Bul Gonkong tarıhyndaǵy ekinshi úlken mıtıng. Alǵashqysy 1997 jyly Brıtanııa qalany Qytaı ıeligine qaıtarǵanda bolǵan. Sońǵy narazylyqtardy uıymdastyrýshylar jańa zańǵa qarsy shyǵýshylar sany mıllıonǵa jetti dese, polısııa 240 myń adamnyń jınalǵanyn aıtady. Qytaı úkimetiniń tolqýdy syrtqy kúshter bastady degen kúmáni de joq emes. Olar narazylardyń biriniń qolynan AQSh týyn kórgenin aıtyp, memleket ishindegi máselege aralaspaýyn surady.
Gonkong áýelde 1842 jyly Ulybrıtanııa otary bolady, keıin 1898 jyly Ulybrıtanııaǵa 99 jylǵa jalǵa beriledi. 1997 jyly Qytaı Halyq Respýblıkasynyń quramyna qaıtarylyp, arnaıy ákimshilik aýdan dep belgilenedi. Qytaı-brıtan deklarasııasy men Gonkongtyń negizgi zańyna sáıkes, Gonkong 2047 jylǵa deıin Qytaı avtonomııasy retinde bekitiledi. Dál osy kezde Qytaı reformatory Den Sıaopın «Bir el, eki júıe» degen ıdeıasyn usynyp, sonyń negizinde Gonkongtyń polısııa, zań men qarjy júıesi, ımmıgrasııa máselesi qala quzyryna berilip, al syrtqy saıasat pen qorǵanysy Qytaıǵa júkteledi. Bul konsepsııanyń túp negizinde Gonkongpen qatar Makao, Taıvan sııaqty quramdas terrıtorııalardy Qytaıǵa beıbit túrde qaıtarý jatyr edi. Sonymen birge bul quramdas terrıtorııalarǵa ózderiniń kapıtaly, ekonomıka men saıası júıesin qalyptastyrýǵa múmkindik berildi.
Ideıanyń Gonkongke paıdasy az bolmady. Kapıtaly men zań júıesin ózderi basqarý arqyly qazirgi tańda bıznes júrgizý jeńildigi boıynsha álemdik reıtıngte 3-orynǵa, salyq júıesi boıynsha 5-orynǵa turaqtady.
Áýelgi shart boıynsha Qytaı Gonkongta qalyptasqan kapıtalıstik júıeni ózgertpeýi kerek edi. Alaıda Qytaı Gonkong ómirine aralaspaımyz degen sózinde turmaı, zań júıesin ózgertip, mektepterde patrıottyq tárbıe sabaqtaryn engizbek boldy. Bul bastamalarǵa Gonkong turǵyndary narazylyq tanytyp, jańalyqtardy qabyldaýǵa asyqpady. Odan keıin 2014 jyly Gonkongtyń saılaý prosesine aralaspaq bolǵan Qytaıǵa qarsy «qolshatyrlar revolıýsııasy» dep atalyp ketken 79 kúnge sozylǵan mıtıng ótti. Jergilikti halyqtyń aıtýynsha, bul joly halyqtyń sózi elenbeı, Gonkong basshylyǵyna «Qytaıdyń adamy» kelgen.
Jańa zań jobasyn qarastyrýǵa Taıvandaǵy qandy oqıǵa sebep bolǵan desedi. Halyqty jańa zań qabyldanǵan jaǵdaıda aıyptalýshylardy Qytaıǵa, tipti Gonkongpen arnaıy kelisimi joq Makao, Taıvanǵa da jóneltý múmkindigi alańdatady. О́ıtkeni Gonkong turǵyndary Qytaı túrmelerindegi qınaýlar men ólim jazasyna qarsy. Belsendilerdiń biri «biz bılikke narazylyǵymyzdy túsindirgimiz keledi. Buǵan qajettilik azaımaıynsha, jalǵastyra beremiz» dedi.
Gonkong ákimshiliginiń basshysy Kerrı Lem ekstradısııaǵa qatysty zańǵa ózgerister engizý toqtatylǵanyn málimdep, halyqtan keshirim surady. Biraq aıyptalǵandardy ekstradısııalaý máselesi sheshilý keregin aıtty. Iаǵnı, zań jobasy aldaǵy ýaqytta qaıta qaralýy múmkin. Buǵan Gonkong turǵyndary kelispeı, zań keńesiniń ǵımaratyna shabýyl jasap, bıliktiń otstavkaǵa ketýin talap etti. Jergilikti polısııa narazylarǵa qarsy kúsh kórsetip, arnaıy gazdarmen qýyp jatqany málim boldy.
Jańa júıege jappaı qarsylyqtar halyqtyń «bir el» ıdeıasyn qabyldamaıtynyn kórsetkendeı. Halyq jergilikti bılikke narazylyǵyn bildirgenimen, ortalyq júıege, ıaǵnı Qytaı júıesine qarsy shaǵymdaryn aıta almaıdy. Onyń ústine, Gonkongtyń memlekettik tili sanalatyn aǵylshyndy qytaı tili birte-birte yǵystyryp keledi. Gonkong halqy ekstradısııalaýǵa qatysty jańa zańnyń arty sóz bostandyǵy, demokratııa sııaqty uǵymdarǵa núkte qoıaryn aıtady. О́ıtkeni bılikke qarsy kelgenderge Qytaı soty aýyr jaza kesýi múmkin. Bul boljamnyń ras-ótirigi, álbette, ýaqyt enshisinde. Alaıda Gonkongtegi mıtıngiler qashanǵa deıin jalǵasatyny álem jurtshylyǵyn alańdatýda.
