Insýltke ıilmeýdiń joldaryn qarastyrady

Konferensııa bastalǵanǵa deıin neırohırýrgııa orta­ly­ǵynyń dárigerleri barlyq tilek bildirýshilerge keńes berdi, qan qysymyn ólshedi, dene mas­sa­sy­nyń ındeksin esep­te­di, ınsýlt qaý­piniń jeke esepteýlerin júr­giz­di. Aksııaǵa 120-dan astam adam qatysyp, Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń joǵary dárejeli mamandaryna jeke densaýlyq jaǵdaıyn teksertý múmkindigine ıe boldy.

Júrek-qan tamyrlarynyń aý­rý­lary (JQA) álemde adam óliminiń negizgi sebebi bo­lyp otyr. DDU usynǵan aq­pa­­ratqa sáıkes, 2016 jyly bul syrqattan 17,9 mıllıon adam qaıtys boldy, ıaǵnı dúnıe júzinde sol jyly qaıtys bolǵan adam sanynyń 31%-yn qurady. Osy adamdardyń 85%-y júrek ustamasy men ınsýlt zardabynan qaıtys bolǵan. Aýrýlardyń basym kópshiligi tabys deńgeıi tómen jáne ortasha elderde tirkelgen: JQA-dan qaıtys bolǵan erler men áıelderdiń 80%-y osy sanattaǵy elderdiń turǵyndary. Bir úmittendiretini – júrek ustamasy men ınsýlttyń 80%-nyń aldyn alýǵa bolady. Negizgi profılaktıkalyq sharalarǵa, durys tamaqtaný, kúndelikti dene shynyqtyrýmen aınalysý, temeki ónimderi men alkogoldi sha­maǵa saı tutyný jatady. JQA asqyndyrmaý úshin qan qysy­myn, holesterın deńgeıin turaqty ólshep turǵan jón.

Ulttyq neırohırýrgııa orta­­lyǵynyń basshysy Serik Aqsholaqov: «Búkil álemde JQA qaýpi kún sanap artyp kele jatqandyqtan, halyqqa qaýip faktorlary týraly keńi­nen nasıhattaýdy jáne bar­lyq deńgeılerde adrestik-baǵ­dar­lanǵan ári belsendi áreket etý sharalaryn qabyldaýdy arttyrý qajettiligi de artyp otyr. Salamatty ómir sal­tyn nasıhattaý ulttyq deń­geı­de qazirgi zamanǵy tıimdi ádis­ter­men turaqty túrde júr­gizil­ýi tıis. О́ıtkeni bul ǵy­ly­mı dálel­den­gen fakt. Eli­miz­diń jalpy popýlıasııa­synda halyqtyń aýrý­shań­dyǵy men ólim-jitiminiń tómen­deý nátıjesin salamatty ómir saltyn nasıhattaý jónindegi tıimdi jumys úzdiksiz bes jyl boıy júrgizilgen soń ǵana kútýge bolady», dedi.

Iаǵnı, bul Qazaqstanda da beleń alyp otyrǵan ahýal. Respýblıkada jyl saıyn 40 myńnan astam adam ınsýlt alyp, onyń 5 myńǵa jýy­ǵy alǵashqy 10 kún ishinde qaıtys bolady. Osy rette, jy­nysy men jasyna qaraı qury­lymnyń taldaýy barlyq syr­qattardyń 53%-yn erler, 47%-yn áıelder quraıtynyn kórsetti. Onyń ishinde 41-den bastap 60-qa deıingi jas tobynda syrqattanýdyń eń joǵarǵy kórsetkishi – 37%, odan keıingi 61-den 70-ke deıingi jas toby – 31%, 71 jastan bastap odan joǵary jas toby – 28%, al 16 men 40 jas aralyǵy – 4% kórsetkishke ıe boldy. Osylaısha eń áleýmettik-belsendi jáne eńbekke qabiletti jastaǵy naýqastar 68%-dy quraıdy.

Densaýlyq saqtaý mınıstr­li­gi Medısınalyq kómekti uıym­dastyrý departa­men­tiniń dırektory Maǵrıpa Ember­ge­novanyń aıtýynsha, qan aınalymy júıesiniń aýrýlary ólimniń jetekshi sebepteriniń qataryna ǵana emes, sonymen qatar halyqtyń medısınalyq kómekke júginýiniń jáne aýrý­ha­naǵa jatqyzýdyń eń jıi se­bep­teri bolyp sanalady.

Densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» mem­le­ket­tik baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde óńirlerde eldegi ólim-jitimniń jáne basqa da terapevtik aýrýlardyń negizgi sebepteriniń biri bolyp tabylatyn júrek-qan tamyrlary aýrýy bar pasıentterge aldyn alý, emdeý, dıagnostıkalaý jáne medısınalyq ońaltýdyń tıimdi ádisteri tabysty engizildi.

Integrasııalanǵan model­der­di engizý maqsatynda Den­saýlyq saqtaý mınıstrligi janynan bosaný jáne bala týý qyzmetiniń tıimdiligin arttyrý, asqynǵan mıokard ınfarkty kezinde medısınalyq kómek kórsetý jáne asqynǵan ınsýlt­tardy basqarý, onkologııalyq aýrýlardy basqarý, jaraqattar kezinde medısınalyq kómek kórsetý jónindegi úılestirý keńesi quryldy. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qazaqstanda ótkir ınsýlttardy basqarýdyń ıntegrasııalanǵan modelin engizý boıynsha Jol kartasyn bekitý qajettiligi týraly strategııalyq mańyzdy sheshim qabyldady. Elimizde JQA-nyń damý qaýpiniń negizgi faktorlary temekini, alkogoldi jáne tuzdy shamadan tys paıdalaný, dene belsendiliginiń tómen deńgeıi, sondaı-aq halyq arasynda holesterınniń jalpy deńgeıiniń joǵarylaýy jáne arterııalyq qysym­nyń joǵarylaýy sııaq­ty metabolıkalyq qaýip fak­tor­larynyń taralýy bolyp otyr. DDU derekteri boıynsha Qazaqstandaǵy merziminen buryn ólim-jitim deńgeıine áser etetin ınfeksııalyq emes aýrýlardyń kórsetkishi DDU Eýropa aýma­ǵyn­­daǵy elder arasynda eń joǵarǵy kór­set­kish­ke ıe. Eldegi negizgi tórt ınfeksııalyq emes aýrýdan (júrek-qan tamyrlary aýrýlary, dıabet, obyr jáne sozylmaly respıratorlyq aýrýlardan) bolatyn ólimniń jasqa baılanysty standarttalǵan erte ólim-jitim koeffısıenti 2015 jyly 100 myń adamǵa shaqqanda 486 adamdy qurady. Al DDU Eýropalyq aımaǵy boıynsha ortasha koeffısıent – 100 myń adamǵa shaqqanda 380 adam. 2015 jyly adamnyń ómirge kelgen soń kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy 72 jasty qurady (erler úshin 67,5 jáne áıelder úshin 76,4), bul Eýropalyq aımaq boıynsha 77,9 jyldyń ortasha kórsetkishinen alty jylǵa az.

JQA-dan jáne basqa da juqpaly emes aýrýlardan mez­gil­siz ólim jaǵdaılaryn bol­dyrmaý barlyq tartylǵan ta­raptardyń ulttyq jáne ja­han­dyq deńgeıde birlesip kúsh-qımyl jasaýyn talap etedi. «75 jasqa deıingi halyqtyń ólim-jitimin boldyrmaý kóbinese ınsýltke qarsy júrgizilgen nátıjeli kúreske baılanysty bolady. BUU-nyń 2015-2030 jyldarǵa arnalǵan turaqty damý maqsattaryna qol jetkizý úshin DDU-ǵa qatysýshy elder, onyń ishinde Qazaqstan da 2030 jylǵa deıin ólim-jitimdi 30%-ǵa azaıtý mindettemesin alatyny týraly málimdegen. DDU Qazaqstanmen yntymaqtastyqtyń basym ba­ǵyt­­tarynyń biri retinde ınsýlt aýrýlaryn anyqtaýdy qoldaıdy jáne qazaqstandyq serik­testerge barynsha qol­daý kórsete otyryp, osy sala­da­ǵy jumysty jandandyrý qajet dep sanaıdy», dedi DDU-nyń Qazaqstandaǵy ókil­diginiń basshysy, doktor Oleg Chestnov. Konferensııa kezinde DDU Qazaqstandaǵy ókil­digi men Ulttyq neırohırýr­gııa ortalyǵy arasynda «Nıettestik týraly memorandýmǵa» qol qoıylýy atalǵan yntymaq­tas­tyq­tyń mańyzdy qadamdarynyń biri boldy. Bul qujatta ın­sýlt­­tiń aldyn alý jáne emdeý, sondaı-aq densaýlyq saqtaý sala­syndaǵy basqa da máseleler boıynsha birlesken is-sharalar ótkizý kózdelgen.