Qalanyń polısııasy oq atýshyny qylmyskerge qarsy oq jaýdyryp, toqtatqan. Basqasha mámilege kelýdi, atysty tyıýdy ol oıyna da almaǵan eken. Osy qalanyń meri Nen Ýeılıdiń Associated Press agenttigine bergen suhbatyna qaraǵanda, qanisherdiń ózi brondalǵan kúrteshe kıip alǵan jáne myltyǵynyń birneshe qalta qosymsha oqtary bolǵan. Aty-jóni týraly ol eshqandaı málimet aıta alǵan joq. Sonymen birge mer polısııanyń qyzmeti, olardyń janqııarlyq erligi taǵy da júzdegen adamnyń ómirin saqtap qaldy dep málimdedi.
Osynyń aldynda, bir-aq kún buryn Tehas shtatynyń El-Paso qalasyndaǵy sýpermarketterdiń birinde de dál osyndaı qyrǵyn bolǵan. Ondaǵy atysta 20 adam ólip, 26 adam jaralanǵan. Al budan bir apta buryn Kalıfornııa shtatynyń Gılroe qalasyndaǵy sarymsaq festıvalinde de myltyq ustaǵan adam beı-bereket oq atyp, úsh adamdy ajal qushtyrǵan. Dál osyndaı jappaı atys faktileri tirkelgen saıyn AQSh-ta qarý satý máselesi qaıta-qaıta kóteriledi. Oǵan qarsy shyǵatyndar da, qoldaıtyndar da tabylady. Al AQSh azamatynyń zańdy túrde qarý satyp alýyna Konstıtýsııa ruqsat beredi.
Dramalyq qoıylymdar tilimen aıtqanda «sahnada myltyq ilýli tursa, ol tym bolmasa, bir ret atylýy tıis». Sol sııaqty, kúnde ustap, sıpap, qyzyqqan myltyǵyn ushqalaq minezdi, balalyǵy arylmaǵan adam atqysy kelip turatyn sııaqty. Árıne, qarý-jaraq jasaıtyndar da ony satyp, paıda tabý úshin jasaıdy. Al bul elde qarýdyń emin-erkin satylýyna múddeli lobbı jasaıtyn túrli qaýymdastyqtar jeterlik. Sebebi qarý-jaraq naryǵy úlken bıznes.
Árıne, myltyqty qorǵanys quraly dep sanaıtyndar kóp. AQSh sııaqty aýyr qylmys jıi tirkeletin elde qarýmen qorǵanatyndar az emes. Máselen, jyl basynan beri osy memlekette qarý qoldanylǵan 33 myń fakt tirkelipti, odan 9 myń adam kóz jumǵan. Iаǵnı qarýǵa suranystyń ne úshin joǵary ekenin túsiný qıyn emes.
Amerıkadaǵy atysty Federaldyq tergeý bıýrosy (FTB) zorlyq-zombylyq ıdeologııasynyń qurbandary dep otyr. Kalıfornııadaǵy sarymsaq festıvaline qatysqandardy atqan 19 jasar Santıno Legannyń isine qarap, osyndaı baǵa berilgen. Ol óziniń atatyn nysanalaryn aldyn ala belgilep, qaltafonyna jazyp otyrypty. FTB-nyń qorytyndysyna qaraǵanda «bul ishki terrorızmniń kórinisi» eken. Al qarý-jaraq oǵan nege satylǵan degen suraqqa eshkim de jaýap izdemegen, óıtkeni mundaı «taýarlardy» satýǵa shek qoıý týraly eshqandaı zań joq qoı...
Sońǵy atystan keıin AQSh Prezıdenti Donald Tramp Tehas pen Ogaıo shtatyndaǵy barlyq úkimettik ǵımarattardyń tóbesindegi memlekettik týlar túsirilip, eldiń qaıǵyrǵany bilinsin degen ókim bergen. Sonymen birge týıtterdegi paraqshasynda qaıǵyǵa ushyraǵan jandardyń bárine kóńil aıtqan. Sonymen, onyń tarapynan jasalýǵa tıisti shara támam bolǵan.
Bir qyzyǵy, Ogaıo shtatynda oq atqan 24 jastaǵy Konnor Betts Deıton qalasyndaǵy qoǵamdyq kolledjdegi psıhologııa mamandyǵyna oqyp jatqan stýdent eken. Bolashaq psıhologtyń ózi osyndaı qylmysqa barsa, basqalarǵa ne joryq degiń keledi.
Aıta ketetin jaıt, osy Deıtondaǵy qanisherdiń qolynda 223 kalıbrli jartylaı avtomatty qarý bolǵan, dál osyndaı qarý 2012 jylǵy Konnektıkýt shtatynyń Nıýtaýn qalasyndaǵy atysta da qoldanylǵan eken. Onda 20 mektep oqýshysy men alty eresek adam qaza bolǵan edi. Al 2016 jyly Orlando shtatynda Omar Matın esimdi azamat geı-klýbqa baryp, oq atqan. Ol kezde 49 adam qaıtys bolyp, 53 kisi jaraqattanǵan edi. O.Matın sol oqıǵaǵa deıin jartylaı avtomatty qarý men eki tapanshany dúkennen zańdy túrde satyp alǵan eken.
Atalǵan faktiler jartylaı avtomatty qarýlardy beıbit turǵyndarǵa satýdyń qanshalyqty qaýipti ekenin kórsetse kerek. Máselen, bıyl Jańa Zelandııa óz elinde musylmandarǵa qarsy shabýyldardan soń álgi qarýdyń satylymyna shekteý qoıdy. Sebebi ol eldiń Kraıstcher qalasynda aq násildi ultshyl qylmysker 51 musylmannyń ólimine sebepshi bolǵan edi.
Árıne, Amerıkada da oq-dári men qarý-jaraq satýdy shekteý kerektigin aıtyp júrgen adamdar bar. Máselen, osy Ogaıo shtatynan shyqqan senator Sherrod Braýn osy máseleni qolǵa alýǵa shaqyrǵan óziniń usynysyn shtattyń zańgerleri men Kongrestiń qoldamaǵanyna ókinish bildirgen málimdeme jasaǵan.
