Al, endi osyndaı tehnıka men tehnologııa qaryshtap damyp jatqan zamanda qalaısha ǵana alapattyń aldyn ala almaımyz degen oı týady. Keremet damyǵan Japonııanyń úrdisine ilese almaýymyz óz aldyna, tipti elimizdegi eń seısmoqaýipti aımaq Almaty qalasynyń jańa seısmokartasy jasalmaǵan. Almaty qalasynda jer silkinisi bolyp ketkennen keıin ǵana SMS-habarlamalar keletinin kórip júrgendikten onyń ne mánisi bar degen úlken suraq týyndaıdy. Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń ókilderi álemde jer silkinýdi aldyn ala eskerte alatyn tehnologııa shyqpaǵanyn aıtqanmen, keıbir elderde ol bar kórinedi.
Mysaly, AQSh-ta qaýipti aımaq sanalatyn Batys jaǵalaýynyń turǵyndaryn jer dúmpýlerinen habardar etip otyratyn ShakeAlert atty arnaıy júıe jumys isteıdi. Júıede 400 seısmograf Kalıfornııa shtatynyń barlyq jerine qondyrylǵan. Olardyń ishindegi eń bolmaǵanda bir prıbory jer silkinýdiń belgilerin tirkeı qalsa boldy, mamandar qolma-qol iske kirisedi. Júıe jer astynan kele jatqan dúmpý magnıtýdalaryn erte tirkep, ol jer betine jetkenshe adamdardy habardar etý úshin qyzmet etedi. Kerek deseńiz, ár turǵynnyń smartfonyna eskertpe habarlama kelip úlgeredi.
Bul júıe jaqsy bolǵanmen asa qymbat kórinedi. Joǵaryda atalǵan ShakeAlert seısmografynyń bireýi ǵana 100 mln AQSh dollary shamasynda baǵalanady eken jáne oǵan onyń ary qaraı jumys isteýin qajet etetin de shyǵyndar kerek bolady. Kórshi Reseı ózine qajetti júıeni 6 mlrd rýblge eseptep shyǵaryp, qymbatsynyp otyr eken. Bizdiń elde atqaminerler tarapynan mundaı áńgime kóterildi me eken?
Degenmen, adam ómiri dúnıedegi eń qymbat baılyq sanalatyndyqtan keıbir elder osy júıeni paıdalanyp otyr. Mysaly, Japon elinde ornatylǵan osy júıe kómeginiń arqasynda 2011 jyly 9 baldyq jer silkinisi 52 mln halyq aldyn ala eskertilip, zardap shekkender men qurban bolǵandar sany óte az boldy. Al, bul Japonııa tarıhyndaǵy eń qatty bolǵan jer silkinisi eken. 2018 jyly Meksıka astanasynda bolǵan 7,4 baldyq osy júıe 30 sekýnd buryn eskertip, kóp septigin tıgizgen.
ShakeAlert sııaqty júıeniń bolýy bárimizdi qýantqanmen, bizdiń elde, onyń ishinde jer silkinisi bolýy yqtımal aımaqtarynda bolmaýy kóńil kónshitpeıdi.
