Polıortalyqty shahar
Álemde kórinisi kóz tartatyn, bir-birimen boı jarystyrǵan biregeı fýtýrıstik ǵımarattary bar, turǵyndardyń turmysyna ıkemdi ınfraqurylymy jasaqtalǵan iri megapolıster jeterlik. Olardyń qatarynda bir megapolıs bir memleket bolyp otyrǵan shaharlar da barshylyq. Sondaı irgeli qalalardyń izin ala Qazaqstannyń astanasy da aıaǵyn alshań basyp, ilgeri jyljyp keledi. Qazirgi tańda Nur-Sultan qalasy damýdyń úshinshi kezeńine qadam basqan. Alǵashqy kezeńinde elordany kóshirý, Esildiń sol jaǵalaýyna el qondyryp, jańa qalany qalyptastyrý sııaqty aýqymdy jumystar atqarylsa, ekinshi kezeńi jahan jurtynyń nazaryn aýdarǵan halyqaralyq EHRO kórmesiniń tusynda boı kótergen nysandarmen erekshelendi. Al búgingi elordany odan ári damytý prosesinde polıortalyqtandyrýǵa, ýrbanıstıkalyq sheshimderge basa mán berilip jatyr. Bul – ýaqyt talaby.
Turǵyndardyń sany artqan saıyn qalanyń qolaıly áleýmettik ınfraqurylymy bolýy mańyzdy. Megapolıs bolǵandyqtan qala bir ǵana emes, birneshe ortalyqqa bólinýi kerek. Iаǵnı, adamdar óz turaǵynan alysqa uzamaı, áleýmettik-mádenı nysandardyń jaıaý jetetindeı jaqyn ornalasqanyn qalaıdy. Buǵan qosa, aýlalardyń aıasyn keńeıtip, saıabaqtar men gúlzarlardy jaınatyp qoıý da turǵyndarǵa jaılylyq syılaıdy. Bir sózben aıtqanda, elordanyń endigi damý baǵdary «Qala adamdar úshin» tujyrymdamasy tóńireginde atqarylatyn jumystarǵa negizdeledi.
Astanany damytýdyń Bas josparyna sáıkes, qala aýmaǵyn 7 josparly aýdanǵa bólý qarastyrylǵan. Olardyń árqaısysy ortalyqtandyrylyp, mańaıy qajetti ınfraqurylymdarǵa qoljetimdi bolady. Bul óz kezeginde halyqtyń qala ortalyǵyna qaraı sabylýyn saıabyrsytýǵa septigin tıgizedi. Josparly aýdandardyń ortalyqtary 55-95 gektar aýmaqqa shaqtalyp, magıstraldardyń túıisken tusynda ornalasady. Atalǵan aýdandardyń quramyna saýda-iskerlik, mádenı-oıyn-saýyq, sporttyq-rekreasııalyq jáne kólik ortalyqtary kiredi.
Jalpy qazir qalada úsh negizgi ortalyq bar. Onyń birinshisi sol jaǵalaýdaǵy jańa ákimshilik-iskerlik ortalyq, odan keıin oń jaǵalaýdaǵy tarıhı ortalyq jáne úshinshisi EHRO-2017 kórmesi ótken aýmaqta qalyptasqan jańa ortalyq. Halyqty qyzmet kórsetý jáne tirshilik etý nysandarymen qamtamasyz etý úshin shahar shamamen árqaısysy 10 myń adamdy quraıtyn 129 josparly sektorǵa bólingen.
Kólik ınfraqurylymynyń ıgiligi
Elordanyń damylsyz damý dınamıkasy kólik ınfraqurylymyn qalyptastyrý jumystarynan da kórinedi. Mıllıon halqy bar Nur-Sultan qalasynda kólikter legi artqan saıyn qalanyń tynysy taryla tústi. Turǵyndardyń erkin qozǵalysyna, qolaıly ómirine basa kóńil bólinetin bas qalada ınnovasııalyq ádisterdi qoldana otyryp, qoǵamdyq kólik keshenin jańǵyrtý – mańyzdy meje. Kóshedegi keptelis túıinin tarqatýdyń bir joly retinde halyqty qala ishinde dittegen jerine jetýi úshin avtobýstarǵa kóptep otyrǵyzý jaǵyna den qoıylýda.
Jolaýshylarǵa jaıly jaǵdaı jasaý úshin kólik ınfraqurylymyndaǵy túbegeıli ózgeristiń basy – qoǵamdyq kólikterdi túgeldeı jańartý. 2014-2018 jyldar aralyǵynda qaladaǵy avtobýstar 75% jańartyldy. Sońǵy úlgidegi zamanaýı avtobýstardyń kóbeıýi – kópshilikti qoǵamdyq kólikterge kóshirýdiń bir faktory. Ekinshiden, turǵyndar jumys pen úı arasynda jeke kólikterine qaraǵanda, qoǵamdyq kóliktermen tez qatynaıdy. Bul úshin qala kóshelerinde avtobýstarǵa jekelep Bus lane jolaqtary engizildi. Bul jolaqtar jeke kólikterdiń qozǵalys keńistigin taryltyp, avtobýstardyń jedeldetip júrýine ashylǵan jol boldy. Atalǵan joba qoǵamdyq kólikterdiń ortasha jyldamdyǵyn 18%-ǵa arttyrdy. Sondaı-aq avtobýstardy kútý ýaqyty da 15-20 mınýttan 7-10 mınýtqa qysqardy.
Avtobýs kútý degende, jańadan ornatylyp jatqan aıaldamalarǵa toqtalyp ótken jón. Sonyń ishinde Arqanyń qubylmaly kún raıynda pana bolatyn jabyq úlgidegi aıaldamalarǵa jurt rızashylyǵyn bildirip, oń baǵasyn berdi. Ishi jyly, avtobýstardyń qansha ýaqytta keletininen habar beretin aqparattyq tablolarmen jabdyqtalǵan «aıaly» aıaldamalardyń sany qazir 102-ge jetti. Búginde elordada 1280 aıaldama pýnkti bar.
Innovasııalyq tehnologııalar keńinen engizilgen kólik kesheniniń bir jańalyǵy – elektrondy jolaqy tólemi. Túrli tıimdi tarıfteri bar bul júıe de birtindep jolaýshylardyń kóńiline jaǵa bastady. Qazir elektrondy kólik kartasyn 300 myńǵa jýyq jolaýshy paıdalanady. Bul – jolaýshylardyń 93%-i. Jalpy 2014 jyldan 2019 jylǵa deıingi kólik ınfraqurylymyndaǵy oń ózgerister halyqtyń qoǵamdyq kólikti paıdalaný úlesin 33%-dan 39%-ǵa deıin arttyrdy.
Jasyl jelek – janǵa saıa
«Qala adamdar úshin» tujyrymdamasyn iske asyrýdyń bir baǵyty – kógaldandyrý jumystary. Jasyl jelekti qalaǵa aınalýy úshin jyl saıyn astanada qanshama aǵash egilip, saıabaqtar men gúlzarlar gúlmen kómkeriledi. Nur-Sultan qalasynda qazirgi kezde baqtardyń, saıabaqtardyń, gúlzarlar men jelekjoldardyń jalpy aýmaǵy 700,26 gektardy quraıdy. Qalany shyǵystan batysqa qaraı Esil ózenin boılaı sýly-nýly beldeý qaq jaryp ótedi. О́zenniń qos qaptalyna jaǵalaı jaıǵasqan, eni 300 metrge deıingi baqtar sý arnasyn lastanýdan qorǵap tur. Mundaı jasyl aımaqtar Aqbulaq jáne Sarybulaq ózenderiniń aınalasynda da ornalasqan. Bas josparǵa sáıkes kógaldandyrýǵa arnalǵan aýmaq 34 770 gektardy quramaq, bul – qala aýmaǵynyń 50%-y.
Qala turǵyndarynyń erkin qydyryp, tynystaýy úshin qoǵamdyq keńistikti barynsha keńeıtý kózdelgen. Onyń bir aıǵaǵy renovasııa baǵdarlamasy boıynsha tozyǵy jetken eski úılerdiń ornyna jańadan shaǵyn baqtar boı kóterdi. Buǵan qosa aýlalar, sýburqaqtar, júgirýge arnalǵan alańdar, velosıped joldary kóptep salynyp jatyr. Osynyń ishinde velojoldardyń qurylysyn bólek atap ótýge bolady. Nur-Sultan qalasynda velojol jelilerin jobalaý jáne salýdy 4 kezeń boıynsha iske asyrý josparlanǵan. Byltyr bul jobanyń alǵashqy kezeńi aıaqtalyp, elordanyń 20 jyldyǵyna tartý retinde oblystar birigip, uzyndyǵy 34 km bolatyn velojol salyp berdi. Bul ortalyq saıabaqtan bastap, qalanyń shetindegi jasyl beldeýge deıin sozylyp jatyr. Al qazir 127 km bolatyn velojoldyń qurylysy josparlanýda. Ekinshi kezeńde Baıqońyr, Almaty jáne Esil aýdandary qamtylmaq.
Kún raıy kúrt ózgeretin elordada jyldyń basym bóligi syrtta qydyrystaýǵa múmkindik bere bermeıdi. Sondyqtan jabyq úlgidegi demalys oryndaryna da mán berilýde. Mundaı ıdeıanyń jarqyn úlgisi – «Hanshatyr» saýda, oıyn-saýyq ortalyǵy. Aldaǵy ýaqytta Aqordadan Hanshatyrǵa deıin jalǵasatyn «Nurjol» jelekjolynyń tóbesin kómkerý týraly joba qarastyrylmaq. «Kópfýnksıonaldy jabyq jelekjol» jobasyna «Astana» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy jaýapty. Sondaı-aq el aýzynda júrgen bastamalardyń biri – sol jaǵalaýdaǵy iri sport nysandarynyń arasyn jabyq joldarmen jalǵaıtyn «Sport Sıtı» jobasy. Bul «Alaý», «Barys Arena», «Astana Arena», «Saryarqa» velotregi, Jekpe-jek saraıy sııaqty nysandardyń jolyn biriktirmek. Ári Botanıkalyq baq pen Kishi Taldykól kóliniń arasyndaǵy halyqtyń jaıaý júretin alyp kópiri bolmaq. Onyń bir kórinisi retinde Nazarbaev ýnıversıtetindegi korpýstardyń arasyn jalǵaǵan saqına tárizdes jabyq joldardy ataýǵa bolady.
Astanany abattandyryp, aıshyqty qalaǵa aınaldyrý, ınnovasııalyq tásilderdi qoldanyp ınfraqurylymdy jańartý, adamdardyń ıgiligi úshin «aqyldy» tehnologııalardy kóptep engizý damýdyń buljymas baǵdary bola bermek. Sán-saltanaty kelisken sáýletti shahar – elimizdiń basqa qalalarynyń órkendeýiniń jetekkúshi.
