Tilin tapqanǵa jer jomart. Jomart jerdiń nesibesi jalpaq jurttyń ıgiligine aınalsa, tipten ǵanıbet. Tek onda mańdaı terińdi sińire bilýiń kerek. Munyń ózi burynǵy támsil. Mańdaı ter jańa, ozyq tehnologııamen sabaqtassa ǵana utymdy. Burynǵy Selınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń ekonomıka fakýltetiniń túlegi Ábilqaıyr Oshaqbaevtyń túısingeni osy.
Oqý ornyn bitirgennen soń arnaıy joldamamen Egindikól aýdanynyń Qorjynkól aýylyna taban tiregen. Janynda jan jary Botagóz. Qoldaryndaǵy bar baılyǵy jalǵyz jol sómkeleri ǵana. Qalǵany jalyndaǵan jastyqtyń úlbiregen úmiti.
Áýeli ekonomıst bolyp bastaǵan, keıin sharýashylyqtyń bas ekonomısi. Jumys óz yrǵaǵymen júrip jatty. Keıin qaıta qurýdyń bet qaratpas daýyly bastalǵan. El táýelsizdik aldy. Bul bir «aq túıeniń qarny jarylǵan» uly qýanysh boldy. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary burynnan qalyptasqan ekonomıkalyq baılanystar ydyrap, qıynshylyqtyń týǵany da málim.
1990-jyldardyń basynda Bulandy aýdanyndaǵy «Partızan» sharýashylyǵynyń dırektory bolyp taǵaıyndalǵan. Osy jerde alty jyl ǵumyry ótti. Burynǵy qalyptasqan keńsharlar ydyrap, jeke sharýashylyqtar quryla bastaǵan. Mine, osy sátte taǵdyr joly qaıtadan birshama baýyr basyp qalǵan Qorjynkólge ákeldi. Alǵashqy bette júreksingeni de ras. Burynǵy ózi kórgen, basy-qasynda júrgen sharýashylyqtyń sharýasy shatqaıaqtap tur eken. Tehnıkanyń tozyǵy jetken, qaýsaǵan, iske jaraıtyny ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketipti. Tóńirekke kóz salyp qarasa, delsal. Zińgitteı jigitter eki qolǵa bir kúrek taba almaı abdyrap qalǵan. Sharýashylyqtyń bazdarynda ıen tiresip turatyn qara maldyń bárin «barter» degen tajal jutqan. Odan qanshalyqty qaıyr bolǵandyǵyn eshkim bilip bolmaıdy.
Mine, osy sátte endigi ǵumyryn Qorjynkóldi kórkeıtýge arnaımyn degen sheshimge kelgen. Bul sheshim ázirge oryndalar-oryndalmasy belgisiz arman ǵana. Biraq qaıratyna mindi. Aldaǵy ózi bajaılaǵan istiń ushy-qıyry kórinbegen soń qasyna kishi inisi Qaıyrdy qolqalap shaqyryp aldy. Sóıtip «Qorjynkól-A» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigin qurdy. Burynǵy keńshardyń 54 K-700 traktorynan tórteýi qalypty, 114 astyq kombaıynyń 8-iniń sulbasy búk túsip jatyr. Avtopark týraly áńgime qozǵaýdyń ózi azap. Mashına-traktor sheberhanasy men ózge de sharýashylyq ýchaskeleri tý-talaqaı.
– Osy sharýashylyqta 28 myń gektar qunarly egistik alqaby bar edi. Sol alqaptarǵa jyl saıyn dándi daqyldardyń tuqymdaryn otyrǵyzatyn edik. Biz seriktestik quryp, dala tósine shyqqanda bar bolǵany eki myń gektar jerdi ıgerýge shamamyz keldi, – deıdi seriktestik basshysy Ábilqaıyr Oshaqbaev, – onda da egistik alqapty oıdaǵydaı óńdeýge shamamyz jetpedi. Agrotehnıkalyq sharalardy dittegen deńgeıde júrgize almadyq. Alqaptyń bárin aramshóp basyp ketken. Birte-birte qalypqa keltirdik. Búginde sharýashylyq 14 myń gektar egistik jerge egin egedi. Ár jyl saıyn 20 myń tonnaǵa jýyq astyq jınaýdamyz. Onyń 15 myń tonnasy satylady.
Alǵashqy jyldary sharýashylyq gektar berekesin ólip-talyp 6-8 sentnerden áreń oraltqan. Túsim az bolǵan soń tabysy da shamaly. Áıteýir, birdi birge quraýdyń amaly. Osy arada sharýashylyq basshysy memleket tarapynan kórsetilgen qamqorlyqqa rızashylyǵyn bildiredi.
– Ár jyl saıyn árqıly agrotehnıkalyq sharalarǵa sýbsıdııa bólinip otyr, – deıdi Ábilqaıyr Oshaqbaev, – jeńildetilgen baǵamen janar-jaǵarmaı alyp otyrmyz. Sonyń arqasynda kóktemgi jáne kúzgi dala jumystaryn ýaqtyly atqaryp shyǵamyz. Qamqorlyq bolǵan soń onyń qaıtarymy da bolýy kerek. Endigi baǵyt osy arnada. 2009-2011 jyldary biz gektar berekesin 14 sentnerge jetkizdik. Keıbir alqaptarda odan da joǵary boldy.
О́tken jyly da táp-táýir ónim jınalypty. Gektar berekesi 11,5 sentnerden aınalǵan. О́ńirdiń ereksheligin aqyl tarazysyna salyp bezbendegen sharýashylyq basshylary bıdaıdyń «Aqmola-2» jáne «Omskaıa-36» suryptaryn egedi eken. О́zderin tolyq qamtamasyz etip otyr. Astyq shyǵymdylyǵyn kórip, qyzyqqan kórshi sharýashylyqtardyń da qajettilikterin óteıdi.
Memleket qamqorlyǵy aıtsa aıtqandaı, qomaqty eken. Qamqorlyqtyń arqasynda seriktestik sońǵy jyldary 25 «Esil-740» jáne «Enıseı» astyq kombaındaryn satyp alǵan. Oǵan qosa, 18 jańa úlgidegi egis keshenderinde. Aýylǵa Oshaqbaevtyń oralýynyń arqasynda seriktestik qurylyp, tútinderi túzý ushýda. Qazir osy aýyldaǵy eńbekke jaraıtyn turǵyndardyń 90 paıyzy seriktestikte jumys isteıdi. Tipti kórshiles Baýman aýylynan kelip jumys istep júrgender de bar. Sońǵy jyldary jumysshylardyń jalaqysyn úsh márte ósirgen. Eldi mekendegi zeınetkerler tegis mal azyǵymen qamtamasyz etiledi. Árbir memlekettik merekede aýyldaǵy 125 ardager azdy-kópti syılyqqa ıe bolady. Seriktestik jergilikti bilim oshaǵynda oqýshylardy tegin tamaqtandyrady. Jergilikti naýbaıhanada narttaı qyzaryp pisken, dámi til úıiretin nan bar bolǵany – 35 teńge.
Elbasy eńbek dástúrin qalyptastyrý týraly talaı aıtty emes pe? Keıingi jyldary eńbek adamyna qurmet kórsetý sál azaıyp edi, jumysqa yntaly adamdardyń sany da kemip ketti. Negizinde, árkim óz eńbegine saı qurmet pen qoshemetke bólenýi kerek. Bul ár kún saıyn eńbek adamdarymen qoıan-qoltyq jumys istep júrgen seriktestik basshysynyń oıy. Seriktestikte qarapaıym eńbek adamyn qadirleı biledi. Olardyń qajýdy bilmes qaıratty eńbegi qalǵan jurtqa úlgi-ónege. Seriktestiktiń negizgi tiregi bolyp sanalatyn, jumys dese isher asyn jerge qoıatyn Rashıd Qashanov, Vladımır Brıtman, Aleksandr Dolgopolovtardyń jaqsy attary shyǵyp tur. Qazirgi kúni kóp jerde kezdese qoımaıtyn dánekerleýshi, óz isiniń has sheberi Elýbaı Ysqaqovtyń esimi de qurmetpen atalady. Seriktestik qurylǵan kúnnen bastap eskini jamap, kóneni kórkeıtip kele jatqan, on saýsaǵynan óner tamǵan Elýbaıdyń eńbegi ortaq yrysqa ábden sińgen.
Jurt qamyn jadynan shyǵarmaıtyn seriktestik basshysy aýyldyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyna da kóńil bóledi. Taıaýda sý jańa monsha salyp berdi. Mundaı monsha aýyl turmaq, aýdan ortalyqtarynda da joq. Qarqaradaı bolyp boı kótergen jańa dámhana paıdalanýǵa berilmekshi. Endi mádenıet úıin jutyndyryp jóndep, aýyl kóshesin qatty jamylǵymen qaptasaq deıdi basshylar. Sodan soń turǵyn úı salýǵa kóshpek.
Byltyrǵy jańalyq – Qorjynkólde kartop ósti. Iá, oǵan tańyrqamańyz, ondaı da bolady eken. Qanshama shańyraq tútin tútetip otyrǵan eldi mekende qansha baptasańyz da kartop óspeıdi degen túsinik bolǵan. Bıyl Maqsat Tileýqabyluly tájirıbe jasap kórdi. Erte kóktemde bar beınetti ózimen birge jer betine ala shyǵatyn kartopty áldeneshe ret dárilep, topyraǵyn baptap, qulaǵynan tartyp shyǵarǵandaı boldy. Nátıjesinde táp-táýir ónim aldy. Al tórt túlik mal ósirý dál mundaı tańsyq emes.
– Qazir 200 bastan astam qazaqtyń aqbas tuqymdy qara malyn baǵyp otyrmyz. Aldaǵy ýaqytta baǵymdaǵy maldy óz tóli esebinen kóbeıtetin bolamyz. Elbasy Nursultan Nazarbaev Joldaýynda elimizdiń agrarlyq sektoryn damytý týraly jaqsy aıtty. Kómek retinde 100 mıllıard teńge bólinbekshi. Meniń oıymsha kez kelgen qamqorlyqqa óz isińmen jaýap berý azamattyq bolyp esepteledi. Elbasynyń ózi bas bolyp el eńsesin kóterýge umtylyp jatqanda sonyń jýan ortasynda júrgen biz qalaı qanattanbaı tura alamyz.
