Adam kapıtalyn damytý alqaly jıynnyń temirqazyq taqyryby boldy

Investorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵan

Búgingi kúni keńes quramyna 35 iri transulttyq sheteldik kompanııa men halyqaralyq uıym basshylary kiredi. Jyl saıyn dástúrli túrde ótkiziletin keńestiń bul jolǵy basty ereksheligi – Prezıdent janyndaǵy Shetel ınves­torlary keńesi músheleriniń aýysýy. Jıyn basynda Qasym-Jomart Toqaev keńestiń jańa múshelerimen tanystyrdy.

− Keńestiń jańa músheleri Baker McKenzie International tóraǵasynyń orynbasary, sonymen qatar Jahandyq atqarý komıtetiniń múshesi Konstans Ýlmer-Aılfort, «Doıche bank» Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa boıynsha óńirlik basqarmasynyń atqarýshy dırektory Iorg Bongartske, METRO AG atqarýshy dırektory Fılıpp Palassıge, Petro China Company limited Qytaı ulttyq munaı korporasııasynyń vıse-prezıdenti Ho Szıszıýnge qoshemetimdi bildiremin, – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar Prezıdent otyrysqa qatysa almaǵan keńestiń jańa músheleri Mitsubishi Corp aǵa vıse-prezıdenti Isao Kanony, CitiGroup-tyń Eýropa, Taıaý Shyǵys jáne Afrıka boıynsha atqarýshy dırektory Devıd Lıvengstoýndy quttyqtady. Odan keıin Qasym-Jomart Toqaev alǵashqy sózdi Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń prezıdenti Ser Sýma Chakrabartıge berdi. Aldymen Qazaqstannyń Keńes odaǵynan shyǵyp gúldengen jáne damýshy elge aınalýyn Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi orasan ekenin aıtqan bank basshysy búginde Qazaqstanda jasalǵan jalpy qurylymdyq reformalar, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń qurylýy bul jolǵy keńestegi negizgi talqylanar taqyrypqa tuzdyq ekenin jetkizdi.

− Osy oraıda jańa Prezıdentke, onyń aldaǵy jumystaryna jan-jaqty qoldaý kórsetemiz. Aldaǵy ýaqytta Tuń­ǵysh Prezıdentpen qurǵan iskerlik baıla­ny­symyzdy ári qaraı nyǵaıtýǵa daıynbyz, – dedi EQDB prezıdenti Ser Sýma Chakrabartı. Onyń aıtýyn­sha, Eý­ropa Qaıta qurý jáne damý ban­ki Qazaq­­stan táýelsizdiginiń alǵashqy kún­deri­nen bastap iri ekonomıkalyq basta­malar­dyń basy-qasynda boldy. Banktiń Qazaq­stanǵa búginge deıin salǵan ınvestısııa­sy 9 mlrd AQSh dollarynan asady. Al bıylǵy jartyjyldyqtyń ózinde kór­set­kish 450 mln AQSh dollaryna jetip otyr.

−Biz salǵan ınvestısııamyzdy kóle­mine qarap emes, sapasyna qarap baǵa­laımyz. Bul turǵyda da bizdiń jetistigimiz aýyz toltyryp aıtarlyqtaı. Atap aıtar bolsaq, biz Qazaqstannyń «jasyl» energetıkaǵa kóshýine jan-jaqty qoldaý kórsetip kelemiz. Bıyldyń ózinde Qazaqstanda jańǵyrmaly qýat kózderiniń úsh iri jobasyn bastadyq. Investısııanyń jalpy quny 375 mln AQSh dollaryn qurady. Sonymen qatar respýblıka boıynsha qalalardy ózara baılanystyrýǵa jáne eldi jalpy Ortalyq Azııa memleketterimen baılanystyrýǵa úlesimizdi qosyp, birqatar joldardyń qurylysyna qarjy saldyq, – dedi EQDB prezıdenti.

Onyń aıtýynsha, ekonomıka adamdardan, olardyń áleýetinen, ıdeıalarynan, satyp alý qabiletterinen jáne tańdaýlarynan quralady. Sonymen qatar jumys kúshi sapasynyń artýy, tómen bilikti mamandardyń orta jáne joǵary bilikti mamanǵa aınalýy ekonomıkany damytatyn basty faktorlar.

− Qazaqstan ekonomıkasyn órge súırep kele jatqan faktorlardyń biri eldiń bolashaqqa qaraı jáne aldaǵy qaterlerdi aldyn ala boljaı bilý qabileti. Mundaı jaǵdaıda memleket adam kapıtalyn josparlaýda da uzaq merzimdi bolashaqty esepke alýy kerek. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan ekonomıkasynda orta bilikti mamandarǵa suranys azaıyp, eńbek resýrstary qartaıýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda memleket adam kapıtalynyń sapasyn arttyrý úshin birinshiden, áıel adamdardyń eńbekke aralasýyn kúsheıtýi; ekinshiden, jumysshylardyń qabiletterin saqtaýǵa jáne damytýǵa múmkindik berýi; úshinshiden, qalalyq ortalyqtarǵa eńbek ónimdiligin arttyratyn «jasyl» ınfraqurylymdy engizýi kerek. Bul úsh baǵyttaǵy jumystardyń da elderińizde bastalyp ketkenin bilemin. Oǵan EQDB da belsendi qatysyp jatyr, – dedi ol.

Otyrysta Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri Beıbit Atamqulov keńestiń 31-shi plenarlyq májilisiniń hattamalyq tapsyrmalaryn oryndaý boıynsha atqarylǵan jumys týraly esep berdi. Syrtqy ister mınıstri baıan­damasynda keńes qurylǵan sátten bas­tap ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý, Qazaqstan ekonomıkasyn damytýdyń jańa perspektıvalaryn aıqyndaý máseleleri talqylanatyn mańyzdy alańǵa aınalǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, keńestiń ótken otyrysynda bekitilgen 9 tapsyrma qazirgi tańda oryndalyp jatyr. Onyń ishinde turǵyn úı qurylysyn jandandyrý, valıýtalyq retteý salasynda túsindirý jumystaryn júrgizý, elektrondy kedendik deklarasııalaý júıesin jaqsartý sharalary sátti júzege asyryldy. Sonymen qatar ınvestorlarǵa tikeleı qatysy bar quqyq ústemdigin qamtamasyz etý, retteýshi ortany jáne memlekettik basqarý sapasyn jaqsartý boıynsha jumystar jalǵasýda. Mysaly, menshik quqyǵyn, tórelikti qorǵaýdy kúsheıtý, sot júktemesin ońtaılandyrý jáne qylmystyq zańnamany odan ári izgilendirý máseleleri boıynsha zań qabyldanǵan. Buǵan deıingi keńes otyrysynda aıtylǵan Ekologııalyq zańnamany jetildirý maqsatynda jańa ekologııalyq kodeks tujyrymdamasy ázirlendi. Bul rette, ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı jasaý boıynsha turaqty negizde jumys júrgizilip, ótken jyldar ishinde ruqsat berý qujattarynyń, salyq salý, kedendik baqylaý, kóshi-qon-vızalyq rejim júıesi edáýir jeńildetilgen.

Shet memleketterden Qazaqstanǵa ınvestısııa tartý úshin eldegi ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý mindeti asa mańyzdy. Bul úshin memlekettik organdarmen jumys júrgizýdiń ońtaıly túrleri qalyptasyp, zańnyń da eki tarapqa qolaıly bolýy min­dettelmek. Shetten kelgen ınvestorlar Qazaqstandaǵy salyq júıesiniń qana­ǵat­tan­dyratynyn, zań aıasynda barlyq múm­­kindikter qarastyrylyp otyrǵanyn aı­ta­dy. Bul rette, elimizdegi Joǵarǵy sot­tyń atqarǵan jumystary da eleýli. Ke­ńes otyrysynda sóz alǵan Joǵarǵy sot tór­­aǵasy Jaqyp Asanov sottarda sýdıa­lar júktemesi azaıyp kele jatqanyn aıtty.

− Bıyldan bastap sýdıalardyń eń­bek­aqysy aıtarlyqtaı joǵarylady. Ási­rese atqarǵan jumystarynyń aýqymyna baı­lanysty eńbegi de elenip otyr. Ekin­shiden, sýdıalardy daý-damaıy joq is­ter­den bosatyp jatyrmyz. Bıylǵy mamyr­dan bastap 10 jylda alǵash ret sot júk­temesi qysqaryp keledi, – dedi J.Asanov.

Onyń sózine qaraǵanda, atqarylyp jatqan tyń qadamdardyń biri − HR-mened­jment tetikterimen sýdıalardy irik­teýdiń jańa júıesin júzege asyrý jáne zııatkerlik jáne monopo­lııalyq quqyq, salyq, jer qoınaýyn paıdalaný, ekologııa salasyndaǵy bilikti zańgerler sýdıalyq qyzmetke kelgenin de atap ótti.

− Uqsas ister boıynsha ártúrli she­shim­der shyǵarylyp jatady degen syn aıtylady. Anyq emes zań normalaryn ár sýdıa ártúrli túsinedi. Al kóptegen naqty jaǵdaılar boıynsha zańnamadan tıisti jaýap tabý qıyn. Sondyqtan Joǵarǵy sot «Atameken» UKP-men birlese otyryp vedomstvoaralyq toptar qurdy. Onyń maqsaty – salyq, jer, jer qoınaýyn paıdalaný jáne basqa da máseleler boıynsha biryńǵaı tájirıbeni qalyptastyrý, – dedi Joǵarǵy sot tóraǵasy.

JOO-da oqytý baǵdarlamalary tolyq jańartylady

Qazaqstanda adam kapıtalyn, sonyń ishinde maman daıarlaý men bilim berý júıesin jańartý týraly baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov Úkimettiń oqý oryndary men bıznestiń birlese maman daıyndaýyna jol ashyp jatqanyn habarlady.

− Sapaly jáne zamanaýı adam kapı­talynyń bolýy kez kelgen ınvestor úshin óte mańyzdy. Bul ınnovasııalyq ekonomıka qurýdyń negizgi kilti. Postkeńestik elderde bilim berý júıesi zamanaýı eńbek naryǵyna saı kelmeıdi degen oılar aıtylady. Sonyń ishinde memlekettik baqylaý tym kúshti jáne oqytý akademııalyq sıpattan aspaı qalǵan degen de pikirler bar. Shynynda da, bul syn oryndy. Osyndaı keleńsizdikterdi joıý úshin táýelsizdik jyldarynda Elbasy Nursul­tan Nazarbaevtyń jetekshiligimen kópte­gen is atqaryldy. Sonyń jarqyn kóri­nisi shetelderde maman daıyndaý úshin qurylǵan «Bolashaq» baǵdarlamasy. Qazir­gi tańda 11 myńnan astam adam álem­dik eń úzdik oqý oryndaryn támamdap, el ıgiligine qyzmet etip jatyr, – dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri.

A.Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, 10 jyldyń ishinde Qazaqstan adamı damý ındeksi boıynsha 16 paıyzdyq ósim kórsetip, adam kapıtaly óte joǵary deńgeıdegi elderdiń qataryna kirdi. Al táýelsizdik jyldarynda ekonomıkamyz 20 esege ulǵaıdy.

– Bizde halyqtyń 100 paıyzǵa jýyǵy saýatty. Balalardyń 95 paıyzy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqýmen, al 100 paıyzy mektepte oqýmen qamtylǵan. Gig-web kórsetkishi boıynsha Qazaqstan 137 eldiń ishinde 4-shi orynda. Oqýshylarymyz jalpy bá­se­ke­ge qabilettiligin kórsetip júr. Ma­te­matı­ka-jaratylystaný ǵylymı zert­teýinde balalarymyz jaqsy nátıje kór­­setti. Sońǵy ólshemge sáıkes elimiz álem­niń 40 eliniń ishinde úzdik ondyqqa kirdi. Degenmen, oqýshylar bilimderin táji­rı­bede paıdalaný jaǵynan aqsap júr. Oqýshylardyń fýnksıonaldyq saýat­ty­lyǵyn arttyrý úshin úlken ózgerister qajet boldy. Elbasynyń tapsyrmasymen Nazarbaev zııatkerlik mektepteri quryldy. Oǵan biz álemdegi eń úzdik tájirıbelerdi engizdik. 2016 jyldan bastap osy tájirıbelerdi eldiń barlyq mektepterine engizý jumystary bastaldy. Bul ótpeli kezeń keler jyly aıaqtalady. Qazaqstannyń mektepterdegi jańa baǵdarlamaǵa kóshkenine bar bolǵany úsh jyl ótti. Nátıjesinde úzdik oqýshylar men úlgerimi tómen oqýshylar arasyndaǵy alshaqtyq 51 paıyzǵa qysqardy. Jalpy oqý úlgerimi 30 paıyzǵa kóbeıdi, – dedi ol. Mınıstrdiń baıandamasynda aıtylǵandaı, kásiptik bilimmen qamtý artyp keledi jáne qazirdiń ózinde EYDU elderiniń kórsetkishterine Qazaqstan bir taban jaqyn qaldy.

− Kadr daıyndaýǵa jumys berýshilerdi tartý úshin seriktestik tetigi damýda, onyń ishinde dýaldy oqytý da bar. Dýaldy oqytýmen 438 kolledj jáne 3 myńnan astam jumys berýshi qamtylǵan. Biz dýaldy oqytýdy damytqymyz keledi. Buǵan, sonymen qatar, kolledjderimizdi iri ınvestorlardyń senimdi basqarýyna berý de kiredi. Qazirdiń ózinde 5 kolledjdi senimdi basqarýǵa berdik, oǵan 100-den astam ınvestor qyzyǵýshylyq tanytty. «Jas maman» jobasyna bıýdjetten 58 mlrd teńge bólingen. Bul qarajatqa zamanaýı qural-jabdyqtar satyp alynady. Bul rette biz sapaly kadr daıyndaý úshin kásiporyndarda paıdalanyp jatqan qural-jabdyqtardy oqý oryndaryna ornatý maqsatynda ınvestorlarmen, bıznespen tyǵyz jumys isteıtin bolamyz. Daıyndaıtyn mamandyqtarǵa túgendeý júrgizdik. Talap etiletin jańa baǵdarlamalar ashý boıynsha jumys istep jatyrmyz jáne bıznestiń ótinimi negizinde buǵan deıin bolmaǵan 24 jańa bilim berý baǵdarlamasyn ashtyq. Taıaý ýaqytta kolledjderdegi bilim baǵdarlamalaryn jumys berýshimen birge jańartýǵa jol ashatyn zań qabyldandy. Endi jumys berýshiler daıyndaǵan baǵdarlamalar men álemdik Worldskills baǵdarlamasy oqytýdyń negizine aınalady. Aldaǵy ýaqytta kolledjderdegi oqytý júıesi tolyǵymen jańartylady. Shetel ınvestorlarynyń járdemimen kolledjderde quzyret ortalyqtary ashylýda. 2023 jyldyń sońyna deıin mundaı ortalyqtar barlyq jerde jumys isteıtin bolady, – dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, joǵary oqý bilim berý salasynda túbegeıli ózgerister bolyp jatyr. Atap aıtar bolsaq, JOO-lar oqý baǵdarlamasyn óz bet­terinshe ekonomıkanyń suranysyna qaraı da­ıyndaý quqyǵyna ıe boldy. Bul tarıhı zań. Nátıjesinde bilim berý baǵ­dar­la­malarynyń 80 paıyzy jańar­tylyp, ESG Eýropa bilim sapasy standartynda tirkeldi.

− Aǵylshyn tilindegi baǵdarlama sany artty. Sheteldik stýdentter sany ul­ǵaıdy. Bar bolǵany eki jyldyń ishinde olardyń sany 12 myńnan 23 myńǵa jetti. Stýdent almasý baǵdarlamasyna qatysýshylar sany da eki ese artty. Ondaı baǵdarlamany bitirgender tek Qazaqstannyń ǵana emes, sheteldik oqý ornynyń da dıplomyn alyp shyǵady. Aldaǵy eki jylda barlyq JOO-lardyń oqytý baǵdarlamasyn jańartýdy jos­parlap otyrmyz. 2021 jyldan bastap JOO túlekterin sertıfıkattaý bastalady, – dedi A.Aımaǵambetov. Mınıstr el halqynyń jartysy, ıaǵnı 8 mln-nan astam adam táýelsiz Qazaqstanda dúnıege kelgenin, olar álemge ashyq, ózgerýge beıim adamdar ekenin aıtty.

− Jahandyq ózgerister kezinde biz bo­lashaqtyń mamandyqtaryna, ultaralyq qatynasqa jáne sıfrlandyrýǵa ba­sym­dyq berip otyrmyz. Munyń bári «100 naqty qadam» Ult josparynda, «Rý­ha­nı jańǵyrý» baǵdarlamasynda jáne Mem­leket basshysynyń saılaýaldy baǵdar­lamasynda kórsetilgen. Búgingi Qazaqstan joǵary adam kapıtalyna ıe jáne eń batyl, joǵary tehnologııalyq jobalardy iske asyrýǵa qabiletti el, – dep sózin túıindedi Bilim jáne ǵylym mınıstri.

Investorlar kerek mamandy ózderi daıyndaýda

«Polfarma» kompanııasynyń baqy­laý keńesiniń prezıdenti Ejı Starak kompa­nııa­nyń Qazaqstandaǵy adam kapıtalyn damytýda naqty jumystar atqaryp jat­qanyn málimdedi.

− Biz – Qazaqstannyń «Sıfrly ındýstrııa 4-0» baǵdarlamasyna qatysqan tuńǵysh ári jalǵyz farmasevtıkalyq modeldeý fabrıkasymyz. Bıyl Shymkentte ınjenerlik oqý ortalyǵyn ashý bo­ıynsha jańa bastamany qolǵa aldyq. Atalǵan ortalyq óndiris prosesterin pysyqtaıtyn jattyǵý alańyna aınalady. Ortalyq úsh ólshemdi prınterlermen jabdyqtalǵan. Sonyń arqasynda qosalqy bólshektermen qamtý máselesi ózdiginen sheshilgen. Qyzmetkerler men stýdentter bul ortalyq bazasynda «tolyqtyrylǵan shyndyq» tehnologııasyn qoldana otyryp, biliktiligin arttyratyn bolady. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jastardy eńbek naryǵynda eńbekke qabiletti etip baýlý týraly 2019 jyly júktegen tapsyrmalaryn tolyqtaı qoldaımyz, – dedi shetel ınvestory.

 О́z kezeginde ERG dırektorlar keńe­siniń tóraǵasy Aleksandr Mashkevıch bi­lim berý salasynda bilikti kadrlardyń joqtyǵyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, muǵalim mamandyǵyna suranystyń azdy­ǵyna jalaqynyń tómendigi, jumystyń kóp­tigi jáne áleýmettik dárejeniń tómen­digi áser etedi.

− Qazaqstanda Teach for All baǵ­dar­lamasyn ashý kerek. Bul baǵdarlama 30 elde jemisti jumys istep tur. Osy baǵ­darlamanyń arqasynda Izraılde ózge saladaǵy myńdaǵan bilikti maman óz jumystaryn tastap, muǵalimdikke aýysyp jatyr. Nátıjesinde muǵalimdikke básekelestiktiń joǵarylyǵy sonsha, bes úmitkerdiń bireýi ǵana muǵalim bolyp ornalasa alady. Qazir jastar – sıfrly álemniń azamattary. Olarǵa bilim berýdiń jańa modelin daıyndaý kerek, – degen Aleksandr Mashkevıch bilim berý salasyn ekonomıkanyń bólek salasy retinde qaraıtyn kez kelgenin aıtty. Iаǵnı, oqý oryndary men sheteldik menedjerlerge ınvestısııa sala otyryp, otandyq ǵylymı jańalyqtar men tehnologııalar alý kerektigin, osylaısha eksportty damytý kerektigin tilge tıek etti.

О́z sózinde Eýrazııalyq Top ókili arnaıy bilim berý ortalyǵyn daıyndap jatqanyn, ortalyqtyń bilim berý, maman daıyndaýdyń balamaly ádisteri men oqytýshylardyń biliktiligin arttyrý salalary boıynsha jumys isteıtinin aıtty.

Ekonomıkalyq júıedegi jahandyq syn-tegeýrinder

Shetel ınvestorlary keńesiniń 32-shi jalpy otyrysyn qorytyndylaý barysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev birqatar máselege toqtaldy. Aldymen Memleket basshysy ekonomıkalyq júıedegi jahandyq syn-tegeýrinderdi atady. El Prezıdenti adam kapıtalyn da­my­tý búgingi kúnniń eń mańyzdy syn-tegeý­rini ekendigin aıtty.

− Álemdik ekonomıka ósimine qatys­ty boljam nasharlap bara jatyr. Eko­no­mıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń esebine sáıkes ótken jyly álemdegi tikeleı shetel ınvestısııasynyń jalpy somasy 27 paıyzǵa, ıaǵnı 1,1 trln dollarǵa deıin tómendedi, – dedi Mem­le­ket basshysy. Degenmen, Qasym-Jo­mart Toqaev atap ótkendeı, Qazaq­standa shetel ınvestısııasyn tartý kólemi turaqty.

− О́tken jyly shetel ınves­tısııa­synyń jalpy aǵyny 24,3 mlrd dollardy qurap, 2017 jylmen salystyrǵanda 16 paıyz ósim kórsetti. Munyń bar­lyǵy – bizdiń ónimdi kúsh-jigerimiz ben ujym­dyq jumysymyzdyń arqasy, – dedi Pre­zıdent.

 Memleket basshysy jańa tehnologııa­lar álemdik ekonomıkanyń qurylymyn, sondaı-aq elderdiń básekege qabilettiligin túbegeıli ózgertkenine toqtala kele, al­daǵy onjyldyqtarda adamzat tap bola­tyn syn-tegeýrinderdi de eskerý qajet­tigin atap ótti.

− Qazirdiń ózinde jumysshy qyzmeti túrleriniń jartysy avtomattandyry­lýy múmkin. 2030 jylǵa qaraı 75-ten 375 mıllıonǵa deıin adam, ıaǵnı jahan­dyq jumys kúshiniń 14 paıyzǵa jýy­ǵy qaıta oqytýdan ótýge nemese kási­bin aýystyrýǵa májbúr bolady. 2018 jyly mektepke barǵan bala aldaǵy ýaqytta qazir joq kásipter boıynsha jumys isteıtin bolady, – dedi Prezı­dent. Memleket basshysynyń sózinde aıtyl­ǵan­daı, jaqyn bolashaqta adamnyń tabysty­lyǵynyń negizgi daǵdylary retinde kognıtıvtik ıkemdiligi basymdyqqa ıe bolady, óıtkeni bul baǵytty mashınalar meńgere almaıdy. Osy oraıda beıimdelý qabilettiligi, synı oılaý, jasampazdyq, ishki túısik, komandamen jumys isteı alý qabiletin atap ótken jón.

− Alaıda bul boljamdardan qaı­my­ǵýdyń reti joq. Tehnologııalardyń enýi adamzatty jumys oryndarynan aıyrmaıdy, alaıda olardyń tabıǵatyn ózgertedi. Mundaı qubylys adamzat tarıhynda buryn qaıtalanǵan edi. Degenmen, qazirgi kezeńde adam kapıtalynyń róli kúrt artady, ásirese bilim salasynyń róli erekshe bolady. Sondyqtan adam kapıtalynyń ın­vestı­sııa salý eldiń ekonomıkalyq damýy men jalpy qoǵam ál-aýqatynyń ósýine yqpal etedi. Qazaqstanda adam kapıtal­yn damytý boıynsha úlken jumys júr­gizýdemiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket aldynda birqatar túıtkil­derdiń turǵanyn nazarǵa alǵan Memleket basshysy jahandyq eńbek naryǵynyń transformasııasy – búgingi kúnniń eń negizgi megatrendteriniń biri sanalatynyn jáne qoldanystaǵy júıege eń úlken syn-tegeýrin ekenin jetkizdi.

− Búgingi bizdiń keńesimizdiń máni – adam kapıtalyn damytý. Adam kapıtalyn damytý búgingi kúnniń eń mańyzdy syn-tegeýrini sanalady. Sondyqtan sarapshylar men praktıkterdiń oı-pikirlerin estýge nıettimiz, – dedi Q.Toqaev. Sonymen qatar shetel ınvestorlary qazaqstandyq túlekterdi baǵalaý isine aralasýy tıis ekenin aıtty. Kásiporyndar, bıznes, jumys berýshi talaptary men joǵary bilimniń ózara baılanysyn kúsheıtý qa­jet­tigine toqtalyp, joǵary bilim sapaly daıyndyqty jáne soǵan oraı túlektiń tabysty jumysqa ornala­sýyn qamtamasyz etýi qajettigin eskertti. Qa­zaq­stan Prezıdenti ótken jyldan bas­tap elimizdiń joǵary oqý oryndary­na akademııalyq, basqarý, kadrlyq já­ne qarjylyq máselelerde derbestik beril­genin, bilim salasynda arnaıy zań qabyl­danǵanyn aıtty.

− Avtonomııa joǵary oqý oryn­dary­nyń damýy men tıimdiliginiń irgeli tetikterine aınalýy tıis. Endigi ýaqytta joǵary oqý oryndary ne oqytatynyn, qalaı oqytatynyn ózi sheshedi. Bilim baǵdarlamasy jumys berýshi men stý­denttiń naqty qajettiligimen túziledi. Jyl saıyn JOO-lardyń táýelsiz reı­tıngi bizge bul mindetti kim oryndaı al­ǵanyn, al kimniń oryndaı almaǵanyna qatysty naqty jaıtty kórsetip beredi. Shetel ınves­torlary keńesi de túlekterdi baǵalaýmen qatar, joǵary bilim júıesin jetildirý, memleketterimizdiń joǵary oqý oryndarynyń arasyndaǵy akademııalyq jáne ǵylymı baılanysty jolǵa qoıý máselesine de óz úlesin qosa alatynyna senimdimin, – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar el Úkimeti «Qazaq­stan­nyń shetel ınvestorlary keńesi» qaýym­dastyǵymen birge negizgi salalar­daǵy quzyret transfertin damytý boıynsha júıeli usynystar ázirleýi qajettigin aıtty.

− Bilim ekonomıkasy dáýirinde ómir boıy bilim alýdyń róli arta túsedi. Ásirese bul rette osy quzyretti tara­týshysy sanalatyn iri transulttyq korporasııalarmen ózara is-qımyl mańyzdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev. Prezıdenttiń aıtýynsha, sońǵy úsh jyl ishinde jumys berýshilerdiń qarajaty esebinen 12 myńnan astam jas bilim aldy.

− Osy tájirıbeni biz aıtarlyqtaı keńeıtýge nıettimiz. Onyń ishinde jumys berýshilerdi yntalandyrýdy jolǵa qoıý arqyly da keńeıtý oıda bar. Búgingi kúni quzyretti damytý men berý ásirese munaı-gaz-hımııa, jańa materıaldar, kásiptik qyzmetter, aqparattyq tehnologııalar syndy salalarda óte qajet bolyp otyr. Bizdiń barlyq kompanııalarymyzda biliktilik arttyrý kýrstary, daǵdylaný baǵdarlamalary, jolǵa qoıylǵan bilim berý ádistemesi, tipti korporatıvtik ýnıversıtetter bar. Osyǵan oraı Úkimetke «Qazaqstannyń shetel ınves­torlary keńesi» qaýymdastyǵymen birge biz úshin negizgi salalardaǵy quzyret transfertin damytý boıynsha júıeli usynystar ázirleýdi tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy. Q.Toqaev atap ótkendeı, aldaǵy úsh jyl ishinde elimizde 180 kolledj ben 20 joǵary oqý orny ashylady.

− Biz respýblıkalyq bıýdjetten bul maqsatqa tek alǵashqy kezeńniń ózinde 58 mlrd teńge bólemiz. Bul – shamamen 150 mln dollar. Basty maqsat – otandyq jáne sheteldik seriktesterdi belsendi túrde tarta otyryp, bilim berý baǵdarlamasyn aıtarlyqtaı jańartý jáne jańǵyrtý, – dedi Prezıdent. Osy oraıda Q.Toqaev bilim ekonomıkanyń bir salasy degen pikirmen tolyqtaı kelisetinin basa aıtty.

Forýmdy túıindegen Qasym-Jomart Toqaev ınvestorlar úshin áleýmettik ja­ýapkershiliktiń negizgi elementin atady.

− Bilikti maman – kez kelgen kom­pa­nııanyń basty baılyǵy. Sondyqtan kom­panııanyń tabysyn arttyrý úshin qyzmetkerlerge aqylǵa qo­nymdy syıaqy ósimin qamtamasyz etý kerek. Bul – áleýmettik jaýapkershiliktiń ne­gizgi elementi. Bul otandyq kásip­oryn­darǵa da, sheteldik qatysy bar kompa­nııalarǵa da qatysty. Ulttyq tabystyń ádil bólinýi – kez kelgen memlekettiń eń basty mindeti, – dedi Prezıdent.

 Memleket basshysy búgingi forýmnyń jemisti jumys istegenin aıta kelip, Shetel ınvestorlary keńesiniń kezekti basqosýynda shıkizattyq emes eksport máselesin talqylaýdy usyndy.

− Qazir Úkimet bilim men ǵylymdy da­my­týdyń jańa memlekettik baǵdar­lama­syn jasap jatyr. Baǵdarlama jobasyn qoǵamnyń talqysynan ótkizip, jumys berýshilermen de, ınvestorlarmen de talqylaý kerek. Búgingi dıalog adam kapıtalyn damytýdyń ózekti máselelerine qatysty boljamdarymyzdy aıqyndap berdi. Keńestiń kelesi plenarlyq otyrysyn «Shıkizattyq emes eksportty damytý» degen taqyrypta ótkizýdi usynamyn. Bul – óte ózekti taqyryp, – dedi Prezıdent. Keńes qatysýshylary Prezıdent usynǵan taqyrypty qoldap, álemdik ekonomıka úshin asa mańyzdy máseleniń biri ekenin aıtty.

Aıta keterligi, bizdiń elge ınves­tısııa salýshy shetel ınvestorlary shıkizattyq emes sektormen qatar, balama energııa kózderin jańǵyrtý salasyna da aıtarlyqtaı qyzyǵýshylyq tanytýda. Kelesi keńestiń otyrysy osyndaı tyń taqyryptardyń tamyzyǵyn tutatyp, mańyzdy mindetter aıqyndaıtyn alańǵa aınalmaq, sondaı-aq osy syndarly syrtqy saıası kapıtal aıtarlyqtaı ekonomıkalyq paıda ákelip, damýdyń artyqshylyqtaryna aınalady. О́ıtkeni Shetel ınvestorlary keńesiniń jumysy jandanǵan saıyn elge aǵylatyn qara­jat kólemi de arta túspek. Sońǵy 10 jyl­da Qazaqstanǵa 300 mlrd dollar­dan astam tikeleı ınvestısııa tar­tyl­ǵan. Aldaǵy ýaqytta da eldegi utymdy syrtqy saıası sheshimderdiń, halyq­aralyq yntymaqtastyqtyń jáne turaqty ekonomıkanyń arqasynda syrttan keletin qarajat kólemi arta túsýge tıis.

Baýyrjan MUQAN,

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»