Erbolat TО́LEPBAI: “QAZAQTY BASQA JURTQA TANYTSAM BA DEGEN ARMAN MENI ERTEŃGE JETELEIDI”

Elordadaǵy “Has sanat” óner galereıasynda Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Reseı, Chehııa, Qyrǵyzstan kórkem-sýret akademııalarynyń akademıgi Erbolat Tólepbaıdyń araǵa on bes jyl salyp ashylǵan kórmesinen  qylqalam sheberiniń týǵan jerge súıispenshilik sezimi aıshyqty boıaýlar sazymen aıryqsha áser qaldyrǵan. El men jerge degen mahabbatty, Otanym dep tebirengen perzenttik sezimdi minsiz únmen jyrlaıtyn kásiptiń aldynda ıilip, kishireımeıtin pende joq shyǵar, sirá. Qııaldyń qylquıryǵyn kókjıekke samǵatyp, armannyń aq shálisin aspanda qa­lyq­tatar qylqalam týyndylary týraly sezim-semser talaı ret selshe týlap, sanany saǵym oılar talaı márte ter­betken bolar, biraq kóńil shýaqtatar  sol álemnen jurt únemi úmit artyp, senim-serigin, ańsar-muratyn izdeı berýden esh tanbaǵan. Bul – ata-baba dástúriniń izi órnek­te­ler izgi, qudiretti tylsym úni, tańba men bederdiń, sy­zyq pen boıaýdyń qa­ýyshýynan ystyq júrektiń únin jet­kizgen ǵasyrlar sazyna bara-bar qa­sıet derlik mura. Osy mura men murat elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan beri ózgeshe ek­pinmen jyrlanyp keledi. Halyqtyń rý­hyn joǵary kó­terip, eńsesin tik­tetýde atqarar rólin taǵy da esh­te­ńe­men salystyra al­maı­syz. Oǵan qa­tys­ty birde-bir sharany son­dyqtan qalt jiberip almaýǵa tyrysyp baǵatynymyz ras. Sonyń biri – mine, osy el-jurtqa aty-jónin qaıtalap tanystyrýdyń ózi artyq sanalatyn, belgili qylqalam sheberi Erbolat Tólep­baıdyń kórmesi. Boıaý báı­te­re­giniń tamyry ejelgi babalar bas­taý­larynan ajyramaǵandyqtan halqym, ul­tym degende júregi erekshe sol­qyl­daıtyn Erbolattyń  qoltańbasy bas­tapqy baǵytynan aınymaǵanmen, qazirgi úninde Alataýdyń jotasynan bıik shoqysyna kóterilgen jannyń ja­lyny seziledi. Kórmedegi jetpiske jýyq kartınalardan túıgen paıym – ult­tyq qundylyqty ulyqtaý. Uly­s­tyń uly kúni qarsańynda qalaǵa my­na­daı ásem naqysh ákelý halyqtyń me­reıin ústem ete túseri sózsiz. Áz Naý­­ryz kóshe boılaryn sándeýmen ǵana óte shyǵatyn jáı merekelerdiń biri emes, sanada ulttyq rýhty oıata­tyn osy tektes sharalarmen mártebesi qa­lyptasary anyq. Bul – bir másele. Al endi ekinshiden, kórme uıym­das­ty­rý  úshin de qylqalam ıesiniń jurtqa usy­nar bir jańalyǵy, burynǵy taqyryp­taryn qaıtalamaıtyn tyń dú­nıeleri bolýy kerek qoı. Osy tur­ǵy­dan oı júgirter bolsaq, Er­bo­lat­tyń izdenisi kenep betine kesek tý­yn­dy­lar bederleýge ábden muryndyq bo­lypty. Kórmeni tamashalaýǵa kelgen halyq galereıaǵa syımaı ketti. Qashanda dalany óziniń qaıtalanbas tyń tynysymen jelpıtin sýretker qoltańbasyna elorda jurtshylyǵy rızashylyqtaryn jasyrmady. – Ony qazaqtyń ónerin álemge jańa mazmunda tanytyp júrgen jal­ǵyz sýretshi desem, artyq aıtpaspyn. О́ıtkeni, mundaǵy ár jumystan qazaq­tyń tól tirshiligi, rýhy men boıaý-bolmysy aıqyn seziledi. Keı kartınalar adamnyń tek kózin arbasa, al Erbolattyń eńbekteri jurttyń kóńilin baýrap alyp jatatyny aqıqat. Taǵy aıta keterligi, kartınalarynyń qaı-qaısysyn alsańyz da biz umytyp ketken, bolmasa jıi baıqala bermeıtin beınelerdi ushyratasyz. Solar arqyly bir kezdegi qazaqtyń joǵaltyp alǵan asyldary qaıta oralyp, ortamyz tolyp jatqandaı kúı keshesiz. Eger ár halyq óziniń baryn, bolmysyn halyqaralyq deńgeıge shyǵara alyp jatsa, óz basym sony ǵana halyqaralyq standartqa saı dep esepteımin. Mine, osy tustan kelsek, ol halyqaralyq deńgeıge shyn máninde shyǵyp úlgergen sýretshi, – dep qylqalam sheberiniń shyǵarma­shy­lyǵy jaıynda Prezıdent Ákimshiligi ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi Darhan Myńbaı óz oıyn bildirgen. – Qanshama eýropalyq izdeniste bolsadaǵy sýretshi óziniń baıyrǵy tól úlgisinen eshqashan alystamaıdy, kóshpeliler dástúri men dalalyq minezden aýytqyp ketpeıdi. Ras, ol jas shaǵynda bas aınalar keremet kompozısııalar, aıqyn, realıstik baǵyttaǵy jumystar jazǵan. Al búginde ol barlyq  mektepten ótken, ónerdiń fılosofııalyq joǵary deńgeıine kóterilgen sýretshi. Onyń shyǵarmalarynda saıasat atymen joq. Onda tek adamı qarym-qatynas, syrlasý sııaqty tunyq sezimder turaqtap qalǵan. Nysanasy – ómir, adam. Túr-tústi oınaqy qulpyrtady, – dep baǵalaıdy astanalyq qylqalam sheberi Seısenhan Mahanbet. – Basqa árptesterimnen alyp bara jatqan artyqshylyǵym joq. Men munda bar bolǵany ómirge degen kózqarasymdy beıneledim. Jurtqa keıingi úsh-tórt jyldaǵy jumys­ta­rym­nyń nátıjesin usynyp otyr­myn. Mundaı kórmelerdi 38 mem­le­ket­te ótkizdim. Soǵan on bes jyldaı ýa­qytymdy sarp ettim. Endi mine,  elordanyń tórinde ótkizýdemin. Sýretterdiń kópshiligi aıaǵyna deıin bitpeı qalǵan jumysqa uqsaýy múmkin. Beınelerdiń bet-álpetin, kózderin anyq kóre almaısyz. Sebebi, ármen qaraı kó­rermenniń óz qııaly jal­ǵas­tyryp áketýi tıis. Adamdy jylata ma, kúldire me, qandaı kúıde bolsyn, ol eń aldymen, kisini birge oılasýǵa, ne nárse jaıynda da kórermenmen qo­sy­la tolǵanýǵa múmkindik beredi. Ekinshi ereksheligi, dinge baı­la­nys­ty baılamnan osyndaı qo­rytyndy jasadym. Adamnyń bet-álpetin aınytpaı jetkizý fotoónerdiń úlesindegi is qoı de­gen tujyrymnan týǵan sýret­terdiń syry týraly aıtarym osy. О́zime keletin bolsam, kúndiz-túni shyǵarmashylyq izde­niste júrmin. Maqsatym – ja­ńalyq alyp kelý, bar nár­seni qaıtalaǵym kelmeıdi. Kúnde bir ózgeris bolsa eken degen oımen oıanamyn. О́ıtkeni, iz­denissiz óner toqyraýǵa ushy­raı­dy. Osy ónerdi basqa jurt­qa qaıtsem tanytam dep ar­man­dap júrgen qazaqtyń birimin,– deıdi qylqalam sheberiniń ózi. Sýretshi aıtqandaı, “Qaıyqta”, “Keshikpeı kelem dep eń”, “Ana”, “Apa”, “Kıiz úıdiń ja­ny”, “Taltús”, “Jaz”, “Taý­da­ǵy ekeý”, “Ǵashyqtar”, “Ból­me­niń ishinde”, t.b. sýretterdiń qaı-qaısysyn alyp qarasańyz da, sheberdiń qııal qanatymen  birge saı men qyrdy, quz ben jartasty jaǵalaı sharlap, kó­ńil hoshy­ńyzdy kirgizer kók­temgi áýenmen birigip ket­ken­deı­siz. Túrli keskin­demeden janyńa jaqyn beıne týady. Ashyq-jarqyn boıaýlarǵa alma-ke­zek arbalasyń. Bir otty rýh jandy janyp ótedi. Qarashash TOQSANBAI.