Jańa jobalar neni jańartty?

Sársenbi, 27 naýryz 2013 2:05

Memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar búginde Jetisý jerinde de ústi-ústine iske qosylýda. Árıne, bul qýana quptarlyq jaıt. О́ıtkeni, jer-jerde jańa óndiris  oryndary ashylyp,  jańa tehnologııa boıynsha  burynǵy uǵymmen bir júz adam atqaratyn jumysty qazir  on adam atqaryp, jumys berýshiler talaptaryna saı   turǵyndar eńbekpen qamtamasyz etilýde. Aılyq jalaqy mólsheri de qomaqty deı otyryp, bul dúnıeniń de bir qaıtarymy bar  ekendigin eske salamyz. Ol – zamana talaby. Sony jete túsingen jetisýlyqtar kúnkóris qamy úshin   aýyldar men qalalarda boı kótergen óndiris oryndarynyń ótemin  adal eńbekterimen qaıtarýǵa umtylýda.

Sársenbi, 27 naýryz 2013 2:05

Memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar búginde Jetisý jerinde de ústi-ústine iske qosylýda. Árıne, bul qýana quptarlyq jaıt. О́ıtkeni, jer-jerde jańa óndiris  oryndary ashylyp,  jańa tehnologııa boıynsha  burynǵy uǵymmen bir júz adam atqaratyn jumysty qazir  on adam atqaryp, jumys berýshiler talaptaryna saı   turǵyndar eńbekpen qamtamasyz etilýde. Aılyq jalaqy mólsheri de qomaqty deı otyryp, bul dúnıeniń de bir qaıtarymy bar  ekendigin eske salamyz. Ol – zamana talaby. Sony jete túsingen jetisýlyqtar kúnkóris qamy úshin   aýyldar men qalalarda boı kótergen óndiris oryndarynyń ótemin  adal eńbekterimen qaıtarýǵa umtylýda.

2012 jyly ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda 1631 jańa jumys orny qurylyp, jalpy somasy 19 mlrd. 485 mln. teńge turatyn 14 ınvestısııalyq joba iske qosyldy. Atap aıtqanda, Panfılov aýdanyndaǵy «Baıser­ke Agro» JShS-niń ıspan tehno­logııasy boıynsha 4 ga jerde­ jylyjaı qurylysy jáne «Ýnı­ver­sal» JShS-niń jylyna 12 myń dana propılen qaptaryn shy­ǵaratyn zaýyt qurylysy, Ile aýdanyndaǵy «Kazfıltr» JShS-niń jylyna 240 myń dana avtomobıl kóligine arnalǵan súzgishter shyǵarý zaýytynyń qurylysy, «PFK «ELEAS» JShS-niń «ELEAS» farmasevtıkalyq zaýy­­tynyń qurylysy, «Alataý qus» JShS-niń jumys istep tur­ǵan qus fabrıkasynyń et óndiristik qýattylyǵyn 12 myń tonnaǵa deıin arttyra otyryp jańǵyrtýy, «Almatınskıı ventılıatornyı zavod» JShS-niń jylyna 123 myń danaǵa jýyq ártúrli jeldetkish shyǵaratyn zaýytynyń qurylysy, Talǵar aýdanyndaǵy «Sultan» JShS-niń jylyna 130 tonna dári-dármek shyǵaratyn farmasevtıkalyq zaýytynyń qurylysy, «Etalon GıdroKorm» JShS-niń qýat­t­y­lyǵy jylyna 3000 tonna ba­lyqqa qajetti jem óndiretin zaýy­tynyń qurylysy, Qarasaı aýdanyndaǵy «AS Group so. LTD» JShS-niń 800 ga alańǵa tamshylap sýarýǵa arnalǵan sýarý júıesiniń qurylysy, Sarqan aýdanyndaǵy «Sarkan Maı» JShS-niń 1,5 mln. lıtrden asa ósimdik maılaryn, 4 myń tonnadan asa kúnbaǵys, soıa jáne soflor jymyǵyn ón­di­retin zaýyt qurylysy, Kóksý aýdanyndaǵy «PALM-ES» JShS-niń jylyna 350 myń tonnaǵa deıin Dalabaı keninde quramynda altyn bar rýdalardy óńdeıtin zaýyt qurylysy, Qapshaǵaı qalasyndaǵy «Green Land Alatau» JShS-niń jylyjaı qurylysy, Taldyqorǵan qalasyndaǵy «JLC Sýt» JShS-niń 21,8 myń ton­na­ǵa deıin sút óndiretin zaýyt qu­rylysy, sondaı-aq, «KEGOC» AQ-tyń 300 mVt. Moınaq GES-i qýattylyǵyn taratý kestesi jobalary júzege asyrylýda.

Qolda bar málimetke súıen­sek, jańa jobalar iske qo­syl­ǵandyqtan oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishi kóte­ril­gen. Byltyrǵy jyly ónerkásip óndirisiniń kólemi 363,1 mlrd. teńgeni qurady. Sóıtip, ónerkásip óniminiń jalpy kólemi 83 paıyzǵa jetip, respýblıkamyzda osy sala boıynsha besinshi orynda tur. Eńbek ónimdiligi, shıkizat eksportynyń jalpy kólemi boıynsha elimizde alǵashqy úshtikke ilingeni taǵy bar. Soǵan sáıkes, bir jylda qansha jumys orny ashylǵandyǵy joǵaryda aıtyldy. Ásili, «medaldiń eki jaǵy bar» degen emes pe? Osy oraıda resmı málimetpen shektelip qalmaı, jańa jobalar neni jańartty degen jandy suraqqa halyqtyq turǵyda jaýap izdesek, qarapaıym halyqtyń turmysy pálendeı túzelip ketken joq. Jetispeýshilik. Ortasha aılyq jalaqy alatyn adamdar «shyqpa janym shyqpa» dep júrgeni jasyryn emes. Qoǵamda baılar men kedeıler degen uǵym paıda boldy. Qandaı da bir sala tizginin ustaǵan azamattar (dos túgili birge týǵan týystan da jaqyn) «korrýpsııa» degen aýrýǵa dýshar bolǵan. Onyń satylap ósip otyratyn jazylmaǵan zańdylyǵy taǵy bar. Zańgerlik turǵyda dáleldenbeıtin faktiler kez kelgen salada jetip-artylady. Amal neshik… Osynaý pikirdi óndiris oryndarymen baılanystyryp otyrǵan sebebimiz, Elbasy: «Qa­zaqstan-2050» Strategııasynda «Biz ulttyq ekonomıkany josparly túrde ártaraptandyrýdamyz. Údemeli ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynda eki besjyl­dyq­ta ekonomıkamyzdyń bet-beınecin ózgertip, ony shıkizattyń álemdik baǵalarynyń aýytqýyna táýelsiz etý mindetin qoıdym», dep naqtylady. Sol naqtylyq jer jerde naqtylyǵyn saqtaýda ma? Saqtasa, nege halyqtyń turmysy órkenıetti elderdegideı kóterilmeıdi? Mine, bir másele osy. Ekinshiden, ras bolsyn, jalǵan bolsyn, áıteýir, jasandy ıleýden shyqqanda ıen baılyq ıin tiresip tursa jaqsy. Áıtpese, shetelderden ósimimen qaıtaramyz dep alǵan ınvestısııany sanap beretin kún kelgende qaıtemiz? Kepildikke ata-babadan mıras bolyp qalǵan qasıetti qara jer qoıyla ma?

Byltyrǵy jyly Almaty oblysyna 392 mlrd. teńge ınves­tısııa tartylypty. Bul sońǵy bes jylda tartylǵan ınvestısııa kóleminiń bes esege artqandyǵyn kórsetedi. Agrarly oblysta aýylsharýashylyq ónimderin óndirýge el mashyqtanǵan. Sol shıkizatty qaıta óńdeý barysy kibirtiktegenimen, aýyldyqtar «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha nesıe alýǵa júgirýde. Jón. Biraq bos qııal pálendeı abyroı ákelmesi anyq emes pe?! Taǵy bir basa aıtar jaıt, álgindeı nesıe alýǵa umtylýshylar eger pálen myń teńge alsam munsha paıyzyn pálenge, munshasyn túgenshege beremin dep eseptep, qalǵan qarajatqa satyp alatyn maldaryn kózdep, tipti mal ıelerimen kelisip te júrgen jaılary bar. Mundaǵy aıtaıyn degenimiz, sybaılas jemqorlyq degen álemdik aýrý aýyl turǵyndarynyń da sanasyna sińisti bolyp barady. Tipti, ómir súrý úshin alǵa bas­tyratyn qajettilik dep te sanaıtyn tárizdi. Bul túkpirdegi aýyldyń ahýaly. Al jańa jobalar iske qosylyp jatqan áleýetti aýyldarda da jaǵdaı ǵalamat emes. Ony bizdiń sheneýnikter basqa arnaǵa buryp, daǵdylanǵan sydyrtpa jaýabymen erli-zaıyptylardyń ekeýi birdeı úsh-tórt asha tuıaqqa qarap, shal-kempirdiń zeınetaqysyn kútip otyrǵansha durystap eńbek etpeı me deı salady. Sondyqtan tobyqtaı túıin: jańa jobalar ázirge aýyz toltyra aıta qoıarlyqtaı tabys kózin ashqan joq. Onyń basty bir sebebi, jańa tehnologııany jergilikti halyq ıgere qoıǵan joq. Jáne sol jańa tehnologııanyń tilin ázirge sheteldikter ǵana biledi. Al oqýyna turǵylyqty halyq shetelge baryp oqyp, úırenip kelýge de múmkinshilik bolmaı otyr. Eger bul másele ońdy sheshimin tapsa, ıaǵnı jańa tehnologııanyń tilin jergilikti halyq jetik bilse, sol eldiń turmysy da túzelgen ústine túzele berer me edi. Qandaı da bir jańa tehnologııany el aýmaǵyna kirgizerde áýelgi kezekte onyń tilin turǵylyqty halyqqa meńgertý saıasaty ustalsa quba-qup. Bul máselege bılik ne aıtar eken?

Búginde el zańnamasyna sáıkes, qandaı da bir óndiris orny ashylsa, jumyskeriniń 90 paıyzy turǵylyqty halyq, al 10 paıyzy sheteldik azamattar bolýy tıis. Áıtpese, sol óndiris ornyn prokýratýra organdary zańnama sheńberinde toqtatyp qoıýǵa quqyly. Solaı bolyp ta tur. Zańnyń aty – zań. Baǵyný mindet. Taǵy bir aıta keter jaıt, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar bir-birimen baılanysta jumys júrgizgende óte tıimdi bolady. Naqtylaı tússek, qundy ıdeıasy men qajetti qujattaryn ǵana alyp bir jobaǵa kirgen qazaqstandyq óz oıynyń utymdylyǵyn dáleldeı alsa jarqyn jol ashylary haq. Sondyqtan osy turǵyda, bıliktiń sózine sensek, úlken úmit bar. Al kónbis halyq máseleniń mánisine áli tolyq túsine almaı (zerttep, zerdelegenderi óz aldyna) áliptiń artyn baǵýda.

Nurbol ÁLDIBAEV,

«Egemen Qazaqstan».

Almaty oblysy.

__________________

Sýretti túsirgen 
Nurǵısa ELEÝBEKOV.