– Bes enem bar, – deıdi Ámına ájeı, – beseýiniń qasy men qabaǵyna qaraımyn dep ábden zárezap boldym.
– Qazir tilim qysqaryp, qolym uzardy, – deıdi keıýana, – qaısysynyń úıine barsam da as-sýyn daıyndap, edenin jýa salamyn. Qazir kelinge kelin bolsań ǵana jaǵasyń, shyraǵym.
Áleýmettik máni zor osy máseleni zerttegenderdiń paıymdaýynsha, bul kesir minez ulttyq tárbıeniń álsiregeninen bolyp otyr. Úzilip qaldy dep aıtýǵa aýyz barmaıdy. Ras, úlkenniń aldyn kesip ótpeıtin, qaıyn atasy men qaıyn enesin týǵan ata-anasyndaı qurmettep, qoldaryn jyly sýǵa malyp otyrǵandar az emes qoı. Biraq qarııalar bas qosqan keńestiń negizgi taqyryby – keneýsiz ketken kelin máselesine kelip tireletinin jasyra almasaq kerek.
– Eń aldymen kelin taqyrybyn qozǵaǵanda, úlkenderdiń de tárbıesin aıtýymyz kerek, – deıdi Raýza Báıkenova apaı, – biz Kókshetaýdaǵy ájeler qaýymdastyǵyn quryp, talaı jyl osy máselemen aınalystyq qoı. Sodan bir biletinim, burynǵy qazaqtyń aıtqany dáp-dál. Máselen, er jetken ulyń da, boıjetken qyzyń da tálimdi tárbıeni ushqan uıasynan alady. «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» dep tegin aıtty deısiz be? Adýyndy áıelderdiń erkekke ústemdigin kórgen qyz jas otaýǵa kelin bolyp túskennen keıin dál solaı isteıdi. Men otbasynyń uıytqysy emes, ámirshisimin dep uǵady. Bosaǵadan attasymen bılep-tóstegisi keledi. Eger ulyń kelinniń sózin sóılep ketse, onda tutas jyǵylǵanyń. Al ekeýi de esti bolsa, Allanyń bergeni. Sondyqtan ul men qyzdy qatar álmısaqtan jalǵasyp kele jatqan halyqtyq pedagogıka negizderinde tárbıelegen abzal.
Qazir oblysta on eki myńǵa jýyq azamat perzentterine alıment tóleıdi eken. Mundaı ákelerdiń kóleminiń kórsetkishi kishigirim bir aýdannyń halqyna jýyq. Demek, osynshama shańyraqta analar ǵana tálim-tárbıe berip jatyr. Oblystyq sot 2017 jyly alıment óndirýge baılanysty 645 márte is qarasa, ótken jyldyń alǵashqy jartysynda-aq 836 márte osyndaı is qaraǵan. Ýaqytynda alımentin ala almaǵan jalǵyzilikti analar qyltıyp ósip kele jatqan qyzdaryna er adamdardyń tasbaýyrlyǵyn, meıirimsizdigin aıtyp otyrady emes pe?!
– Kelinderdiń boıyndaǵy jarynyń ata-anasyna degen keıbir iltıpattyń kemıtini osy tus, – deıdi psıholog Janna Temirbaeva, – onyń ústine qazirgi otbasylarda bala sany shekteýli. Jalǵyz ósken balanyń boıynda baýyrmaldyq, týysqandyq sezim keń óris ala qoımaıdy.
Otbasyndaǵy ydys-aıaqtyń syldyrlaýy, syldyraýy ǵana emes synýy anaý aıtqandaı shetin kórinis bolýdan qaldy. Makınka qalasyndaǵy qarttar úıindegi qarııalardyń arasynda óz ultymyzdyń úles salmaǵy óte kóp. Birazymen tildestik. Kóbi perzentsiz emes eken. Tipti bireýiniń baýyrynan alty birdeı bala órbigen. Árqaısysy ómirden óz ornyn tapqan, úıli-barandy. Úlken qyzy dáriger, bireýi aýyldyq ákimdikte qyzmet isteıdi. Biraq ájeı balalarynyń qyzmet ornyn aıtyp, betterine shirkeý túsirgisi kelmeıdi. Ata-tegin aıtýdan qorynyp, Aısha apaı deseń, jetip jatyr emes pe deıdi. Aısha apaıdyń taǵdyry adam janyn jylatarlyq. Ishine syıǵan alty perzenttiń bireýine syımaı otyr. Ras, memleket tarapynan qarttar úıine degen qamqorlyq tamasha. Tórt mezgil tamaq beriledi, tósek oryndary tap-taza. Jıhazdary sý jańa. Aýyryp-syrqaı qalsa, dári-dármegi tegin.
Al endi jetpeıtin ne bar? Baýyr eti balalarynyń ata-analaryna degen mahabbaty. Olar da aı aralatyp soǵyp turady. Jaıyn bilý úshin emes, jınalyp qalǵan zeınetaqylaryn alý úshin. О́zara osy aıda men alamyn dep talasyp ta qoıatyn syńaıly. Mundaıda qazaq «mal qulaǵy sańyraý» deıtin. Qarııalardyń zeınetaqysynan murty buzylatyn shyǵyn joq, qarttar úıinde bári tegin. Burnaǵy jyldary zeınetaqysynyń jartysy osyndaǵy turmystyq shyǵyndaryna jumsalǵan kórinedi. Qazir bir tıynyna da tıispeıdi. Tipti balalary Reseıge kóship ketken bir aqsaqaldyń zeınetaqysy mıllıonǵa jýyqtap qalǵan eken, bezbúırek balalary alystan at aryltyp kelip, qaltasyn qaǵyp ketipti. Árıne, bul jerde ákeniń quny kók tıyn bolǵanymen, esepshotyndaǵy esil aqshaǵa qyzyqqandyǵyn aıtpasa da uǵady árkim. Sonda memlekettiń qarajaty bezbúırek balalardyń ýysyna túsý arqyly shetke shyǵyp jatqan joq pa?...
Ul-qyzdarymyzdyń ulaǵatty tárbıesi altyn uıa shańyraǵynda ekendigin aıttyq. Ondaǵy kem-ketikti joıý úshin bilim oshaqtarynda da osy baǵyttaǵy belsendi jumys kerek. Taıaýda oblys ortalyǵyndaǵy Aqan seri atyndaǵy mádenıet kolledjinde «Balqadısha» qyzdar klýby ashyldy.
– Ult bolashaǵy – qyzdarymyzdy osy klýbtyń jumysy arqyly tárbıeleımiz, – deıdi kolledj dırektory Quralaı Ydyrysova, – san ǵasyr boıy keler kúnniń kókjıegine adal qyzmet etken ulttyq salt-dástúrimizdi uıytqy etý arqyly jastardyń jan dúnıesine sáýle túsirmek nıettemiz.
