Aıta ketetin jaıt, bul tásil boıynsha birinshi reprodýksııaly tuqymdy alýǵa bolady. Ol úshin tonnasyna 80 myń teńge degen baǵa ornatylǵan. Eger dıqan elıtalyq tuqym alǵysy kelse, onda baǵa aıyrmasyn tuqym sharýashylyǵyna tikeleı tóleýi tıis. Iаǵnı, elıtalyq tuqymnyń tonnasy 100 myń teńge tursa, onyń 80 myń teńgesin memleket jabady da, qalǵan 20 myń teńge aıyrmasyn dıqan óz qaltasynan tóleıdi.
Qazirgi tańda Qaraǵandy oblysynda eki elıtalyq tuqym sharýashylyǵy jumys isteıdi. Onyń biri Nura aýdanyndaǵy «Shahterskoe» JShS bolsa, ekinshisi – Buqar jyraý aýdanyndaǵy A.Hrıstenko atyndaǵy Qaraǵandy aýyl sharýashylyǵy tájirıbe stansasy.
Qaraǵandy oblysynda bıylǵy egis naýqany 10 mamyrdan bastalady dep josparlanǵan. Bul týraly oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Saǵynjan Apaqashov málimdedi. Resmı málimet boıynsha, egistikke 17 myńnan astam aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy shyqpaqshy. Onyń ishinde 11 myńnan astam traktor, 167 zamanaýı egis kesheni, 6 200 tuqymsepkish bar.
Osy jyldan bastap ósimdik ósirýshiler de tuqymdardy norma boıynsha tólemsiz alady. Al olardyń quny elıtalyq tuqym sharýashylyqtaryna sýbsıdııa esebinen óteledi. Bul maqsatqa jergilikti bıýdjetten 473 mln teńge bólingen. Kúzde egin jınaǵannan keıin birinshi reprodýksııaly tuqymnyń 30% qunyn sharýashylyqtar «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ mamandandyrylǵan uıymyna qaıtarady.
Qarjy» AQ arqyly lızıngke aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alý júıesi barynsha qoljetimdi bolady. Memleket sharýashylyq úshin bastapqy jarnany sýbsıdııa túrinde, qarjy ınstıtýtynyń arnaıy shotyna aqsha aýdarý arqyly tóleıdi.
Bıyl oblysta 969 myń gektar jerge dán sińirilmekshi. Bul ótken jylǵymen salystyrǵanda egis alqaby 57 myń gektarǵa ulǵaıady degen sóz. Atalǵan ózgeris, ásirese, oblystyń Buqar jyraý, Nura jáne Osakarov syndy astyqty aýdandarynda barynsha kórinis tapty. Mysaly, Buqar jyraý aýdanynda egistik 15,1 myń ga artsa, Nura aýdanynda 17,1 myń ga, al Osakarov aýdanynda ol 15,3 myń gektardy qurady.
Negizi, oblysta egis naýqany bıylǵy kózdelgen mejeden bir aptadaı keıin bastalatyn. Biraq ǵylymı negizdemege súıenip, bıyl dán sińirýdi erte bastaýǵa týra kelip tur. О́ıtkeni aýa raıyn boljaýshylardyń aıtýynsha, jyl saıynǵy kórsetkishter kóktemniń erte kelip, kúzdiń de mezgilinen buryn túse bastaýǵa bet burǵanyn rastap otyr. Iаǵnı, erte sepseńiz, kúzdiń sýyǵyna shaldyqpaı, eginińdi kún jylyda oryp alasyz.
Osy oraıda ǵalymdar dándi-daqyldardyń erte pisetin suryptaryna basymdyq berý kerektigin aıtady. Mysaly, «Qaraǵandy 22», «Qarabalyq 90», «Seke» syndy suryptar tamyz aıynyń ózinde pisip jetiledi eken. Solaıy solaı ǵoı... Degenmen, A.Hrıstenko atyndaǵy Qaraǵandy aýyl sharýashylyǵy tájirıbelik stansasynyń dırektory Baýyrjan Qalymov bul is ári qaraı tereń reformalaýdy qajet etetinin aıtady. Máselen, seleksıoner-ǵalymdar qazirgi ýaqytta múldem kereksiz bolyp qalǵan. Olarǵa memleket tarapynan tapsyrys ta berilmeıtin kórinedi, granttar da bólinbeıdi eken. «Seleksııa degenińiz – zor eńbek! Árbir surypty ómirge ákelý úshin qanshama jyldar ketedi deseńizshi?!», deıdi B.Qalymov.
Taǵy bir másele – atalǵan tájirıbelik stansaǵa tuqym tazartatyn zamanaýı jeli men zerthana kerek. Al mundaı qymbat ári óte qajet dúnıe ázirge oblysta joq. Máselen, jeliniń quny shamamen 250 mln teńge bolsa, zerthana 10 mln teńge turady.
Bıyl Qaraǵandy oblysy úshin dala jumystaryna arnalyp 18 myń tonna arzandatylǵan jaǵar maı bólindi. Bul eki operator arqyly bosatylatyn bolady. Birinde lıtri 171 teńge bolsa, ekinshisinde baǵa ortalyqtan qashyq ornalasqanyna baılanysty 172 teńge dep belgilengen. Degenmen, munyń ózi sharýalar úshin ájeptáýir qoldaý bolatyn túri bar. Nege deseńiz, qazir kommersııalyq janar-jaǵar maı stansalarynda dızel otynynyń bir lıtri 195 teńge turady.
