Qazaqstan • 20 Maýsym, 2019

Qarashaqazǵa qamqorlyq

640 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Qarashaqaz Qazaqstannyń, sondaı-aq Halyqaralyq tabıǵat qorǵaý odaǵynyń Qyzyl kitabyna engen jyl qusy. Qyzyljemsaýly qarashaqazdardyń uıa salatyn jeri Iаmal túbeginiń soltústigindegi ormandy týndra jáne Gydan túbegi, Batys, Ortalyq Taımyr men Anabar ózeniniń basseıni.

Qarashaqazǵa qamqorlyq

«Ǵylym Ordasy» Tabıǵat mýzeıi men Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵy ótkizgen kórmede mamandar qazdardyń sırek túri qyzyljemsaýly qarashaqazdy qorǵaýǵa arnalǵan jobamen tanystyrdy.  Kórme aldaǵy ýaqytta elimizdiń basqa da qalalarynda jumysyn jalǵastyratyn bolady.

Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵynyń ǵylym jónindegi dırektory Sergeı Sklerenkonyń aıtýynsha, Qazaqstan, Reseı, Bolgarııa, Rýmynııa, Ýkraına ǵalymdary kirisken jobaǵa Eýrazııalyq Odaq jáne Life baǵdarlamasy qoldaý kórsetip otyr.   Life  «Qaýipsiz ushý joly»  dúnıejúzi boıynsha qarashaqazdy qorǵaýǵa arnalǵan joba. Búginde ondaǵan memleketpen áriptestikte jumys isteıtin jobanyń úılestirýshisi Bolgarııanyń qustardy qorǵaý qoǵamy.

Sergeı Sklerenko qarashaqazdardyń sonaý 80-shi jyldary múlde azaıyp ketkendigin aıtady.  Qazirgi kezde dúnıe júzi boıynsha mundaı qus túriniń sany 50-60 myń shamasynda. Osy sırek túrlerdi qorǵaý jobasy aıasynda qus aýlaý áreketterine tosqaýyl qoıylyp, olardyń qorektik aýmaqtary jetildiriletin bolady.  Búginde Reseıdegi munaı-gaz ken oryndary alqaptarynyń ulǵaıýyna baılanysty qarashaqazdardyń balapan basatyn aımaqtaryna asa qaýip tónip otyr. Týrızm damyǵan aımaqtarda da qorektený alańdaryna qamqorlyqty kúsheıtý asa mańyzdy. Mamandardyń baǵalaýynsha, sońǵy jyldarda  kóptegen sýly-batpaqty alqaptardyń joıylyp ketýi de qarashaqazdyń tirshiligi úshin alańdaıtyn jaıt. Ázirge Qazaqstanda qarashaqazdy qorǵaý sharalary óz deńgeıinde júzege asyp keledi. Atalǵan joba aıasynda 10 qarashaqazǵa spýtnıktik baqylaý qurylǵysy ornatylyp, aldaǵy ýaqytta olardyń ushyp-qoný aımaqtary dáldikpen anyqtalatyn bolady. Qazaqstanda olardyń turaqtaıtyn mekeni Qostanaı óńiri men kóktem aılarynda qolaıly ólke bolyp tabylatyn Soltústik Qazaqstan oblysy.

Arktıkalyq týndradaǵy úsh aı merzimnen keıin qarashaqazdar Qazaqstanǵa baǵyt alyp, qyrkúıektiń sońyna qaraı bir aıǵa jýyq  aımaq kólderinde turaqtaıdy.  Qazan aıynyń sońyna qaraı ońtústik-batysqa Kalmykııaǵa, odan keıin batysqa Qara teńiz jaǵalaýlaryna qaraı qanat qaǵady. Bir baǵytta alty myń shaqyrymdy artqa tastaıtyn, ıaǵnı kúnine ortasha eseppen 400-500, keıbir túrleri 1500 shaqyrymǵa deıin ushatyn qarashaqazdar úshin  adamzattyń qamqorlyǵy asa qajet.