Qazaq radıosynyń tuńǵysh zertteýshisi
Senbi, 29 jeltoqsan 2012 7:11
Jýrnalıst-ǵalym Ramazan Saǵymbekov týraly osydan 20 jyl buryn alpystyń asqaryna shyǵyp, ózimiz jazǵandaı «aqylynyń kemeline, shyǵarmashylyǵynyń kemerine kelgen» shaǵynda qalam terbegen ekenbiz. Degenmen ardaqty azamat, aıaýly aǵa sol alpystan taıaq tastam uzap baryp, Er Dospambet aıtqan burynǵylar túsken jolǵa burylyp ketti.
Senbi, 29 jeltoqsan 2012 7:11
Jýrnalıst-ǵalym Ramazan Saǵymbekov týraly osydan 20 jyl buryn alpystyń asqaryna shyǵyp, ózimiz jazǵandaı «aqylynyń kemeline, shyǵarmashylyǵynyń kemerine kelgen» shaǵynda qalam terbegen ekenbiz. Degenmen ardaqty azamat, aıaýly aǵa sol alpystan taıaq tastam uzap baryp, Er Dospambet aıtqan burynǵylar túsken jolǵa burylyp ketti.
Keıde sanada saırap, kóńilde terbelip turǵan oıdyń qalam ushyna qonbaı qashatyny bar. Keıde jazylǵan jarty aýyz sózdiń ózin aq qaǵazdyń qabyldamaı qoıatynyn qaıtersiń. Shamasy, bul kúıdiń mánin qalaı túsindirseń de tolymsyz shyǵatyn shyǵar. Áıteýir, buıryqty kúni bolǵanda kóńildegi kóp oı birin-biri qýalaǵan tolqyndardaı jamyrasa keledi de birden qaǵaz betine kóshedi.
Rekeńniń eńbek jolyna úńilgen kisiniń aldyna birneshe baǵyttyń taramdalyp kelip tartylary anyq. Ras, televıdenıe tabaldyryǵyn tozdyrmady demeseńiz, keıipkerimiz gazet, jýrnal, radıoda qyzmet atqaryp, budan bólek Ábish Kekilbaev aǵamyzsha aıtsaq, «ulttyq sanamyz ben ulttyq zerdemizdiń qyrandardyń qııaǵa salǵan uıasyndaı asa bıik, asa mártebeli ordasy» QazMÝ-de ustazdyq etti.
Ramazan Saǵymbekov óziniń eńbek jolyn Ortalyq Qazaqstandaǵy eń kóne basylym «Qarqaraly» gazetinen bastap, jastyǵyna qaramastan redaktordyń orynbasary qyzmetine deıin joǵarylaǵan adam. Bıyl bul basylymnyń dúnıege kelgenine de 80 jyl tolyp otyr. Osy rette jýrnalıst-ǵalymnyń respýblıkalyq «Sosıalıstik Qazaqstan», Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Kommýnızm tańy» gazetteriniń bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshysy sekildi qyzmetterdi de atqarǵandyǵyn aıta ketken jón.
Ol Qazaq radıosyndaǵy birneshe jyldyq qyzmetinen keıin QazMÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetine oqytýshylyqqa aýysty. Sol jyldar ishinde óziniń oń jambasyna keletin qazaq radıojýrnalıstıkasyn zertteýge den qoıdy. Qazaq radıosynyń tarıhynan kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Oǵan deıin B. Kenjebaev, Q. Bekhojın, T. Amandosov, T. Qojakeev sekildi ǵalymdardyń radıoǵa qatysty aıtqan birli-jarym tujyrymdary bolmasa, radıojýrnalıstıkanyń tarıhy, teorııasy men tájirıbesin tııanaqty zerttegen tolymdy eńbektiń jazylmaǵandyǵy belgili. О́z kezeginde osy bir olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa atsalysqan ǵalymdardyń biri Rekeń edi.
О́tken ǵasyrdyń 80-shi jyldarynyń basynda jaryq kórgen «Almatydan sóılep turmyz…» atty monografııa stýdenttiń de, zertteýshiniń de, radıo salasyndaǵy jýrnalıstiń de qolynan túspeıtin kitapqa aınaldy. Onyń syry jalpy qaýymnyń túsinýine laıyqtap jazylyp, kópshilikke qolaıly ádispen radıohabar uıymdastyrýdyń retti júıesin, erekshe qyr-syryn, sol salanyń beımálim tustaryn kóbirek qozǵaǵanynan bólek, bul kitaptyń radıojýrnalıstıkadaǵy qazaq tildi alǵashqy eńbek bolǵandyǵynda jatyr. «Ramazan Saǵymbekovtiń qazaq radıojýrnalıstıkasyn zertteýdegi eńbegi tyńnan túren túsirgendeı», dep jazyp júrgendigimizdiń sebebi osy. Atalǵan eńbek áıteýir kitap shyǵarý kerek degen maqsattan emes, radıojýrnalısterdi daıarlaýda kezdesken shyn zárýlik, tabıǵı muqtajdyqtan týǵan dúnıe.
Kózimiz anyq jetken taǵy bir jaı, kitap avtory qandaı janrǵa toqtalmasyn, ómirlik faktilerdi salystyryp, qorytyndylaý arqyly buljymas tujyrym jasaıdy. Sheber tilmen qóńilge qonymdy, anyq, jatyq etip jetkize alady. Buǵan onyń yjdaǵatty zertteýshiligi, tájirıbeli radıojýrnalıstigi, jalpy shyǵarmashylyq qabileti kóp kómegin tıgizgeni daýsyz. Tájirıbe men teorııany bulaısha sátti ushtastyra almaǵan jaǵdaıda, radıojanrlarynyń tabıǵatyn durys tanytýy, olar týraly ǵylymı batyl pikir aıta alýy múmkin emes edi.
Búginde radıojýrnalıstıka buqaralyq aqparat quraldarynyń biri retinde de, ózindik ereksheligi men tabıǵaty, ádis-tásilderi men qyrlary bar ǵylym salasy retinde de moıyndalǵan. 90 jyldan astam tarıhy bar Qazaq radıojýrnalıstıkasy da óz kezeginde jaqsy zerttelgen, júıeli mektebi qalyptasqan ǵylym dep aıta alamyz. Osy salada jýrnalıst-ǵalym Ramazan Saǵymbekovtiń sińirgen eńbegi eleýli deýge turarlyq.
О́z basym oqytýshylyqqa fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Marat Káribaıuly Barmanqulovtyń shaqyrtýymen keldim. Ol ýaqytta men Qazaq radıosynda qyzmette edim. Ramazan Saǵymbekov Qaraǵandy oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń redaktory bolyp jumys aýystyryp jatyr eken. Kele sala sol kisiniń isin ári qaraı jalǵap «Radıojýrnalıstıka» páninen sabaq berdim. Sondyqtan ózimdi R. Saǵymbekovtiń izbasar inisi desem de bolady.
Ramazan Saǵymbekov «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń basshylyǵyna kelgen kezde de óziniń iskerligin tanyta bildi. Sol tusta oblystyq basylymnyń respýblıkalyq gazetter sekildi aptasyna 6 ret shyǵyp turýy osynyń dáleli. Eń bastysy gazet mazmuny baıyp, birneshe márte odaqtyq jáne respýblıkalyq shyǵarmashylyq konkýrstarda júldege ilinip júrdi. Basylymnyń Eńbek Qyzyl Tý ordenimen nagradtalǵan kezi de kópshiliktiń esinde.
R. Saǵymbekov 1982 jyldan bastap óziniń ustazdyq jolyn Qaraǵandy memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýynda jalǵastyrdy. Teorııany tereń meńgergen ári tájirıbede shyńdalǵan kórgeni kóp, kóńilge túıgeni de jeterlik jýrnalıst-ǵalym ómiriniń sońǵy kúnderine deıin osy oqý ornynda stýdentterge dáris oqydy. Ári óziniń aýyr naýqasyna qaramastan «Qarqaraly» atty jańa jýrnal ashyp, oǵan bas redaktorlyq etti. Rekeń basqarǵan jyldary «Ortalyq Qazaqstan» gazeti tarıhtyń jabýly betterin aqtaryp, shym-shymdap bolsa da shyndyq aıtýǵa daǵdylandy desek, 90-jyldary «Qarqaraly» jýrnalynyń basy-qasyna kelgende ol ótken kúnniń aqıqatyn ashyq jazýdy óziniń azamattyq paryzy sanady.
Ramazan Saǵymbekov óziniń sanaly ǵumyrynda qazaq jýrnalıstıkasynyń damýyna bir kisideı atsalysty. Oqytýshylyq qyzmette júrip, «Almatydan sóılep turmyz…» atty monografııa, «Nasıhattyń qýatty qarýy», «Sovet radıohabarynyń negizderi» sekildi úlkendi-kishili kitapshalardy jaryqqa shyǵardy. Pýblısıstıkalyq týyndylarynyń basyn biriktirgen «Tereń tamyrlar», «Aqjar-Moskva», «Dostyq nury» atty eńbekteri keıipkerimizdiń qalamgerlik darynyn áıgilep kórsetti.
Jýrnalıst-ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty R. Saǵymbekovtiń esimi elenip, 2000 jyly Úkimet qaýlysymen onyń aty týǵan aýylyndaǵy Appaz orta mektebine berildi. 1974-1982 jyldary ózi basqaryp, bar bilim-biligin, qajyr-qaıratyn jumsaı júrip, kóshin kelisti, isin jemisti etken Qaraǵandy oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazeti bıyl jýrnalıster arasynda R. Saǵymbekov atyndaǵy júlde taǵaıyndapty. Bul, álbette, quptarlyq is. Oblys kólemindegi jazýǵa talasy bar jastardy tanyp-bilip, olardyń tyrnaqaldy týyndylaryn yntalandyryp otyrý – mańyzdy bastama. Endi osy júlde jaqsy dástúrge aınalsyn dep tileıik.
Namazaly OMAShULY,
professor.
ASTANA.
