otbasylardaǵy árbir balaǵa arnalǵan eń tómengi tólem 20 789 teńge somasynda belgilenedi. Sondaı-aq múgedek balany tárbıelep otyrǵan ata-analarǵa arnalǵan aı saıynǵy memlekettik járdemaqynyń jáne bala kezinen birinshi top­taǵy múgedekti kútip baǵý­shy adamdarǵa aı saıynǵy mem­lekettik járdemaqynyń mól­sherin 30 paıyzǵa ulǵaıtý arqyly az qamtylǵan azamattar men kóp balaly otbasylar­dy áleýmettik qoldaý sharala­ry kózdeledi. Zań ataýly áleý­mettik kómekti taǵaıyndaý men tóleminiń durystyǵyn baqylaý sharalaryn kú­sheıtýdi kózdeıdi.  

Sonymen qatar zań aıasyn­da bilikti pedagogter, dárigerler, polıseıler jáne basqa da mamandar úshin «7-20-25» baǵ­darlamasy sheńberinde jeńil­dikti ıpoteka boıynsha bastapqy jarnalardy jergilikti bıýdjetten ishinara sýbsıdııalaý tetigi engiziledi. 

Eldik máseleler – senatorlar nazarynda

Senat Tóraǵasy Darıǵa Nazarbaeva jalpy otyrys barysynda búgingi kúni qoǵamdy asa tolǵandyryp otyr­ǵan birneshe ekologııalyq tosyn jaǵ­daı­larǵa Úkimettiń nazaryn aýdardy. 

– О́zderińizge málim, ótken jyl­dyń sońynda Jaıyq óze­nin­de balyq­tar jappaı qy­ryl­­ǵan bolatyn. Bul tótenshe jaǵ­daıdyń mán-jaıyn anyq­taý úshin arnaıy vedomstvoaralyq komıssııa qurylyp, tekserýler júr­gizildi. Nátıjesinde qyl­­mystyq ister qozǵaldy. De­­gen­men, balyqtardyń jappaı qy­rylýynyń naqty sebep­terin jáne qorshaǵan ortaǵa kelti­rilgen zalaldy anyqtap, osy tótenshe jaǵ­daıdy qalypqa keltirý boıynsha júr­gizilip jat­qan jumystar jóninde jurt­shy­lyqty keńinen ári ashyq túrde habardar etýge aıryqsha mán berilýi qajet.

Sonymen qatar 13 naýryzda Mań­ǵystaý oblysyndaǵy «Qa­lam­qas» munaı ken orny­nyń birinde gaz jandy. Eko­lo­gııa­lyq máselelerge jaýapty mem­lekettik organdardyń qor­shaǵan ortaǵa jáne turǵyndarǵa áser etetin eshqandaı ahýal joq degen resmı málimdemelerine qa­ramastan, bul apatty jaǵdaıǵa naqty baǵa berilýi tıis. Aýanyń, ilespe sýdyń jáne topyraqtyń sapasyna kúndelikti tekseris júrgizý kerek. Bul másele Mem­­leket basshysynyń jeke baqy­­laýynda. Sondyqtan osy ekologııalyq máselelerdi eńse­rý boıynsha jedel shara­lar qa­byldaý qa­jet­tigine Úkimettiń nazaryn aýda­ramyn. Qajet bol­ǵan jaǵdaı­da, osy sa­laǵa qa­tysty zańna­maǵa tıis­ti tú­ze­tý­ler engizý jumys­taryn qolǵa al­ǵan jón, – dedi D.Nazarbaeva.

Dástúrli depýtattyq saýal­dar joldaý kezinde senator Georgıı Kım, Nur-Sultan qa­lasynda jýyrda bol­ǵan iri jol-kólik apatynyń saldaryn eskere kele, jolaýshylar qaýip­sizdiginiń saqtalýyna Úki­met nazaryn aýdardy. Oǵan qosa, osy sala­daǵy jeke jáne zań­dy tulǵalardyń jaýap­ker­shilikterine mańyz berilýin surady. 

Al Tóleýbek Muqashev «Qa­lamqas» ken ornyndaǵy apat ja­ıynda, Rysqalı Ábdikerov ju­mysshylarǵa jalaqyny keshik­tirip tóleıtinderdiń jaýap­­ker­­shiligin arttyrý týraly, Sáýle Aıt­paeva qorshaǵan orta­ny qorǵaý jáne balalar den­saýlyǵyn saqtaýǵa baılanys­ty depýtattyq saýaldaryn joldady. 

Al Álimjan Qurtaev eli­miz­degi kıik­terdiń qyrylýyna baı­lanys­ty Úkimet basshysyna mańyzdy máse­lelerdi usyndy. 

– Elimizde brakonerlik qyl­mys kóz ilespes jyldam­dyq­pen órship barady. Halyq arasynda «múıizdi mafııa» dep atalatyn qandy qylmystyń kórigi qyzyp tur. Aqshaǵa qunyǵyp alǵan brakonerler júzdegen kıikti azaptap, múıizi men tuıaǵyn kesip alyp, denesin dalaǵa laq­tyryp ketip jatyr. Kıiktiń múıiziniń bir kılogrammy 200 myń teńgeden joǵary baǵaǵa sa­tylady. Qytaıdyń bazarynda 3,5-5 myń AQSh dollaryna deıin baǵalanady, – deı kele, – «múıizdi mafııaǵa» elimizdegi quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi qol­daý kórsetip ke­le­di. О́ıtkeni uıym­dasqan qyl­mystyq toptardyń qara bazar­da quny qymbat kıiktiń múıi­z­in jınaý, shetelge shyǵarý isin turaqty jolǵa qoıǵany baı­qa­lady. Parlament depýtattary brakonerler men quqyq qorǵaý qyzmetkerleriniń aýyz jalasyp alǵanyn qatań aıyptaıdy, – dedi. 

Á.Qurtaev: «Qazaqstanda kıikterdi qorǵaý týraly jańa, bólek zań qabyl­daýymyz kerek. Sol zańda kıik atqan, kıeli janýarlardyń ómirine qaýip tóndirgen adamdardy óte qatań jaza­laıtyn jańa bap engizilýi tıis. Eli­mizde kıik atýǵa múl­dem tyıym salyp, onyń múıizi men tuıaǵyn eksport­taý qyl­mysyna tolyqtaı tosqaýyl qoıý úshin máńgilik moratorıı jarııalaǵanymyz abzal. Kıik atyp, qolǵa túsken adam­nyń dúnıe-múlkin tolyq kámpes­keleý – eń qatal jazalardyń biri bolmaq. Kıikterdi qorǵaý maqsatynda Qazaqstanda Ult­tyq park ashý kerek. Aýyl sha­rýashylyǵy mı­nıstrligine baǵynatyn «Ohot­zooprom» mekemesinen kıikterdi qorǵaý qyzmetin alyp, jańa mekeme quratyn kez keldi» degen usynysyn bildirdi.

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»