– Ulttyq arna únemi búkil halyqtyń nazarynda. Kók jáshikke telmirgen kórermenge jańa maýsymda ne usynasyzdar?
– Jańa maýsymǵa 14 jańa joba ázirledik. Kópshiligi qoǵamdyq-saıası jáne áleýmettik baǵytty qamtıdy. Birinshi kezekte tikeleı efırde, boıamasyz, kópshiliktiń qatysýymen, kórermenniń aralasýymen ótetin jobalardy kóbeıttik. Maqsat – talapshyl da synshyl aýdıtorııamyzdyń suranysyna jaýap berý. Mysaly, dál búgin qoǵamda qyzý talqylanǵan máseleni keshki saǵat 20:30-da Ulttyq arnada tikeleı efırde shyǵatyn «Ashyq alañ» qoǵamdyq-saıası tok-shoýynan kóre alasyzdar. Keıingi jyldary eldegi túrli jaǵdaılar ashyq talqyǵa túspeı, birtindep biteý jaraǵa ulasyp ketip jatyr. Analardyń ákimdikterge barýy, túrli aımaqtardaǵy irgeli óndiris oryndarynda qazaq jumysshylary quqyǵynyń buzylýy, halyqqa kórsetilýi tıis qyzmetterde irkilis bolýy jáne basqasy neden týyndaıdy? Osy problemalardyń aldyn alý úshin bılik ókilderimen ashyq talqylaýdyń bolýy mańyzdy.
Ulttyq arnadaǵy «Ashyq alañ»-da qoǵam ókilderi men Úkimettiń túrli býyndaryndaǵy jaýapty tulǵalar kezdesip, máseleni ashyq talqylaıdy. Buǵan árbir kórermen atsalysa alady. Ol úshin áleýmettik jeliler jáne tikeleı baılanys telefondary jumys isteıdi. Bir efırdiń ózinde tek Whatsapp messendjeri arqyly 4 myńnan asa suraq tússe, 1 saǵattyń ishinde 1000-nan astam qońyraý boldy. Ekinshi apta efırge shyǵyp jatqan bul joba biz úshin úlken bir problemany aıqyndap otyr. Memlekettik organdarda óz isin myqty biletin maman kóp, biraq qoǵam aldyna shyqqanda pozısııasyn qorǵap, dáleldeı biletin spıker az. Onyń ústine, tikeleı efırdegi kórermen suraǵynan qashatyn sheneýnikterimiz qanshama? Prodıýserlerimizdiń kúndelikti kelissózderin kórseńiz, tańerteń vıse-mınıstrmen kelisedi, túste ol ornyna departament basshysyn usynady, keshkisin efırge bas sarapshyny jiberedi. Ýaqyt óte bul júıe de qalyptasar degen úmittemiz.
Medıa menedjer retinde men úshin taǵy bir mańyzdy joba «Niet» dep atalady. Baıqasańyzdar, bizdiń qoǵamda túrli kómekke muqtaj adam kóp, sonymen qosa olarǵa kómekteskisi keletinder de jetkilikti. Tek joldaryn bile bermeıdi. Mine, sondaı adamdardy biriktiretin «Niet» áleýmettik jobasyn ashýdaǵy maqsatymyz – sapaly televızııalyq shoý jasaý ǵana emes, sonymen qosa kez kelgen qıyn jaǵdaıdy birlese jeńýge múmkindik bar ekenin kórsetý. Bul telejobanyń tiregi, basqalardan ózgesheligi – bilikti de isker sarapshylar toby. Munda psıhologııalyq kómekten bastap, san salaly máseleler boıynsha naqty qoldaýlar usynylady. Stýdııaǵa kómek surap kelgen birde-bir adam qur qol qaıtpaıdy. 9 qyrkúıekten bastap efırge jol tartqan jobanyń alǵashqy shyǵarylymynyń ózinde aýyr dertke shaldyqqan bir jasar sábıdi shetelge emdelýge jiberdik. Ekinshi efırge taǵdyry qıyndyqqa toly Zúlfııa Jumabaeva esimdi bes balanyń anasy keldi. Panalaıtyn jer tappaı júrmin degen oǵan «Qazaqstan» arnasynyń tikeleı efırine habarlasqan Astana mańyndaǵy Qoıandy aýylynyń turǵyny eki bólmeli páter syılaıtynyn aıtty. Oǵan qosa, «Qareket» qaıyrymdylyq qorynyń ókili stýdııada úsh bólmeli baspananyń kiltin tapsyrdy. Bul baǵdarlama ujymy úshin de, kómek surap kelgen kóp balaly ana úshin de kútpegen jaǵdaı boldy. Biz aqsha jınamaımyz, stýdııaǵa kelgen keıipkerge baǵdarlamany kórip otyrǵan ár qazaqstandyq qol ushyn soza alady. Joba jumys kúnderi saǵat 12:00-den 14:00-ge deıin, eki saǵat boıy tikeleı efırge shyǵady.
Televızııa – qashanda ujymdyq eńbek. Nátıje rejısser, operator, dızaıner, montajer, redaktor, prodıýser sııaqty kóptegen mamannyń sheberligi men jaýapkershiligine negizdeledi. Biraq jobaǵa jan kirgizetin, sátti nemese sátsiz shyǵýyna basty sebepker – júrgizýshi. Sol úshin bizdiń jańalyqtardy endi tek kásibı jýrnalıster júrgizedi. Armangúl Toqtamurat, Albına Áshim, Salamat Omash, Sherhan Jambyluly – jas bolsa da, tórteýiniń de tilshilik tájirıbeleri, ne nársege ózindik kózqarastary bar. Eki jańa tok-shoýdy tikeleı efırde júrgizetin Nartaı Aralbaı men Gúlnaz Álimgereıdi erekshe atap ótkim keledi. Al qazaq televızııasynyń naǵyz metri atanǵan belgili telejýrnalıst Nurtileý Imanǵalıulynyń efırge oralǵanyna qalyń kórermen qýanǵany sózsiz. «Nur Tileý» baǵdarlamasy júrgizýshi men keıipker arasyndaǵy ıntellektýaldy dıalogqa qurylady. Belgili qaıratkerlermen, el tanyǵan tulǵalarmen suhbatqa Nurtileý Imanǵalıulynan asqan sheber joq dep sanaımyn. Aǵamyzdyń tosyn suraqtaryna tosylmaı jaýap beremiz degen saıasat, rýhanııat ókilderin stýdııada kútemiz.
Atyn saqtaı otyryp, zatyn ózgertýdiń ne ekenin kórermender «Apta» baǵdarlamasynan kórdi ǵoı dep bilemin. О́ter aptadan qandaı saıası, ekonomıkalyq jáne rýhanı beder qaldy, qaı qubylys qýantty, nendeı oqıǵa opyndyrdy?! Bul rette avtordyń tájirıbesi, ár oqıǵaǵa degen kózqarasy mańyzdy. Biz oǵan tanymal jýrnalıst, televızııa salasynda 20 jyldan astam tájirıbesi bar Jaına Slambekti shaqyrdyq.
Al aýyl turǵyndarynyń boıamasyz turmys-tirshiligi, óz aldyna kásip ashyp, tútinin tútetip otyrǵan shalǵaı eldi mekenderdegi aǵaıynnyń ómir saltyn beıneleıtin «Aýyldastar» jobasy da jańa maýsymdaǵy negizgi ónimderdiń biri. Baǵdarlamadan kásip ashyp, kópti asyrap otyrǵan aǵaıynmen jaqynyraq tanysasyzdar.
Uly dalada ulttyq jáne klassıkalyq mádenıetti toǵystyrǵan óner ordasy kóp. Árbiriniń kópshilik bile bermeıtin syrlary bar. «Mádenıet jaýharlary» atty boıamasyz baǵdarlama kórermenge sol ordalardy armansyz aralatady.
Bir kúnde óz isiniń sheberi ne tyndyra alady? Sony zertteý úshin «Bir kún» baǵdarlamasynda jýrnalıst ónerge ómirin arnaǵan shyn maıtalmannyń qasynda júrip, ala tańnan qara keshke deıingi eńbegin kóredi, tolǵanystaryn tyńdaıdy.
Bile bilseńizder, Ulttyq arna úshin bul – 61-shi televızııalyq maýsym. Iаǵnı, biz búgingi úlken televızııalyq tarıhtyń tarydaı ǵana bólshegimiz. Qarashańyraqtaǵy sabaqtastyqty saqtaý – paryzymyz. Bul maýsymda 14 jańa jobanyń tusaýyn kessek, kórermenniń joǵary baǵasyna ıe bolǵan 10 baǵdarlama jalǵasyn tabady. Jaz boıy jasalǵan ujymnyń berekeli jumysynyń nátıjesinde kórermender túrlengen «Tañsholpan»-dy, jańarǵan «Dara jol»-dy, ajary ashyla túsken «Kelbet»-ti tamashalaıdy. Odan bólek, «Másele», «Parasat maidany», «Jan jylýy» sııaqty baǵdarlamalardy da kórermenge qaıta usynyp otyrmyz.
– Oıyn-saýyqtyq baǵyttaǵy jobalarǵa qaı deńgeıde mán berilip otyr?
– Jańa maýsymnan bastap osy baǵyttaǵy «Eki juldyz» mýzykalyq jobasy, «Tolaǵaı» otbasylyq baǵdarlamasy efırge shyǵady. Sondaı-aq tól ónerimizdi, qazaqtyń sóz ónerin dáripteıtin aqyndar aıtysy efırge turaqty túrde berilip turatyn bolady.
«Eki juldyz» jobasynyń qatysýshylary arasynda estrada juldyzdarynan bólek, depýtattar, belgili sportshylar, kıno jáne teatr akterleri, aıtysker aqyndar, kásipkerler, telejúrgizýshiler bar. Joba aldaǵy aptadan bastalyp jyl sońyna deıin jalǵasady.
Al «24 sağat tabiğat kushağynda» geografııalyq realıtı-shoýy arqyly Tuzkól, Kólsaı kólderi, Sharyn, Bozjyra shatqaldary, Sibe kólderi, Marqakól, Qarqara, Qarqaraly, Bektaý ata, Saıram-О́gem memlekettik ulttyq tabıǵı parki, Ulytaý jáne Aqtaý taýlary sııaqty adam aıaǵy kóp basa bermeıtin jerlerdiń keremetin kórsetemiz.
– Korporasııa otandyq telehıkaıalarǵa baıqaý jarııalady. О́ndirýshi kompanııalarǵa qandaı talaptar qoıasyzdar?
– Baıqaý jarııalaýdaǵy basty maqsat – otandyq serıaldar sapasyn arttyrý jáne taqyryptar aýqymyn keńeıtý. Usynys berýshi kompanııalarǵa qoıylatyn negizgi talap – telehıkaıalar óndirisi salasyndaǵy tájirıbesiniń bolýy. Bul rette maýsym aldynda eldegi iri óndirýshi kompanııalardyń jetekshilerimen basqosý ótkizip, naryqtaǵy negizgi máselelerdi saraladyq. Bıylǵy jyly jalpy sany 219 bólimnen turatyn 14 telehıkaıa túsirildi. Olar túrli janrdy qamtıdy. Sonyń ishinde alǵash bolyp kórermenge jol tartqan «47 balanyń anasy» telehıkaıasy arqyly qoǵam nazaryn jetim jáne tastandy balalar máselesine aýdarýǵa tyrystyq. Týyndy kórermender tarapynan oń baǵaǵa ıe bolyp otyr. Sondaı-aq bul maýsymda kópshilik arna efırinen alǵash ret detektıv janryndaǵy telehıkaıalardy tamashalaıtyn bolady. Tarıhı janrdaǵy telehıkaıalar búgingi kıno óndirisi salasyndaǵy erekshe qadam desek, bul baǵyt boıynsha da alǵashqy qadamdar jasalyp jatyr. Jaqynda kórermenge Ulttyq arna túsirgen «Orbulaq shaıqasy» tarıhı telehıkaıasy jol tartady.
Korporasııa 2020 jyly atalyp ótetin Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵyna oraı túsiriletin telejobaǵa da ashyq baıqaý jarııalaǵan bolatyn. Mereıtoı qarsańynda kópshilikke laıyqty eńbek usynatyn bolamyz.
– О́zge de medıa resýrstardaǵy jańa maýsym jóninde aıtyp ótseńiz…
– «Balapan» balalar arnasy jańa maýsymda kishkentaı kórermenderine úlken bazarlyq ázirledi. Baldyrǵandar sanasyna sińirýi tıis tereń tarıhymyz ben salt-dástúrimiz otandyq 11 anımasııa men 4 telehıkaıada kórinis tabatyn bolady. Sondaı-aq 5 birdeı jańa baǵdarlamanyń tusaýy kesiledi. 9 qyrkúıekten bastap «Balapan» arnasy tańǵy 07:00-den 00:00-ge deıin habar taratýǵa kóshti. Iаǵnı, buryn táýligine 14 saǵat taraıtyn arna endi 17 saǵat boıy efırde. Qyrkúıek aıynda arnanyń logotıpin bala túsinigine laıyqtap, sál ózgertip shyǵardyq. Ony kishkentaı kórermenderimiz ańǵarǵan bolar.
Telenaryqqa engenine 1 jyl tolǵan «Tamasha TV» arnasy bıyl mindetti efırlik arnalar qataryna qosylyp, kórermenge burynǵydan da qoljetimdi boldy. «Qazsport» arnasynan 2019-2020 jyldarǵa birneshe iri translıasııa josparlanyp otyr. Atap aıtsaq, qyrkúıek aıynda elordada bastalatyn kúres túrlerinen Álem chempıonaty, fýtboldan klýbtar arasyndaǵy Álem birinshiligi, qol dobynan áıelder arasyndaǵy Álem birinshiligi, Qurlyqtyq hokkeı lıgasy, hokkeıden jastar arasyndaǵy Álem chempıonaty, kásipqoı boks keshteri, Eýropanyń úzdik bes chempıonatynyń matchtary, EURO-2020 irikteý kezeńderi, MMA jarystary, «Álem barysy» halyqaralyq týrnıri jáne 2020 jyly Tokıoda ótetin Jazǵy Olımpııa oıyndarynyń kórsetilimderi bar.
Radıoarnalarymyzda da áleýmettik, rýhanı-tanymdyq baǵyttaǵy jobalarǵa basymdyq berilip otyr. «Qazaq radıolary» JShS-ynda 42 jańa jobanyń tusaýy kesildi. «Qazaq radiosy»-nyń áýe tolqynynan Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵyna oraı jańa baǵdarlama jol tartty. «Júrektiń kózi ashylsa» radıohabary aqynnyń rýhanı áleminen syr shertedi. Sondaı-aq radıo efırinen uly aqynnyń «Qara sózderi» berilip, naqyl sózderinen arnaıy aýdıorolıkter ázirlendi. Osy oraıda «Classic» radıosynyń ulttyq mýzyka óneriniń nasıhatyna den qoıa bastaǵanyn aıta ketken jón. Jańa maýsymdaǵy «Kertolǵaý» habary «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda myńjyldyqqa ulasqan qazaqtyń dala folklorynan syr shertedi.
– Kórermen qaı arnada bolsyn jarnamanyń kóptigin jıi talqyǵa salyp jatady. Buǵan qatysty sizdiń oıyńyz qandaı?
– Naryq zamanynda jarnamasyz bolmaıdy. Tek memleketke alaqan jaıyp otyrsaq, biz kópshilikke usynatyn qyzyqty baǵdarlamalardyń birazyna qarjy tappaı qalar edik. Jaqsy ónim jetkilikti qarjyǵa túsiriletinine qazir barlyq telearnalar kóz jetkizgen. Sodan keıin jarnamanyń kóptigi – baǵdarlama nemese kınoónim ótimdi degen sóz. Eger sol kıno, baǵdarlama shyǵar ýaqytta týra sol arna qosýly bolmasa, jarnama berýshiler oǵan kelmes edi.
Al biz tek jarnamadaǵy sózder sanaǵa syıymdy, kópti uıaltpaıtyndaı bolýyn qadaǵalaımyz. Keıbir mátinderin qaıta jazyp, keı kórinisterin qaıta túsirýlerin talap etemiz. Biraq óz tarapymyzdan oǵan eshteńe qosýǵa nemese alyp tastaýǵa haqymyz joq.
– Korporasııanyń alǵa qoıǵan jospary, mejelep otyrǵan maqsaty qandaı?
– Bıylǵy kóktem men jaz boıy bir tynbastan qyrkúıekte bastalatyn telemaýsymǵa daıyndyq júrgizdik. San túrli usynystar saralandy. Kórermender tarapynan jıi aıtylatyn syn-eskertpeler nazarǵa alyndy. Birinshi maqsat – ulttyq, rýhanı dúnıelerdi saqtaı otyryp, arnany naryqta básekege qabiletti etý. Sala basshysy – mınıstr D.Abaevtyń da qoıyp otyrǵan talaby – osy. Bul maýsymdy jaqsy kórsetkishtermen bastap otyrmyz. Ujymnyń jaz boıǵy berekeli jumysy nátıje bere bastady. TNS Central Asia zertteý kompanııasynyń derekteri boıynsha «Qazaqstan» ulttyq arnasynyń reıtıngtik kórsetkishi bıylǵy kóktemmen salystyrǵanda 121 paıyzǵa ósti. Bul baǵyttaǵy jumystar aldaǵy ýaqytta da jalǵasa beredi. Bastysy – memlekettik, ulttyq maqsattardy oryndaı otyryp, qarapaıym kórermenniń kóńilinen shyǵý.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Ǵanıbet ǴALYMBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»
