Árıne jan ıesin tirideı órteý – aqylǵa syımaıtyn jaýyzdyq. Batys Qazaqstan oblysynda dál mundaı oqıǵa boldy dep aıtý qıyn. Biraq oraldyq «jasyldar» óńirde qańǵybas ıt pen mysyqqa qarsy kúreste aldyńǵy qatarly elderde qoldanylatyn gýmanızm qaǵıdalary saqtalmaıtynyn aıtyp, kópten dabyl qaǵyp júrgeni ras. Sońǵy jyldary bekitilgen tártip boıynsha qańǵybas ıtti uıyqtatatyn dárimen atyp, ustaǵan soń eki aıǵa deıin arnaıy pıtomnıkte saqtap, ıesi bolsa, kelip alyp ketýin kútý nemese jańa qojaıynyn tabýǵa múmkindik berý talaby da saqtala bermeıdi. Bul jóninde jergilikti basylymdarda birneshe márte maqala shyqqan bolatyn.
2019 jyly jaz aıynda qańǵybas ıt pen mysyq máselesine oraı birneshe qoǵamdyq tyńdaý ótti. Eki jaqtyń pikiri eskerilip, jańa ereje bekitildi. Iаǵnı qańǵybas ıt qaýipti, qabaǵan bolsa joıylady. Qalǵanyn pishtirip, ekpe berip, arnaıy chıp ornatyp, qaıtadan qoıa beretin boldy.
Jaqynda oblys ákimi Ǵalı Esqalıev Oral qalalyq veterınarııa stansasyna baryp, buralqy ıt pen mysyqqa jasalatyn sterılızasııa nemese kastrasııa jumysymen tanysty.
– Buralqy ıt-mysyq – qoǵamǵa qaýipti. Adamǵa shabýyl jasaýy, aýrý taratýy múmkin. Mundaı jaǵdaıǵa ózimiz kinálimiz. О́ıtkeni órkenıetti elderde ıt pen mysyqty ustaýshylar eki sanatqa bólinedi. Birinshisi – ıt pen mysyqtan asyl tuqym alyp, satyp, bıznes jasaıdy. Olar ıt-mysyǵyn resmı tirkep, salyǵyn tólep, belgilengen veterınarlyq qyzmetterdi muqııat jasap otyrady. Ekinshiden, úı janýarlaryn ózderi úshin – úı kúzetý, balalardyń oınaýy úshin ustaıtyndar da bar. Olar da atalǵan úı janýarlaryn resmı túrde tirkep, kishigirim operasııa jasaýy tıis. Mine, osyndaı ádisti paıdalanatyn elderdiń kóshelerinde qańǵybas ıt-mysyq bolmaıdy. Biz damyǵan, órkenıetti elderdiń normalaryna alǵashqy qadam jasadyq, – dedi Ǵ.Esqalıev.
Oral qalasynda orta eseppen jyl saıyn 5 myńdaı buralqy ıt pen mysyq joıylady eken. Buǵan qala bıýdjetinen byltyr 30 mln teńgeden artyq qarajat jumsalǵan.
Endi jańa ereje boıynsha ustalǵan janýarlardyń basym bóligi zararsyzdandyrylady. Janýarlardy emdep, tamaqtandyryp, barlyq aqparat engizilgen chıp salynǵan soń ustalǵan aımaqqa keri qaıtarylady. Mamandardyń pikirinshe, mundaı janýarlardyń agressııasy azaıady. Eń bastysy, urpaq ákelmeı, belgili bir ýaqyttan soń buralqy ıt-mysyq sany kúrt tómendeıtin bolady. Oǵan qosa, tiri júrgen ıtter qalada egeýquıryq sııaqty zııankesterdiń shekten tys kóbeıip ketpeýine, tabıǵı tepe-teńdiktiń saqtalýyna áser etedi.
О́ńir basshysynyń esebi boıynsha, jańa bastama bıýdjet qarjysyn únemdeýge de áser etpek. Máselen, ıt-mysyq ustaıtyn arnaıy ortalyq qurylysyna shamamen 800 mln teńge jáne onyń jyl saıynǵy shyǵynyna 180 mln teńge qarajat qajet eken. Endi osy jumystardy jańa erejege saı atqarý úshin jylyna nebári 28 mln teńge jumsalady. «Negizinde, osyndaı soma buryn ıtterdi atyp júrgen kezde de bólingen bolatyn, biraq esh nátıje bermedi», deıdi ákim.
Oralda buralqy ıt-mysyqty zararsyzdandyrý isine Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıteti jeke seriktes retinde qatysýǵa usynys bildirgen. О́ıtkeni olardyń veterınarlyq klınıkasy, arnaıy mamandary, veterınarııa fakýltetiniń oqytýshylary men joǵary kýrs stýdentteri bar. Bul sonymen qatar stýdentterge tájirıbe jınaýǵa kómektesedi.
– Buralqy janýarlar máselesin keshendi sheshýdiń kelesi kezeńine ótýdi tapsyrdym. Iаǵnı barlyq úı janýarlarynyń ıeleri ıt-mysyǵyn tirkeýi, vaksınasııalaýy jáne chıp engizýi tıis. It-mysyqty bıznes emes, ózderi úshin ustaıtyn turǵyndar ıtterdi nemese mysyqtardy zararsyzdandyrýy kerek. Operasııaǵa qarajaty joq turǵyndarǵa jarty somasyn bıýdjetten sýbsıdııalaý máselesin de qarastyrýǵa bolady, – deıdi oblys ákimi.
Batys Qazaqstan oblysy
