Keshegi keńestik zamanda dinimizge tyıym salynyp, izgilikke únder, ýaǵyz-nasıhat aıtar ımam ataýly óz minberinen aıyrylǵanda, sanany saýyqtyryp, adamı ıgi qasıetterdi temirqazyq etken salt-dástúrimiz qaǵajý kórgende ishinen tynǵan qazaq qoǵamy babalar qanymen berilgen ulttyq ımmýnıtetine súıendi. Ekinshi bir taraptar bul ımmýnıtetti álsiretýge, joıýǵa qanshama kúsh salsa da, maqsatyna jete almady. О́ıtkeni bizdiń ulttyq ımmýnıtetimiz ǵasyrlar synynan súrinbeı, zamanalar súzgisinen ótken, ómirsheń asyl qundylyqtardan nár alǵan bolatyn...
Qoǵamymyzda kesheden búginge jalǵasyn taýyp, sabaqtastyǵy úzilmeı kele jatqan qundylyqtardyń ishindegi shoqtyǵy bıigi sanalatyn izgilik pen qaıyrymdylyq amaldarynyń biri – jylý jınaý.
Jylý – kenetten, tosynnan kılikken aýyrtpalyqtan, jumsarta aıtqanda, áldebir keleńsizdikten jaǵdaıy nasharlap, turmysy turalap qalǵandarǵa beriletin bir rettik kómek. Jylý jınaý ǵurpynyń basqa qaıyrymdylyq amaldarynan tabıǵaty sál ózgesheleý. Túsindire ketsek, kúndelikti sharýasyn dóńgeletip, qalypty ómir súrip júrip, oılamaǵan jerden tarshylyqqa tap bolyp qalǵan qazaq ózgege alaqan jaıýdy namys kórgen. Osy arada sol ortada jylý jınaý tetigi ózdiginen iske qosyla ketedi. О́ıtkeni qıyndyqqa ushyraǵan adamnyń aǵaıyn týysy, kórshi-qolańy álginiń namystanǵanyna qaramaı, aınalaǵa habar berip, uıymdasyp oǵan qoldaý kórsetedi, qor jınap beredi. Demek, jylýdy muqtaj adamnyń ózi emes aınalasyndaǵylar jınaıdy. Erteń ol da áldenip alǵanda áldebir aǵaıyny qysylsa aıanyp qalmasy anyq. Bul naǵyz izgilikke únder ǵuryp.
Alysty sholmaı-aq, ózim kýá bolǵan jaǵdaılardy sóz eter bolsam, keshegi Keńes zamanynda otaryna qasqyr shaýyp shyǵyndalǵan nemese borandy kúnderi qoıy yǵyp ketip, malyn taba almaı qalǵan qoıshylarǵa áriptes shopandar jylý jınap, Úkimettiń dúnıesin túgeldep bergenin, jylqysynan aıyrylyp opyq jegen aǵaıynǵa bir-bir qoıyn óńgerip aparyp berip, sol jınalǵan ýaq malǵa jylqy satyp alyp álginiń esebin tııanaqtaǵanyn talaı kórdik, birsypyrasyn úlkender jaǵynan estidik. Sondaı-aq basqa da jaǵdaılarǵa baılanysty da shyǵynǵa ushyraǵandarǵa aǵaıynnyń qol-ushyn sozǵanyn bilemiz.
Bul amaldyń tárbıelik máni óte zor. Keshegi ata-babalarymyz osyndaı is-qımyldar arqyly qoǵamdy izgilendirgen. О́zara kómek berýdiń jarqyn úlgisin naqty ispen kórsetken. Bul óz kezeginde belgili bir ortany, qala berdi búkil qoǵamdy uıystyra túser, jumyldyra túser izgi amal, ıgi qadam.
Qazirgi tańda bizdiń qoǵamymyzda qaıyrymdylyq qaǵıdattaryn berik ustanatyn, muqtajdarǵa qolushyn sozýdy adamı paryz dep eseptep, ózindegi barymen bólisýdiń jarqyn úlgisin kórsetip júrgen otandastarymyz kóptep kezdesedi. Tipti elimizde jaqsylyq jasaýdan jarysý úrdisi jalpyqoǵamdyq sıpat alýda. Onyń mysaldary óte kóp. Máselen, búginde elimizdi dúrliktirgen Arys qalasyndaǵy apattyń kesirinen dalada qalǵan aǵaıynǵa memleketten bólek jekelegen adamdardyń, mekemeler men túrli uıymdardyń bar múmkindiginshe járdem berýin erekshe atap ótýge bolady. Kóptegen oblystar men aýdandar, uıymdar men mekemeler, jekelegen kásipkerler men qarapaıym azamattar tarapynan arystyqtarǵa berilgen moraldyq jáne materıaldyq kómekti eshkim eseptep bere almaıdy. О́lsheýsiz. Ásirese arystyqtarǵa á degennen janashyrlyq tanytyp, as-sýdan bastap túrli kerek-jaraqty tógip tastaǵan, rııasyz peıilin kórsetken túrkistandyq jekelegen azamattardyń is-qımyly erekshe boldy. Bul is-áreket qazaqstandyq qoǵamnyń aýyzbirshiligin bildirýmen qatar ata-baba jolyna barynsha adal ekenin kórsetti.
Alla taǵala: «Sender adamdardyń arasynan shyǵarylǵan qaıyrly úmbet boldyńdar..» (Álı Imran, 110) dep, musylmandardy jaqsylyq jasaý úshin jarysatyn jamaǵat retinde sıpattap, ımandylyq qaǵıdalaryn berik ustanýǵa shaqyrǵan. Endeshe, bizdiń qaıyrly úmbet bolyp, Alla razylyǵy úshin jasaǵan izgi amaldarymyz úzdiksiz jalǵasa bergeı. «Kimde-kim mysqaldaı (tozańnyń salmaǵyndaı) jaqsylyq jasasa, sonyń qarymyn alady» («Zilzala» súresi, 7-aıat).
