Forýmǵa Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary – Hatshylyq meńgerýshisi Janseıit Túımebaev, Parlament Májilisiniń depýtattary, mádenıet jáne óner qaıratkerleri, fılologııa men lıngvıstıka salasynyń sarapshylary, qazaq tili pániniń muǵalimderi men QHA músheleri, etnomádenı birlestikter men jastar uıymynyń ókilderi qatysty. Jıynda sóz alǵan J.Túımebaev júktelgen tapsyrmalardyń qandaı dárejede oryndalyp jatqanyn, túrli etnos ókilderiniń memlekettik tildi is júzinde qanshalyqty meńgergenin naqty dálelmen kórsetýdi maqsat etip otyrǵanyn alǵa tartty.
– Búgingi jıyndy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Tilge degen kózqaras – shyndap kelgende, elge degen kózqaras» degen ulaǵatty sózimen bastaǵym kelip tur. Elbasy jyl saıyn QHA sessııasynda «Qazaq tili barshany biriktiretin, jastardy jaqyndastyratyn tatýlyq tiline aınalýǵa tıis!» dep únemi aıtyp keledi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta bıylǵy halyqqa arnaǵan Joldaýynda «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin» degen bolatyn. Memlekettik til mundaı dárejege jetý úshin bárimiz dańǵaza jasamaı, jumyla jumys júrgizýimiz kerektigin de eske salǵany belgili, – degen ol forýmǵa elimizdiń barlyq oblysynan qazaq tilin jatyq biletin, kúndelikti turmysta qoldanyp, memlekettik tildiń damýyna úles qosyp júrgen júzden astam ulys ókili qatysyp jatqanyn jetkizdi.
– Búgin ortamyzda otyrǵan azamattardyń arasynda túbi bir túrki tildes elderge qaraǵanda, slavıan tektes halyqtardyń ókilderi kóptep kelip otyr. Iаǵnı, orys, ýkraın, nemis, belarýs, polıak, latysh, taǵy basqa ult jastarynyń arasynda qazaq tilin jetik meńgergenderdiń kóptigine kóz jetkizdik. Bul qýanarlyq jaǵdaı, aýyz toltyryp aıtýǵa turarlyq kórsetkish, – dedi J.Túımebaev. Ol forým jumysyn ashyq dep jarııalap, jastar men delegasııa ókilderin ashyq alańǵa pikir almasýǵa shaqyrdy. Budan soń memlekettik tildi meńgergen ózge ult ókilderi men etnomádenı birlestikterdiń músheleri birqatar saýaldarǵa jaýap berip, til úırenýdegi jeke tájirıbesimen bólisti. Atap aıtsaq, qazaq tilin bilý arqyly qalaı jetistikke jetýge bolatynyn egjeı-tegjeıli baıandap, til meńgerýde qandaı ádisterge súıengenin, sondaı-aq memlekettik tildiń qoldanylý aıasyn keńeıtý úshin ne isteý kerektigine keńinen toqtaldy. Máselen, Atyraý oblysy, Jylyoı aýdanyna qarasty Qulsary qalasynyń turǵyny Iýlıana Novıkova qaladaǵy «О́rken-2» bóbekjaı-baqshasynda tárbıeshi bolyp qyzmet etip keledi. Qazaq otbasyna kelin bop túsken Iýlıana qazaqtyń salt-dástúrlerin ustanyp qana qoımaı, dastarqanynan ulttyq taǵamdardy úzbeıtin kórinedi.
– Jubaıym Sherhan úıdiń kenjesi bolǵandyqtan, qarashańyraqtyń ıesi. Qazaq tilin mektepte oqyp júrgenimde úırene bastadym. Bul rette kóp kómegin bergen dostaryma, kórshilerime, ustazyma kóp alǵys aıtamyn. Úıde sálem salamyn, al úıdiń úlkenderi «baqytty bol, qosaǵyńmen qosa aǵar» dep batasyn beredi. Osy aq tilekti estimeı júrgen kelinder qansha ma? Sálem salýdan kishireıip qalmaısyń, úlkenniń batasyn alyp, sálem berýge asyǵaıyq, – dedi ol. Al Cheshenstandaǵy soǵys ýaqytynda otbasymen Aqtaýǵa jer aýyp kelgen Jamalaıl Elımhanov óziniń qyzyqty da taǵylymdy áńgimesimen kópke úlgi boldy.
– Otbasymyz 1995 jyly Qazaqstanǵa qonys aýdardy. Balalyq shaǵym Aqtaý qalasynda ótti. Orys mektebinde bilim aldym. Beıjińdegi Qytaı saıası ýnıversıtetinde aǵylshyn, qytaı tilderinde bilim alǵan soń, 2014 jyly týǵan qalama oralyp, munaı kompanııasyna jumysqa ornalastym. Biraq meni bir oı únemi mazalap turdy. Álemniń 4 tilin úzdik meńgerdim, biraq memlekettik til – qazaq tilin bilmeıdi ekenmin. «Men qazaq tilinde sóıleı alǵan kezde ǵana ózimdi qazaqstandyq deýge quqyǵym bar» dep ózime sert berdim, – dep eske aldy Jamalaıl. Osylaısha nebári eki jyldyń ishinde qazaq tilin jetik meńgerip alǵan azamattyń erik-jigeri kimdi bolsyn qaıran qaldyrary anyq.
«Men osy qoǵamda ómir súrip, elimniń damýyna óz úlesimdi qosyp otyrmyn. Men úshin memlekettik til – meniń ekinshi ana tilim. Osy tilde oılaımyn, osy tilde sóıleımin. Bul tilge degen qurmetim bala kezden oıanǵan. Aralasyp júrgen joldastarym da osy tilde sóıleıdi. Menińshe, memlekettik tilde sóıleý degenimiz – patrıottyqtyń belgisi», degen Petropavl qalasyndaǵy Manash Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń magıstranty Bogdan Petrov keleli pikirimen kóptiń kókeıindegisin tap basty. Qazaq tiliniń kósegesin kógertip júrgen jastarǵa rıza bolǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Ulttyq keńes múshesi Qazybek Isa, qoǵam qaıratkeri О́tegen Oralbaı syndy el aǵalary rızashylyǵyn bildirip, batasyn berdi. Forým aıasynda konserttik baǵdarlama uıymdastyrylyp, memlekettik tildi jetik meńgergen etnomádenı birlestikterdiń belsendileri Prezıdenttiń Alǵys hatymen marapattaldy. Memleket kózdep otyrǵan meje boıynsha, 2025 jylǵa qaraı qazaqstandyqtardyń 95 paıyzy qazaq tilin bilýi tıis. Osy oraıda J.Túımebaevtyń bastaýymen etnos ókilderiniń arasynda «Uly dalanyń ultaralyq tili» estafetasy ashyq dep jarııalandy. Eskendir Hasanǵalıev pen Qadyr Myrza Áliniń týyndysy «Atameken» ánin saltanatty túrde barlyq qatysýshylar oryndap, estafeta Assambleıanyń Almaty qalalyq hatshylyǵyna joldandy. Shart boıynsha memlekettik til nasıhaty áleýmettik jeliler arqyly keńinen qoldanysqa ıe bolady.
