Qazaqstan • 03 Shilde, 2019

Uly tarıh – týrızm kózi

227 ret kórsetildi

Osydan biraz buryn Úkimette qaralǵan elimizdiń týrıstik salasyn damytýdyń 2025 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý nátıjesinde «2025 jylǵa qaraı týrızm salasynyń IJО́-degi úlesi 8 paıyzǵa deıin jetedi, týrızmdi damytýǵa ınvestısııalar kólemi aldaǵy 7 jylda 2 trln teńgeni quraıdy; 200 myńǵa jýyq jańa jumys orny qurylady, onyń 72 myńy turaqty jumys oryndary bolady, týrıster sany jylyna 7 mln-nan 15 mln-ǵa deıin ulǵaıady» dep kórsetilgen.

Sonymen qatar atalǵan memlekettik baǵdarlamany jáne oǵan ilespe zań jobasyn qabyldaý Qazaqstannyń saıahat úshin tartymdy 50 eldiń qataryna kirýine jol ashady eken. Baǵdarlamanyń taǵy bir jaǵymdy jaǵy 75 myńnan astam aýyl turǵyn­darynyń turaqty jumyspen qam­tyla­tyndyǵy bolyp otyr.

Sóz joq, Úkimette qaralǵan baǵdarlama jobasynyń kisi qyzyǵarlyqtaı tartymdy jaǵy mol jáne bul elimiz úshin jańa salanyń aıaǵynan tik turyp ketýine járdemin tı­gi­zetini anyq. Degenmen osyn­­daı jaqsy jaqtarymen qa­tar baǵdarlamada áli tolyq ashyl­maǵan máseleler de joq emes sekildi. 

Biraz jyl buryn Egıpette on shaqty kún boldyq. Sonda bes myń jyldaı ýaqyt buryn salynǵan ataqty perǵaýyndar pıramıdalaryn kórdik. Qyzyl teńiz jaǵalaýynda ornalasqan osy eldiń álemge belgili kýrorty Sharm-esh-Sheıhta eki-úsh kún demaldyq.

Munan keıin Iordanııada bolǵanymyzda eki jarym myń jyldaı ýaqyt buryn irgesi qalanǵan ejelgi Petra qalasyn aralap kórýdiń sáti tústi. Iri taýdyń jaqpar tas­taryna oıyp salynyp, ba­ǵanalarmen árlengen saraı­lardyń betqalyptary bizge tym bertin paıda bolǵandaı áser qaldyrdy. Biraq jol bastaýshynyń sózine qara­ǵanda, eki jarym myń jyldaı ýaqyt buryn bul tas úńgirler kerýender toqtaıtyn mekenge aınalyp, saýda-sattyq qyzyp jatqan naǵyz gúldengen qala bolǵan kórinedi. Munan keıin bizdi osy eldegi О́li teńiz ja­ǵalaýyna aparyp demaldyryp, sýǵa shomyldyrdy. 

Aýstrııa astanasy Vena qa­lasynda bolǵanymyzda Eý­ro­­pany bılegen ataqty Gabsbýrg­ter áýletinen shyqqan birneshe ımperatordyń tu­raǵy bolǵan Shıonbrýnn sa­raıynyń qyryqqa tarta ból­mesin ara­ladyq. Jol bas­taýshymyz «myna bólmede Napoleon Bonopart birneshe kún bolǵan, myna bólmede bala Mosart patshaıym Marıı Terezııdiń aldynda óz ónerin kórsetken, myna bólmede AQSh pen KSRO basshylary Kennedı men Hrýshev kezdesip, kelissóz júrgizgen» dep bir bólmeden ekinshi bólmege aýysqan sa­ıy­n ár bólmeniń baı tarıhyna toq­talyp, bizdi qyzyqtyra túsedi.

Basqa da birqatar eldiń osyndaı tarıhı oryndaryn aralap kórýdiń sáti tústi. Aıtpaǵymyz, álem tanıtyn ataqty tarıhı oryndar – týrızm tabysynyń basty kózi. Máselen, Venadaǵy shaǵyn ǵana Shıonbrýnn saraıyna jy­lyna 7-8 mıllıon týrıst keledi eken. Al Mysyr pıra­mı­dalary men ejelgi Petra qalasyna kelýshiler odan kóp bolmasa, az emes. 

Sol sekildi elimizdiń uly tarıhy táýelsizdik jyldarynan beri adamzat qaýymyna endi ashylyp keledi. Álem halyqtaryna skıfter, kýman­dar, massagetter, sarmattar atty birneshe ataýmen málim bolǵan bir ǵana saq mádenıetiniń izderiniń ózi nege turady?! Esik qorǵanynan, Berelden, Shiliktiden tabyl­ǵan altyn adamdar osy saq mádenıetiniń belgileri ǵoı. Saqtardy Eýropa halyqtary tym erteden ári jaqsy biledi. Tipti ejelgi grek mıfolo­gııasyndaǵy basy adam, denesi jylqy tárizdes keletin kentavrlar beınesi jylqyny úıretip miný degendi bilme­gen eýropalyqtardyń atqa mingen saqtardy alǵash kór­­gen sátterinde paıda bol­ǵan túsinikteri negizinde qalyp­tas­qany endi belgili bolyp otyr.

Qazir adamzat qaýymy Qa­zaq­standy saqtardyń tarıhı Otany retinde moıyndaı bas­tady jáne muny dáleldeıtin derekter ashylyp jatqan ar­heo­logııalyq qazbalar ar­qy­ly jyl ótken saıyn kóbeıe túsýde.

Ekinshiden, adamzat qa­ýy­my Qazaqstandy keshegi dú­­nıeni shýlatqan, Jer sha­ry­­nyń jartysyna ústem­dik qurǵan Altyn orda ım­pe­rııasynyń Otany retinde tanydy. Belarýs prezıdenti Aleksandr Lýkashenkonyń Reseı men Ýkraınanyń ara­syndaǵy Qyrym máselesine qatysty «eger mynaý meniń tarıhı jerim dep talasa be­retin bolsaq, onda Reseıge Si­birdi Qazaqstanǵa berýine tý­ra keledi, óıtkeni Sibir keshegi Altyn ordanyń ıeli­gindegi jer bolatyn» dep aıtyp salǵan bir aýyz sóziniń ózi nege turady.
Altyn orda – baıtaq ımpe­rııaǵa orys halqynyń bergen ataýy. Negizinde onyń ejelgi ataýy Joshy ulysy bo­latyn. Joshynyń ómir súr­gen jeri – Qazaqstan jeri. Mazary Ulytaýdyń boıynda tur. Urpaqtary da bizdiń elde saqtaldy. Joshynyń uly Batý han – Altyn orda ım­­perııasyn qurýshy, Eýro­pany jaýlaýshy, Reseı mem­lekettiginiń negizin qalaý­shy retinde tarıhqa tanyldy. Al Altyn ordanyń eń gúl­den­gen tusyndaǵy astanasy Saraıshyq (ejelgi ataýy Saraı Berke) qalasy da Qazaq­stan aýmaǵynda tur. 

Bizdiń oıymyzsha, osy­nyń barlyǵy – Qazaqstan týrızminiń keleshegi úshin óte qundy nysandar, bolashaq mol tabys kózi. О́ıtkeni qazir­gi týrıster mynandaı eldi kóreıin dep kelmeıdi, mynandaı tarıhı nysandy kóreıin nemese mynadaı tamasha ta­bıǵat ortasynda demalaıyn dep keledi. Sońǵy bir-eki jyl­dyń ózinde Alakól demalys ornyn jolǵa qoıdyq. Qazir onda keletinder sany biz joǵaryda áńgime qyl­ǵan Sharm-esh-Sheıhtan az bolmasa kerek. Biraq bul – ne­gizinen alǵanda ishki týrızm kózi. On­da baryp demalatyndar – qazaqstandyqtardyń ózderi. Al bizge syrttan týrıs­ter tartý úshin Mysyr pıramıda­laryndaı, ejelgi Petra qa­lasyndaı, Shıonbrýnn saraıyndaı dúnıe júzine belgili iri tarıh qajet. Biz úshin bul – saqtar men ǵundardyń, Altyn ordanyń tarıhy jáne solardan qalǵan tarıhı nysandar.

Bizdiń oıymyzsha, osy má­se­leni jýyqta ǵana Úki­met­te elimizdiń týrıstik sa­­lasyn damytýdyń 2025 jyl­ǵa deıingi memlekettik baǵ­­­darlamasynyń jobasyn maquldatyp alǵan Má­de­­nıet jáne sport mınıs­tr­­ligindegiler es­kerýi kerek. Bizdiń bul jo­baǵa ta­ǵar minimiz joq. On­da bári eskerilgen sekildi. Ási­rese týrıstik ın­fra­qu­ry­lym­dardy damytý má­selesi. Týrıstik ınfra­qury­lym­darsyz qazirgi týrızm­di eles­tetýdiń ózi múmkin emes. Bir ókinishtisi, bul baǵ­dar­la­maǵa belgili bir ıdeıalyq qazyq jetpeı turǵan sekildi. Ideıalyq myǵym qazyq bolmaı, belgili bir isti damytýda shashyrańqylyq oryn alady. Osydan qarjyny tıimsiz jumsaý bastalady. Qysqasyn aıtqanda, sheteldik týrıster Qazaqstanǵa ne úshin kelýge tıisti? Qandaı qyzyq kórý úshin keledi? Osy suraqtyń ja­ýabyn qazirden bastap oılaný kerek. Al ishki týrızm baǵdarlama jobasynda belgi­lengen 2 trıllıon teńge aq­shany jumsaǵan jaǵdaıda ýa­qyt óte kele bul is ózinen ózi jolǵa túsetini aıqyn.

Sońǵy jańalyqtar

Suıytylǵan gaz baǵasy óspeıdi

Qoǵam • 01 Shilde, 2022

Uqsas jańalyqtar