Qazaqstanda úsh agropolıgon bar
Birinshi vıse-mınıstr Aıdarbek Saparov memleketimiz agroóndiristik keshenderdiń aldyna osy bes jylda zamanaýı agrotehnıkalardy qoldana otyryp, eńbek ónimdiligin arttyryp, óńdelgen azyq-túlik eksportyn 2,5 esege ulǵaıtýdy mindettep otyrǵanyn eske saldy. Elbasynyń pármenimen 2018 jyly mınıstrlik Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵymen birge jer óńdeý, mehanıkalandyrý, ósimdik jáne sý sharýashylyqtarymen aınalysatyn ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń úlesin biriktire otyryp, Qaskeleńdegi tájirıbelik sharýashylyǵynda «Ońtústik agroparkin» uıymdastyrǵan bolatyn. Qazirdiń ózinde agroparktiń jumysy kóńil toǵaıtady. Tájirıbe alańynda eńbekkerler egis daqyldarynyń ónimdiligin eki-úsh esege arttyryp, júgeri, soıa, bıdaı, arpa, basqa da daqyldardyń júzdegen jańa surybyn ósirip otyr.
Tamasha ǵylymı tájirıbeler júrgizilip jatqan agroparktiń nátıjesi óte jaqsy. Máselen, oblysta astyq ónimdiliginiń ortasha kórsetkishi gektaryna 2 tonnadan aınalsa, bul jerde – 4 tonna. Al óńirdegi alqaptarda júgeriniń túsimi 10 tonnaǵa jeteǵabyl bolsa, agroparkte 16 tonnadan asady. Mundaı kórsetkishke jetýge jańa tehnologııalar arqyly qol jetkizilip otyr.
Munda kombaınshysyz júretin kombaındar, egis alqaptaryn áýeden sýaryp, tyńaıtqysh sebetin drondar qoldanylady. Bul qurylǵynyń ereksheligi – qaı jerge sý jetpeıtinin GPS tehnologııa arqyly ózi anyqtaıdy. Endi mamandar osyndaı quraldardy barlyq sharýa qojalyqtaryna engizip, el boıynsha eńbek ónimdiligin eki jarym esege arttyrmaq. «Agroparktegi jaz» kórme-jıynyna kelgen sharýa qojalyqtary men iri agrokeshenderdiń ókilderi osynyń bárin óz kózderimen kórip, qajetti tehnıka, tehnologııalarmen tanysyp, bıologııalyq tyńaıtqysh túrlerin kórdi.
– Qazir elimizde osyndaı úsh polıgon bar. Bireýi Qostanaı oblysynda, úshinshisi Aqmola oblysynda. Osy Almaty oblysyndaǵy polıgonǵa aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy eń ozyq tehnologııalardy ákeldik. Sonyń arqasynda egistik jumystaryn der kezinde júrgizip, aıtarlyqtaı nátıjege qol jetkizýge bolatynyn kórip otyrmyz. Búgin elimizdiń ár shalǵaıynan jınalǵan sharýashylyqtar osynyń bárin kórip, tıimdiligimen tanysyp otyr. О́z alqaptarynda qoldansa bolady, – deıdi birinshi vıse-mınıstr Aıdarbek Saparov.
Onyń aıtýynsha, «Ońtústik agroparki» aýylsharýashylyq ónimderin ósirýde zamanaýı ozyq agrotehnologııalardy qoldanylatyn ózindik demonstrasııalyq alań. Bul agrotehnologııalardy elimizdiń agroóndiristik keshenderine keńinen taratý úshin «Ońtústik agroparki» bazasynda udaıy ımıdjdik jáne úıretý, oqytý sharalary uıymdastyrylady. Onyń biri osy «Agroparktegi jaz» atty Egistik kúni. «Ońtústik agroparki» qurylǵannan beri bul jerge AО́K-niń 3 myńǵa jýyq mamannyń joly túsken. Sondaı-aq agroparkke ǴZI ǵalymdary, elimizdiń agrarlyq oqý oryndaryndaǵy jas mamandary men magıstrant, doktoranttary jıi keledi.
Sıfrly tehnologııalar jumysty jeńildetedi
Qysqasy, bastama baıansyz emes, múddelilik tanytqan taraptarmen 50-den astam mámilege qol qoıylǵan.
Qalaı desek te sıfrly tehnologııalardy paıdalaný agrobıznes júrgizýdi aıtarlyqtaı jeńildetip, túsimdi molaıtyp, tógilgen terdi aqtaıtynyna bul jobaǵa atsalysyp otyrǵandardyń kózi ábden jetti.
Agrarlyq kásiptiń aınalasynda júrgender bıylǵy maýsymdaǵy baqsha ónimderiniń beıimdelgen, synaqtan ótken suryptaryn kórdi. Bul arada aýyl sharýashylyǵynda qoldanylatyn jańa tehnıkalardyń da mańyzdylyǵy bir mysqal kem emes. Máselen «John Deere» fırmasynyń kombaındary, jańa «MTZ-95», «MTZ-80», 165 klasty traktor, tuqym sepkish, kýltıvator, chızeldi soqa, «CLAAS MEDION» kombaınynyń múmkindikterin sharýa adamdary kórip otyr.
Álemde ekinshi «jasyl tóńkeris» júrip jatyr
– Qazir álemde aýyl sharýashylyǵy salasynda ekinshi «jasyl tóńkeris» júrip jatyr. Bul tóńkeristerdiń negizgi draıverleri – aýyl sharýashylyǵy ónimderin suryptaýda genetıkalyq ádister men zamanaýı agrotehnologııalarda bıopreparattardy qoldaný. Álemdegi iri Baıer, Sıngenta, BASF, Koh, Iаra syndy transulttyq hımııalyq kompanııalar aýyl sharýashylyǵyndaǵy bıopreparattar men bıotehnologııalarǵa úlken qyzyǵýshylyq tanyta bastady. Reseıdiń mıneraldyq tyńaıtqyshtar shyǵaratyn Evrohım, Fosagro, Ýralhım, Akron, Avnýst, Shelkovoagrohım sııaqty iri kompanııalary da osy múdde aıasynda áreket etip otyr. Bular sońǵy jyldary 8 mıllıard dolarǵa bıotehnologııalyq kompanııalardy satyp aldy. Jáne olar mıkrobıologııalyq tyńaıtqyshtar, gýmın qyshqyldaryn, ózderi satatyn tuqymdarǵa beıimdelgen, ósimdikterdi qorǵaıtyn preparattar óndirip, TMD men Qazaqstan naryǵyna shyǵara bastady, – deıdi UǴA akademıgi Abaı Saǵıtov.
Akademık Abaı Saǵıtov О́simdikterdi qorǵaý jáne karantın ǵylymı-zertteý ınstıtýty synaqtan ótkizgen Ekstrasol, Aktofıt, Larvıbakt sııaqty ósimdikterdi qorǵaý quraldarynyń nátıjesi týraly baıandaı kele, elimizdegi iri sharýashylyqtar men fermerleri atalǵan ǴZI synaqtan ótkizgen agrotehnologııalardy qaperde ustap, sanaýly jyldarda Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy salasynda revolıýsııalyq ózgerister júretinin naqty mysaldarmen dáıektedi.
Alqaptaǵy alqaly jıynda qatysýshylar No-Till tehnologııasy, ıaǵnı jerdi jyrtpaı-aq óńdeý, zamanaýı ırrıgasııa, munaralyq qurylymdar, kún energııasyn paıdalaný, jylyjaılardyń tıimdiligi týraly ózara pikir almasty. Fermerler vıse-mınıstrdiń bul kelisin paıdalanyp, minberge shyǵyp, kókeılerinde júrgen saýaldary men aryz-muńdaryn ortaǵa saldy. Máselen, qazir egis tuqymdaryna sýbsıdııa berý toqtatylǵan. Sol sııaqty júgeri ósiretinder de egis alqaptaryn keńeıtip, tehnıkalar alýǵa qarajat qat bolyp otyrǵanyn alǵa tartyp, ózderine sýbsıdııa berýdi surady. О́ıtkeni qazir olarǵa da nesıe berilmeıdi. Al kúrish egetinderdiń birqatary qujattaryn der kezinde daıarlap úlgermegendikten, bıyl egin egý bastalǵansha sýbsıdııa alýǵa úlgere almaı qalǵan. Bul rette Aıdarbek Saparov agrobıznespen aınalysatyndarǵa osy saladaǵy jańalyqtar men ózgeristerden únemi habardar bolyp, qujattardy daıyndaýda arqany keńge salyp júrip almaýdy eskertti.
