Syrtqy saıasat: basymdyqtar men negizgi baǵyttar

Sársenbi, 13 naýryz 2013 7:11

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy M.S.Áshimbaevpen áńgime

– Máýlen Saǵathanuly, Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Stra­tegııa­synda qalyptasqan Qazaqstannyń jańa saıası baǵytyn belgilep berdi. Uzaq merzimge arnalǵan strategııanyń mańyzy jáne ereksheligi qandaı?

Sársenbi, 13 naýryz 2013 7:11

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy M.S.Áshimbaevpen áńgime

– Máýlen Saǵathanuly, Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Stra­tegııa­synda qalyptasqan Qazaqstannyń jańa saıası baǵytyn belgilep berdi. Uzaq merzimge arnalǵan strategııanyń mańyzy jáne ereksheligi qandaı?

– Prezıdentimizdiń «Qazaqstan-2050» Strategııasy elimiz úshin asa mańyzdy qujat bolyp tabylady. Osy qujattyń mańyzdylyǵyn aıqyndaıtyn negizgi úsh máselege toqtalǵandy jón kórip otyrmyn. Birinshiden, uzaq merzimge arnalǵan bul strategııamyz memlekettiń damýynyń jańa paradıgmasyn qalyptastyrady ári soǵan jol ashady.

Táýelsizdik alǵan jyldardan beri eli­miz ártúrli kezeńderden ótip keledi. Ár ke­zeńniń aldymyzǵa qoıǵan óz maqsat-min­detteri boldy. Memleket basshysy «Qa­zaq­stan-2050» Strategııasyn usyna otyryp, damýymyzdy jańa bir satyǵa shy­ǵaratyn aýqymdy da úlken qujatty jarııa etti. Qujattyń negizgi mańyzdy tezısi – Qazaqstannyń álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna kirý maqsatyn aıqyndap berýinde. Bul maqsat elimizdiń jańa bir deń­geıge shyqqandyǵyn kórsetip tur. Eger buǵan deıin biz negizinen ártúrli daǵ­da­rystardan, naryqtyq ekonomıkanyń túr­li qıyndyqtarynan shyǵý joldaryn­ qarastyryp kelsek, búgingi tańda damyǵan elderdiń qataryna kirý mindetin eńserýdi maqsat etip qoıyp otyrmyz. Bul – mem­le­kettik saıasattyń jańa ólshemderin bel­gileıtin tujyrymdamalyq turǵydan jańa maqsat. Sondyqtan, «Qazaqstan-2050» Strategııasy elimizdiń damýynyń jańa paradıgmasyn qalyptastyrady dep aıtýǵa tolyq negiz bar.

Strategııadaǵy kelesi bir erekshe atap ótetin másele, qujatta kórsetilgen syrtqy saıasattaǵy, ekonomıkadaǵy, áleýmettik salalardaǵy máselelerdiń barlyǵynyń oń sheshilýi elimizdiń táýelsizdigi men mem­lekettiliginiń kúsheıýine tikeleı áser etetin bolady. Sondyqtan, «Qazaqstan-2050» Strategııasyn HHI ǵasyrda elimizdiń táýelsizdigin, memlekettiligin odan ári nyǵaıtýǵa tikeleı baǵyttalǵan qujat dep qaraýymyz kerek.

Úshinshi másele, strategııamyzdy jarııa etý arqyly biz álemdik qoǵamdastyqqa aldaǵy onjyldyqtarda qandaı jolmen júretinimizdi kórsetip otyrmyz. Jahan­daný zamanynda ár memlekettiń damýy  ishki jaǵdaıǵa ǵana baılanysty emes. Ja­handaný zamanynda kez kelgen memleket óziniń múmkindigin jiberip almaı, álemdik ekonomıkaǵa kirigýi qajet. Kez kel­gen eldiń damýy ózge damyǵan jáne da­mýshy memlekettermen yntymaqtastyq ornatýyna tyǵyz baılanysty bolady. Bul ózge memlekettermen ekonomıkalyq qatynastardy damytý, ınvestısııalar tartý, olardyń ozyq úlgidegi tehnologııalaryn paıdalaný úshin qajet. «Qazaqstan-2050» Strategııasy osy maqsatqa jumys isteıtin bolady. О́ıtkeni, Qazaqstan ekonomıkasy ashyq, ekonomıkasy ınnovasııalyq, demokratııalyq júıesi bar, ishki jaǵdaıy turaqty memleket retinde damıdy dep jarııaladyq. Bul óz kezeginde aldaǵy ýaqytta da Qazaqstanǵa degen basqa memleketterdiń senimin arttyra otyryp, qarym-qatynastardyń nyǵaıa túsýine yqpal etetin bolady. Strategııa sonysymen de qundy.

– Elbasy óz Joldaýynda álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylý maqsatyn qoıdy. Osy maqsatqa qol jetkizý úshin syrtqy saıasat salasynda qandaı negizgi mindetterdi eńserý kerek dep oılaısyz?

– «Qazaqstan-2050» Strategııasynan týyndaıtyn, aldaǵy ýaqytta atqarylýy tıis mindetter bar. Birinshiden, Keden odaǵy, Birtutas ekonomıkalyq keńistik sheńberinde ózara qarym-qatynastardyń durys pishinin qalyptastyrý. Negizinen Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik qurylyp, jumys istep jatqany má­lim. Bul – ekonomıkamyzdyń básekege qa­bilettiligin arttyrýdyń mańyzdy faktory. Sebebi, Qazaqstan osy keńistik ar­qyly ǵana álemdik ekonomıkanyń alpaýyttaryna tótep bere alady. Sondaı-aq,­ keńistikti qalyptastyrýdaǵy bas­ty maqsat – qatysýshy memleketter ekono­mı­kalarynyń turaqty jáne tıimdi damýy úshin jaǵdaı jasaý, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý.

Bul jerde naqtylap aıtatyn bir másele, Belarýs, Qazaqstan jáne Reseı arasyndaǵy ıntegrasııalyq joba tek qana ekonomıkalyq sıpatqa ıe. Sonymen qatar, bul úderis memleketterdiń egemendigi men táýelsizdigine nuqsan keltirmeýi kerek. Bul jóninde Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaev: «Eýrazııalyq odaqty men áý bastan-aq memleketterdiń teńdik, bir-biriniń ishki isine aralaspaýshylyq, egemendik pen memlekettik shekaralardyń qol suǵyl­mastyǵyn qurmetteý qaǵıdattary negizindegi birlestik retinde kórdim», degen edi. Sondyqtan, aldaǵy ýaqytta osy qurylymdar deńgeıinde atqarylatyn jumystar qatysýshy memleketterdiń egemendigin saqtaı otyryp, syılastyq pen tepe-teńdik qaǵıdattaryna negizdelýi tıis.

Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi damý strategııasyn iske asyrý turǵysyndaǵy kelesi mańyzdy mindet – Ortalyq Azııa­daǵy óńirlik yntymaqtastyqty damytý. Bul rette búgingi tańda aldymyzǵa naq­ty mindetter qoıýymyz qajet. Keń aýqymdy ıntegrasııa – ol bolashaqtaǵy pers­pektıvaly mindet. Qazirgi kezde el­de­rimizdiń damý deńgeıleri ártúrli, olar ártúrli modelderge negizdelgen. Kóp­te­gen problemalyq máseleler de bar. Son­dyqtan, aldaǵy jyldarda Ortalyq Azııada óńirlik yntymaqtastyqty birqatar naqty baǵyttar boıynsha damytýdy qolǵa alý qajet. О́ńirdegi elder arasyndaǵy ózara saýda-sattyqta túrli shekteýlerge jol bermeý máselesi qarastyrylyp, ózara tıimdi ınvestısııalar úshin jaǵdaı jasalýy tıis. Sonymen qatar, aýyl sharýashylyǵy men sý-energetıka resýrstary salalaryndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý kerek. Iаǵnı, búgingi tańda Ortalyq Azııa óńirinde qol jetkizýge bolatyn jáne ózekti baǵyttardy naqty túsingenimiz abzal.

Memleket basshysynyń Joldaýynan týyndaıtyn úshinshi mańyzdy mindet – óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý máseleleri. Bul jerdegi úlken máseleniń biri – Aýǵanstandaǵy jaǵdaı. Búgingi tańda Aýǵanstan Ortalyq Azııadaǵy qaýip­sizdiktiń basty ári uzaq merzimdi fak­torlarynyń biri bolyp tabylady.­ Bul eldegi ekonomıkalyq ahýal men halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy durystalmaıynsha, turaqtylyqqa qol jetkizý qıyn. Sondyqtan Aýǵanstanmen yntymaqtastyqty arttyra túskenimiz abzal. Ortalyq Azııa elderiniń keıbireýleri onsyz da ózderi kómek pen syrtqy qoldaýdy qajet etip otyrǵanyn túsinemiz. Alaıda, zaman talabyna saı, óńirdegi elder Aýǵanstanmen ózara is-qımyldy jandandyrýǵa, osy elge kómek kórsetý kólemin ulǵaıta túsýge tıis. Qazaqstan bul baǵyttaǵy jumystaryn jalǵastyrýda. Búgingi tańda elimizde 300-den astam aýǵandyq jas oqyp jatyr. Biz barlyq qajetti qujattardy ratıfıkasııaladyq. Bul – óte mańyzdy kómek. Aýǵanstan jastary aýyl sharýashylyǵy, medısına, ınjenerlik jáne basqa da beıbit mamandyqtardy meńgeretin bolady. Sonymen qatar, Qazaqstan Aýǵanstanǵa gýmanıtarlyq kómek berýshilerdiń biri bolyp tabylady. Biz olarǵa bıdaı beremiz, sondaı-aq jol, aýrýhana men mektep salyp jatyrmyz. Osylaısha, Qazaqstan Aýǵanstanǵa múmkindiginshe qoldaý kórsetýde. Memleketimiz qarjylaı qoldaý kórsetý mindettemesin de aldy. Aýǵanstannyń ulttyq qaýipsizdik kúshterin damytý jónindegi arnaıy qorǵa 2 mln. dollar aýdarylatyn bolady.

Mundaı qadamdar О́zbekstan tarapynan da júıeli túrde júrgizilýi tıis, onyń múmkindikteri bar. Qyrǵyzstan men Tájikstannyń da qandaı da bir qadamdar jasaýyna bolar edi. Jalpy alǵanda, halyqaralyq koalısııanyń negizgi kúshteriniń bul elden 2014 jyly shyǵarylýyn eskere otyryp, biz Aýǵanstandy yntymaqtastyqqa, óńirdegi eldermen únqatysýǵa shaqyryp, ártúrli baǵyttar boıynsha ózara is-qımyldy damyta bergenimiz abzal.

«Qazaqstan-2050» Strategııasyn iske asyrý turǵysynan syrtqy saıasattaǵy kelesi mańyzdy mindet – elimizdiń ekono­mıkalyq dıplomatııasyn kúsheıtý. Qazaqstan ınnovasııalyq qaǵıdattar men qazirgi zamanǵy tehnologııalarǵa negizdelgen ekonomıkany qurýǵa umtylýda. Al mundaı tehnologııalar Batystaǵy memleketter men keıbir Azııa elderine tıesili ekeni málim. Sol sebepti Elbasy Joldaýda naqty atap kórsetkendeı, osy ınnovasııalyq ázirlemelerdi Qazaqstanǵa ákelý úshin, sondaı-aq, osy salalarǵa ınvestısııalar tartý úshin ekonomıkalyq dıplomatııamyzdy kúsheıtýimiz kerek. Ol úshin EKSPO-2017 jaqsy múmkindik bermek. Sondyqtan, ekonomıkamyzdyń ınnovasııalyq baǵytyn damytý úshin EKSPO-nyń tıimdiligi men zor múmkindikterin meılinshe durys paıdalanýymyz qajet.

«Qazaqstan-2050» Strategııasyn iske asyrý sheńberinde syrtqy saıasat salasyndaǵy besinshi mindet – álemdik saıası jáne ekonomıkalyq úderisterde negizgi ról atqaratyn eldermen ózara strategııalyq qarym-qatynasta bolý. Biz AQSh-pen, Eýropalyq Odaqpen, Qytaımen jáne G20-ǵa múshe basqa da eldermen ózara strategııalyq qarym-qatynasta bolýymyz kerek. Eger biz álemniń damyǵan elderiniń biri bolǵymyz kelse, álemniń damyǵan memleketterimen ózara belsendi is-qımyl jasasýymyz, ıaǵnı olarmen birge jumys istep, birlesken jobalardy jáne birlesken bastamalardy iske asyrýymyz qajet. Qazaqstan halyqaralyq uıymdar qyzmetine belsene aralasýǵa tıis. Bul mindet te Memleket basshysynyń Joldaýynda kórinis tapqan.

– Máýlen Saǵathanuly, Aýǵanstan máselesine qaıta orala otyryp, mynadaı suraq qoıǵym keledi: eger bul eldegi jaǵdaı kóńil kónshiterlik bolmasa, halyqaralyq koalısııa kúshteri Aýǵanstannan shyǵarylǵaly jatqany qalaı?

– 2014 jyly Aýǵanstannan ondaǵy halyqaralyq koalısııa kúshteri shyǵarylady. Biraq onda arnaıy bir qurylymdar qaldyrylady. Erte me, kesh pe, halyqaralyq koalısııa kúshteri túptiń túbinde el úshin jaýapkershilikti aýǵandyqtardyń óz qolyna beretini basy ashyq másele edi ǵoı. Bul eldiń bolashaǵy aýǵandyqtardyń ózderine baılanysty. Sondyqtan, munyń bári zańdy úderister. Halyqaralyq koalısııa kúshteri Aýǵanstannan shyǵarylǵannan keıin jaǵdaı kúrt shıelenisýi nemese shekten shyǵýy múmkin dep aıtýǵa da bolmaıtyn shyǵar. О́ıtkeni, Aýǵanstan álemdik qoǵamdastyqtyń nazarynan tys qalmaıdy dep senemiz. Batys memleketteri Aýǵanstannan ketip qalady degen sóz joq. Olar óz saıasatyndaǵy ekpindi ózgertýdi qarastyrýda. Aýǵanstanǵa qoldaý kórsetýdiń, eń aldymen, ekonomıkalyq saladaǵy qoldaýdyń basqadaı quraldary men tetikteri pysyqtalyp jatyr.

Qazaqstan óz tarapynan Birikken Ulttar Uıymynyń tetikterin tıimdi paıdalanýǵa shaqyra otyryp, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes alańy arqyly óńirlik senim sharalaryn nyǵaıtý jónindegi naqty usynystar jasady. Búgingi tańda Qazaqstan Ystambul úderisi sheńberindegi birqatar, atap aıtqanda, esirtkige qarsy kúres, óńirlik ınfraqurylym jónindegi, bilim salasyndaǵy bastamalarǵa qatysýshy bolyp tabylady. Sáýir aıynda Almatyda ótetin kezdesýde Aýǵanstanǵa qatysty birqatar jańa usynystar bolady dep oılaımyn. Sondaı-aq, ol bastamalardyń barlyǵy osy eldegi jaǵdaıdy retteý men qalpyna keltirý maqsatyna jumys isteıdi degen senimdemin.

– Sońǵy jyldary bir-birimen kórshi О́zbekstan men Qyrǵyzstan, sondaı-aq, О́zbekstan men Tájikstan arasynda qandaı da bir túsinispeýshilik bar sekildi. Kórshi ári baýyrlas elderdi osy bastan ymyraǵa keltirmese, erteń qıyn bolyp júrmeı me? Saıasatker retinde buǵan ne aıtasyz?

– Iá, sońǵy jyldary Ortalyq Azııadaǵy memleketterdiń, onyń ishinde О́zbekstan men Qyrǵyzstannyń, Tájikstan men О́zbekstannyń arasynda túrli kelispeýshilikter bolǵany ras. Shekara, gaz ben sý resýrstary, eńbek mıgranttary, saýda-sattyq tóńireginde túrli daýly máseleler degendeı.

Ortalyq Azııa elderi – ejelden kórshiles, tegi bir, tili bir, dini bir baýyrlas memleketter. Qazirgi kezde olardyń arasyndaǵy yntymaqtastyqqa syzat túsýin qalaıtyn, soǵan yqpal etip otyrǵan qandaı da bir toptar nemese kúshter de bar shyǵar. Alaıda, tarıhy ortaq, «aýyly aralas, qoıy qoralas» bul memleketter oryn alǵan kez kelgen daý-damaıdy ýshyqtyrmaı, salıqaly únqatysý men tıimdi kelissózder arqyly sheshýi qajet dep esepteımiz. Sonymen qatar, Ortalyq Azııadaǵy kórshiles tájik, ózbek jáne qyrǵyz aǵaıyndar dostyq pen yntymaqtastyq qaǵıdattaryn basshylyqqa alyp, aımaqtyq jaýapkershilikti sezine otyryp, óńirdegi qaýipsizdikti saqtaý isine jáne aldaǵy ýaqytta ózara birlestikti nyǵaıtýǵa súbeli úlesterin qosady dep senemiz.

Qazaqstan barlyq kórshilerimen memlekettik shekarasyn aıqyndaýdy tolyq aıaqtap, birizdi saıasat júrgizip kele jatyr. Biraq, Ortalyq Azııadaǵy osy kórshiles elder arasynda túrli kıkiljińder týyndaǵan jaǵdaıda ońtústiktegi shekaramyzǵa alańdaıtynymyz anyq. Sondyqtan da Qazaqstannyń syrtqy saıasatta ustanǵan negizgi maqsatynyń biri – Ortalyq Azııa elderinde óńirlik yntymaqtastyqtyń nyǵaıýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. Memleket basshysynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda naq osy másele atap kórsetilgen.

– Jýyrda Almatyda Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy jónindegi kelissózder ótti. Osy kelissózderdiń mańyzdylyǵy men ózektiligi týraly aıtyp berseńiz.

– 25-26 aqpanda Almatyda ótken Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy jónindegi kelissózderge Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń bes turaqty múshesi (Reseı, AQSh, Qytaı, Ulybrıtanııa, Fransııa) men Germanııanyń, sondaı-aq, Iran men Eýropalyq Odaqtyń ókilderi qatysty. Osy kelissózderdiń negizgi taqyryby Irannyń ýrandy baıytý jumystaryn toqtatpaı otyrýy boldy. Bul kelissózderdiń birshama úzilisten keıin qazaq jerinde ótýi kezdeısoqtyq emes. Eń aldymen, bul – Qazaqstannyń jáne Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń ıadrolyq qaýipsizdik pen qarýsyzdanýdy qamtamasyz etýdegi orasan zor úlesin halyqaralyq qoǵamdastyqtyń moıyndap otyrǵanyn dáleldeıdi.

Elimizdiń osyndaı kúrdeli ári ózekti másele boıynsha kelissózder ótkizý alańy retinde tańdap alynýy halyqaralyq qoǵamdastyqtyń Qazaqstandy ózine úlken jaýapkershilik júkteýge qabiletti, ózekti halyqaralyq problemalardy sheshýge árdaıym belsene atsalysýshy tarap retinde qabyldaýynyń dáleli dep bilemiz. Almatyda ótken kelissózderge qatysýshylar qazaqstandyq tarapqa osy is-sharanyń óte joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn atap, óz alǵystaryn bildirdi.

Al osy kelissózderdiń mazmundyq jaǵyna toqtalatyn bolsaq, taraptar ózara túsinistikke degen umtylystaryn aıqyn tanytty. Bul problemany birden sheshýdiń múmkin emes ekenine, áli de talaı kelissózder júrgiziletinine taraptar túsinistikpen qaraýda. Eń mańyzdysy, olar osy máseleni dóńgelek ústel basynda ózara tıimdi sheshimder qabyldaý arqyly eńserýge yntaly ekendigin kórsetti. Jalpy alǵanda, Almatyda ótken kelissózderge qatysýshylar Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy jónindegi máselelerdi dıplomatııalyq jolmen sheshýge múddeli ekenin tanytty dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady. Sondaı-aq, osy kelissózder jahandyq jáne aımaqtyq qaýipsizdikke oń yqpalyn tıgizsin dep tileıik.

– «Qazaqstan-2050» Strategııasynda Prezıdentimiz: «Erekshe nazardy shekaramen shektes aýmaqtarǵa aýdarǵan jón… Olardy ómir súrýge qolaıly ete túsý qajet», dep atap kórsetti. Bizdińshe, bul memlekettik shekaramyzǵa jaqyn ornalasqan eldi mekenderde ózekti máselelerdiń joq emes ekendigin bildirip turǵandaı. Olardy sheshýdiń qandaı joldary bar?

– О́tken jyly Parlament depýtattary «Memlekettik shekara týraly» zań jobasymen jumys isteý barysynda shekara mańyndaǵy eldi mekenderdi araladyq, ondaǵy turǵyndarmen kezdesip, áńgimeler ótkizdik. Kezdesýler barysynda shekara mańyndaǵy keıbir eldi mekender turǵyndarynyń, kóbine jastardyń ózge óńirlerge kóship ketý jaıttary jóninde aıtyldy. Osynyń saldarynan shekara mańyndaǵy eldi mekenderde halyq sanynyń azaıýy beleń alýda. Mundaı jaǵdaı barlyq jerde emes, keıbir shekaralyq aýdandarda oryn alyp otyrǵanyn atap ótý kerek.

Jasyratyny joq, keıbir aımaqtarda shekaralyq aýdandar men eldi mekenderdiń ınfraqurylymy, taza aýyz sýmen qamtylýy, sondaı-aq, olardaǵy kólik qatynasy men joldyń sapasy kópshiliktiń kóńilinen shyqpaı otyr. Jumys ornynyń joqtyǵy da úlken problema. Shekara mańyndaǵy eldi mekenderde óndiris oryndary men mádenıet oshaqtarynyń bolmaýy saldarynan jastar qalalarǵa ketip jatyr. Al shekaralyq aımaqtarda halyq sanynyń azaıýy elimizdiń ulttyq qaýipsizdigine keri áserin tıgizýi múmkin. Sol sebepti bul prob­lemany uzaqqa sozbaı sheshýimiz qajet.

Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda shekaralyq aımaqtardy damytý jóninde Úkimettiń aldyna naqty mindetter qoıylǵan. Ýaqyt ozdyrmaı, endi osyǵan baılanysty jumystar qolǵa alynýǵa tıis. Ásirese, olarda óndiris oryndaryn salyp, iske qosýdyń jáne aýyl sharýashylyǵyn damytýdyń belgili bir tetikterin qarastyrǵan jón. Osy atalǵan máseleler oń sheshimin tapqan jaǵdaıda shekaralyq aýdandarda halyqty kóptep shoǵyrlandyrýǵa múmkindik týar edi. Iаǵnı, memlekettiń aldaǵy ýaqyttaǵy úlken mindeti – shekaralyq óńirlerdi damytý. Jańa memlekettik qurylym – О́ńirlik damý mınıstrligi quryldy. Mınıstrliktiń aınalysatyn sharýalarynyń biri shekaralyq aımaqtardyń áleýmettik-ekonomıkalyq problemalary bolatyn shyǵar degen nıettemiz.

– «Memlekettik shekara týraly» jańa Zań qabyldandy. Osy zańnyń mańyzy men jańalyqtary jóninde aıtyp berseńiz. Onyń buǵan deıingi zańnan aıyrmashylyǵy nede?

– Shekara salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastardy retteıtin zań osydan 20 jyl buryn qabyldanǵan bolatyn. Odan beri biraz ýaqyt ótti, jańa úrdister paıda boldy. Osyǵan baılanysty ótken jyly Parlament Májilisi shekara máselelerine baılanysty Úkimetpen, Shekara qyzmetimen birlesip aýqymdy jumystar atqardy. Osy jumystardyń nátıjesinde «Memlekettik shekara týraly» jańa Zań qabyldandy. Bıylǵy jyldyń qańtar aıynda Elbasy zańǵa qol qoıdy. Bul zań memlekettik shekaramyzdaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etýge úlken úles qosady dep senemiz.

Qujatta birqatar mańyzdy máseleler bar. Atap aıtqanda, jańa zańda «shekara qaýipsizdigi» men «shekaralyq saıasat», memlekettik shekarany «mejeleý» jáne «shegendeý», «Memlekettik shekarany qorǵaý» men «memlekettik shekarany kúzetý» degen negizgi uǵymdar naqtylanyp, qaıta pysyqtaldy. Osy zań jobasyn qaraý barysynda depýtattar memlekettik shekarany ózgertý múmkindigin kózdeıtin normalardy alyp tastaý týraly sheshim qabyldady. О́ıtkeni, memlekettik shekara – eldigimizdiń negizi. Bul sheshim Konstıtýsııanyń 2-babyna negizdeldi, onda «memleket óz aýmaǵynyń tutastyǵyn, qol suǵylmaýyn jáne bólinbeýin qamtamasyz etedi» delingen. Elbasymyzdyń basshylyǵymen shekarany aıqyndaýdyń tarıhı prosesi aıaqtaldy. Endi budan ári eshkimniń de shekarany ózgertý máselesin kóterýge quqyǵy joq.

Zańda Qazaqstan Respýblıkasynyń shekaralyq keńistiginde qoldanylatyn rejimderdiń mazmuny naqty aıqyndalyp, memlekettik shekarany qorǵaý salasyndaǵy memlekettik organdardyń ókilettikteri naqtylandy. Sondaı-aq, zańda kózdelgen taǵy bir jańalyq – Úkimettiń janynan Memlekettik shekaralyq komıssııany qurý. Bul komıssııa Shekara qyzmetiniń, ártúrli memlekettik organdardyń, ákimderdiń, qoǵamdyq uıymdardyń osy baǵyttaǵy jumysyn úılestirip otyratyn bolady.

Sonymen qatar, «Arqankergen» beketinde oryn alǵan qaıǵyly oqıǵanyń qaıtalanýyn boldyrmaý maqsatynda zańda shekaraǵa qyzmetke alynatyn kontıngenttiń sapasyn jáne ondaǵy tártipti arttyrýǵa baǵyttalǵan erejeler kózdeldi. Atap aıtqanda, zańǵa bolashaqta shekaraǵa qyzmetke alynatyn jastardy densaýlyǵy, moraldyq-psıhologııalyq qasıetteri jaǵynan durys tańdap alýǵa múmkindik beretin baptar engizildi. Bul zań Qazaqstannyń memlekettik shekarasynyń qaýipsizdigine, bolashaǵyna, túptep kelgende, egemendigimizge jumys isteıtin qujat bolady.

– Máýlen Saǵathanuly, búgingi tańda elimiz bedeldi halyqaralyq uıymdarmen, sondaı-aq, kóptegen memleketterdiń parlamentterimen yntymaqtastyq ornatty. Osy baǵytta Májilis tarapynan atqarylyp jatqan jumystar jaıly aıtyp berseńiz.

– Parlamenttik dıplomatııa – syrtqy saıasattyń mańyzdy quraldarynyń birine aınalýda. Búginde álemde parlamenttik dıplomatııa óte qarqyndy damyp keledi. Májilistegi bizdiń Komıtet te osy baǵytta tıisti jumystardy atqaryp keledi. Parlament Májilisiniń besinshi shaqyrylymy jumysyn bastaǵannan beri 60 sheteldiń parlamentarıılerimen yntymaqtastyq jónindegi toptar qurylyp, jumys istep jatyr. Qazirgi kezde, sondaı-aq, Májilis 14 halyqaralyq parlamenttik uıymdardyń jumysyna qatysýda.

Jalpy, ótken jyldyń ishinde Par­lament Májilisiniń depýtatta­ry 384 halyqaralyq is-sharaǵa qa­tys­ty. Sondaı-aq, shetelderdiń parla­ment­terimen ekijaqty baılanys­tar­dy odan ári nyǵaıtý baǵytyndaǵy ju­mystar júrgizildi. Depýtattar Táýel­siz Memleketter Dostastyǵy Parla­mentaralyq Assambleıasynyń, Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq Parla­mentaralyq Assambleıasynyń jáne Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıy­my Parlamenttik Assambleıasynyń sheń­berinde ázirlenip jatqan úlgilik zańdardyń jobalarymen jumys isteýge qatysqanyn atap ótken jón.

Halyqaralyq jáne parlamentaralyq uıymdardyń «alańdary» Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy bastamalaryn ilgeriletý úshin tıimdi paıdalanylýda. Mysal retinde G-Global, «ATOM» jobalaryn atap kórsetýge bolady.

Parlament Májilisi depýtattarynyń halyqaralyq qyzmeti ártúrli salalardaǵy zańnamalyq qamtamasyz etýdi zerdeleý men tájirıbe almasýǵa, sheteldermen baılanystardy nyǵaıtýǵa, qazaqstandyq bastamalardy ilgeriletýge jáne elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy oń ımıdjin arttyrýǵa baǵyttalyp otyrǵanyn atap ótý kerek. Sonymen birge, biz osy baǵytta Syrtqy ister mınıstrligimen tyǵyz, qoıan-qoltyq jumys istep kelemiz.

Parlament Májilisiniń depýtattary ótken jyly halyqaralyq máseleler boıynsha belsendi jumystar istedi dep aıta alamyn. Bul jumystar bıylǵy jyly da jalǵasyn tappaq. Al osy jumystardyń negizgi maqsaty – Elbasynyń syrtqy saıasat salasyndaǵy tapsyrmalaryn iske asyrý, elimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, egemendigimiz ben táýelsizdigimizdi nyǵaıtý isine súbeli úles qosý bolyp tabylady.

Áńgimelesken

Álısultan QULANBAI,

«Egemen Qazaqstan».