Esimi ánge aınalǵan Gúlsim apa jergilikti bıliktiń kómegine muqtaj

Keı ánder taǵdyrly keledi. Án shýmaqtarynan adam atyn kezdestirgende «bul kim boldy eken?» degen suraqtyń kese-kóldeneńdeıtini ras. Bala kezimizden aqyn Nursultan Álimqulovtyń  sózine jazylǵan «Ońtústikte aq maqta» ánin áıgili ánshi Jamal Omarovanyń oryndaýynda tyń­daǵanymyzda án joldaryndaǵy:

Keı ánder taǵdyrly keledi. Án shýmaqtarynan adam atyn kezdestirgende «bul kim boldy eken?» degen suraqtyń kese-kóldeneńdeıtini ras. Bala kezimizden aqyn Nursultan Álimqulovtyń  sózine jazylǵan «Ońtústikte aq maqta» ánin áıgili ánshi Jamal Omarovanyń oryndaýynda tyń­daǵanymyzda án joldaryndaǵy:

Bir qyz bar Ońtústikte Gúlsim atty,

Kórki de, minezi de tym symbatty.

Eńbekte alǵash ony kórgenimde,

Taýlardy aq maqtadan

úıip jatty.

Qaıyrmasy:

Ahaý, Ońtústikte «aq altyn» –

Zor baılyǵy Otannyń.

Maqta tergen sulý Gúlsim,

Eńbek Eri atandyń, – degen shýmaqtardan «Eńbek Eri atanǵan arý Gúlsim kim eken?» dep oılaýshy edik. Bir qyzyǵy, osy ánge jazǵan óleńi úshin Nursultan aqynǵa Jambyl atyndaǵy respýblıkalyq ádebı syılyq berilipti. Búginde radıo-teledıdardan sońǵy shyqqan jańa ánder ǵana oryndalyp, eskileri kóneniń kózindeı bolyp altyn qorda saqtalyp qaldy emes pe?! Deı turǵanmen, jýrnalıstik qyzyǵýshylyqpen júrgen jerimizde Ońtústiktiń tarıhyn qolmen jasaǵan eńbek ardagerlerinen maqtashy Gúlsim jaıynda surastyrýdan áste jalyqqan emespiz.

«Izdegen jeter muratqa» demek­shi, jaqynda Nursultan aqyn ánge qosqan maqtashy Gúlsim jaıly alǵashqy derekti Shymkent qalasyndaǵy «Qatynkópir» shaǵyn­­aýdany ardagerler keńesiniń tór­aǵasy Salybek Qudııarov pen onyń orynbasary Ábdiǵappar Orynbasarovtan estip-bildik. Aqynnyń án jazýyna sebepshi bolǵan Gúlsim Sadyqova (qyz kúnindegi aty-jóni Ahmetova) osy shaǵyn aýdandaǵy Ál-Farabı kóshesiniń №39 úıinde turady eken. Habar jetken soń fototilshi Qaısar Sherim ekeýmiz jolǵa jınaldyq. Úlken joldyń boıyndaǵy alasalaý kelgen eski úıdi tabý qıynǵa túsken joq. Syqyrlaýyq kereýette otyrǵan aqquba óńdi keıýanany kórgenimizde aqynnyń:

«Qarasa kóz janary  toımaǵandaı,

Saýsaǵy roıalda oınaǵandaı.

Gúlsim qyz «aq altynnyń»

arasynda

Tabysyn eńbeginiń toı­­la­ǵan­daı», –  degen jyr joldary oıymyzǵa oraldy. «Syrly aıaqtyń syry ketse de, syny ket­peıdi» demekshi, jasy seksennen áldeqashan asqan qart ana áli de kórikti, júzinen meıirim shýaǵy tógilip-aq tur. Bir qyzyǵy, án keıipkeriniń ózbek ultynan ekenin ózimen jolyqqanda ǵana bilip, tańǵaldyq.

– Qujatymda 1935 jyly  týǵan dep jazylǵanymen, odan burynǵy jyldary dúnıege kelsem kerek. Sebebi, Qudysh aǵam «Párenjini tastaǵan jyly týylǵansyń» dep aıtatyn. Instıtýtta oqı almadym. Zeınetkerlikke shyqqanǵa deıingi búkil ómirim eńbekpen ótti, – deıdi qart ana.

Ońtústiktiń «aq altynyn» terýde aldyna jan salmaǵan ozat terimshi Gúlsim 1950 jyldardyń basynda kún saıyn 350-400 kelige deıin ónim jınap, rekordtyq kórsetkishke jetedi. «Ol tusta eńbek ozattary  qurmetteletin. Eldiń bári ozattarǵa teńelý úshin jatpaı-turmaı eńbektenetin. Kún saıyn úsh-tórt qanardy maqtaǵa toltyryp ótkizgenimde árqaısysy júz keli tartatyn», –  dep eske alady Gúlsim apa. Eńbektegi úzdik kórsetkishi úshin Gúlsim Ahmetova 1955 jyly Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń gramotasymen marapattalady. Kelesi jyly KSRO Joǵarǵy Keńesiniń «Tyń jerdi ıgergeni úshin» medalin keýdesine qadaıdy. Al 1957 jyldyń qazan aıynda Máskeý qalasynda ótken Búkilodaqtyq aýyl sharýashylyǵy kórmesine qatysyp, VLKSM Ortalyq Komıtetiniń  Qurmet gramotasyna ıe bolyp, márte­besi asqaqtaıdy. Osy joly Dúnıejúzilik jastardyń VI fes­tıvaline qatysyp, omyraýyna sol tustaǵy eń joǵary marapat – Lenın ordenin taǵady. Ozat terimshi Ońtústik Qazaqstan oblysy Shymkent aýdandyq keńe­sine depýtat bolyp saılana­dy. Osylaısha maqtashy Gúlsimniń ataǵy alysqa jaıylady. Oń­tústikke shyǵarmashylyq issa­parmen kelgen aqyn-jazýshylar men sazgerler Lenın ordendi ozat terimshiniń ataǵyna qanyǵyp, bir kórýge qumartady. Aqyn Nursultan Álim­­­qulov ozat terim­shini kórý úshin sol tustaǵy Kýıbyshev kolhozynyń basshylarymen birge maqta alqabyna arnaıy barady.

– Jas kezimde óte kórikti boldym. Tańerteńnen keshke deıin dalada júrgenimmen kúnge qaraıa qoımaıtynmyn. Kolhoz bastyǵy «Almatylyq aqyn seni kórgisi keledi» dep bir kisini dala qosynda tanystyrdy. Aqyn kún saıyn qansha maqta teretinimdi, Máskeýge festıvalǵa barǵanymda alǵan áserimdi surady. Men festıvalǵa dúnıejúziniń aldyńǵy qatarly jastary qatysqanyn, sol joly Lenın ordenin alǵanymda bul jetistigime sol jastardyń barlyǵy qýanǵanyn, ásirese Bolgarııa, Af­rıkadan  kelgenderdiń  «hlopok, hlopok» dep qaıtalap aıtyp, maq­tashy ekenimdi bilip qolymdy qysqanyn áńgimeledim. Kóp uzamaı radıodan «Ońtústikte aq maqta» degen jańa ándi tyńdadyq. Eldiń bári «Gúlsimge arnalǵan án» dep shýlap jatty ǵoı. «Eńbek – er atandyrady» degen osy da. Áıtpese, án arnaıtyn bolsa kórkine kóz toımaıtyn sulýlar ásem astanada kóp emes pe, – deıdi Gúlsim apa.

«Júrekke qalarlyqtaı

ornap máńgi,

Gúlsim qyz shyrqatady

shattyq ándi.

Áserli maqta tergen qımyly da,

Eńbekke shaqyrǵandaı barlyq jandy»,  – dep jyr joldarynda aıtylǵandaı, Gúlsim arý aýdandyq keńeske depýtat bolǵan kezinde qoǵamdyq isterge belsene aralasyp, talaı ret minberlerden jastardy eńbekte ozat, úlgili, tártipti bolýǵa úndeıdi. Kóp uzamaı Nurmahambet Sadyqovqa turmysqa shyǵyp, otbasylyq ómirdiń qyzyǵyna bólenedi. Jeti ul-qyz tárbıelep, 1978 jyly «Ana dańqy» ordenin keýdesine taǵady.

Kezinde ataq-dańqy jer dúnıege jaıylǵan Gúlsim Sadyqova zeı­net­kerlikke shyqqanǵa deıin ujymshardyń aınalysqan sharýa­shylyǵyna baılanysty birde maqta, birde kókónis ósirip, únemi aldyńǵy qatardan kórinip, elge abyroıly bolady. Búginde seksenniń seńgirinen asqan eńbek ardageriniń turmystyq jaǵdaıynyń tym múshkildigin kórip, kóńilimiz páseıip qaldy. 2005 jyly jubaıy Nurmahambetten aıyrylǵan ananyń kóp uzamaı qolyndaǵy uly Zákirjan aýyryp, qaıtys bolady. Ústi-ústine jamalǵan qaıǵy ananyń densaýlyǵyna salmaq salyp, sońǵy jyldary qant dıabetimen syrqattanypty. Keseldiń meńdegeni sonsha, osydan bir jarym jyl buryn oń aıaǵyn tizeden joǵary kestirýge májbúr bolǵan.

– Qyzdarymnyń barlyǵy turmysta, úıli-jaıly. Kenje ulym qaıtys bolǵan soń úl­ken ulym Mamyrjandy qarasha­ńyraqqa qaıtadan kóshirip aldym. Onyń densaýlyǵy joq, ekinshi toptaǵy múgedek. Kelinim Gúlchehra maǵan qaraý úshin atqaryp júrgen qyz­metin tas­tap, úıde otyr. О́zdiginen júrip-tura almaıtyn naýqas adamǵa qaraǵany úshin ókimet kelinime járdemaqy taǵaıyndasa eken, – degen Gúlsim apa sońǵy kezde turmystyq jaǵdaılarynyń tym tómendep ketkenin baıandady.

Aıtsa aıtqandaı, 1946 jyly qurylysyn joldasy júrgizgen  baspana irgetasy bolmaǵandyqtan, ábden otyryp, terezeleri eńkish tartyp qalǵan. Syrtynan quıylǵan irgetas pen terezeniń arasy tym jaqyn. Úıdiń shatyry da shirip, belaǵashy maıysyp, qaıta jabýdy qajet etedi.

– Kezinde ataǵyńyz jer jaryp turǵanda Máskeýge deıin baryp qaıtypsyz. Sonda ókimet sizge bas­pana jaǵynan kómektespedi me? – degen suraǵymyzǵa Gúlsim ana: «Ol tusta eńbek ozattary  keýdesine taqqan orden-medalǵa rıza bolyp, baspana, kólik sekildi materıaldyq ıgilikterdi suraýdy aıyp kóretin. Sol tustaǵy tárbıe, ıdeologııa solaı edi ǵoı», – dep jaýap berdi.

О́mir boıy bir kórsem dep armandap kelgen keıipkerimizge jolyǵyp, syryna, qazirgi turmys­tyq jaǵdaıyna qanyqtyq. Qanaǵat pen ynsapqa sýarylǵan tektiliginen «Ásem ándegi ádemi arýdy kóremin dep kelgenińde muń-sherimdi aıt­qanym ábes bolǵan joq pa, qaraǵym?» – dep uıalshaqtaǵany da ózine jarasyp-aq tur ardaqty ananyń. «Jas kúnimde – beınet, qartaıǵanda  zeınet ber» degen táýbeshil halyq emespiz be. Ońtústiktiń aq maqtasyn búkil respýblıkaǵa tanytqan Gúlsim Sadyqovanyń búgingi jaǵdaıyn oblys, qala basshylary bilse, bulaısha jerge qaratyp qoımaı, eńbek ardagerin qamqorlyǵyna alatyn shyǵar degen oıdamyz.

Úmithan ALTAEVA,

jýrnalıst.

Ońtústik Qazaqstan oblysy.