Ásirese mundaı habarlandyrýlardy «krisha.kz» jáne «olx.kz» saıtarynyń portalynan jıi baıqaıtynbyz. Krisha.kz jobasynyń basshysy Sevıl Dargan Almatyda jýrnalıstermen kezdesken kezde aqparattyq qyzmet kórsetý agenttikteri men ózderiniń arasyndaǵy baılanys satý, satyp alý nemese jalǵa berý týraly habarlandyrýlarmen shekteletinin, aı saıyn 318 myń habarlandyrý jarııalanatynyn tilge tıek etip ótti.
«Olarǵa «aqparattyq qyzmet kórsetý agenttigi» degen atpen qaı jerde tirkelgenin bilmeımin. Olardyń jumysynyń zańdy ekeninen de habarym joq. Bizge jeke tulǵa retinde habarlandyrý beredi. Al jańadan tirkelgen nemese páteri tym arzan baǵalaǵandar birden bizdiń nazarymyzǵa iligip, tekseriledi. Tek aqpan aıynda biz portalymyzdan 1177 alaıaqtyń jeke kabınetin óshirdik», - dedi Sevıl Dargan .
Alaıaq rıeltorlarmen kúres ońaı emes. «Krisha.kz» arnaıy jobalar bóliminiń jetekshisi Sevıl Ragımova jalǵa úı alýshylar saıt arqyly páter izdegende kelesi aıryqsha belgilerge nazar aýdarǵany jón ekenin eskertti. Sary tús – naryqta burynnan beri jumys istep kele jatqan, tekserilgen kompanııalardyń jarnamalary, qyzyl tús – shaǵym túsken kúmándi jarnamalar, «jańadan tirkelgen» belgisi kórsetilgender – áli tekserilmegen jarnamalar.
Qazaqstan rıeltorlary birikken qaýymdastyǵynda qazir 70-ke jýyq agenttik tirkelgen. Bul ishki naryqta zańdy jumys istep júrgenderiniń jalpy sany. Al naryqta bul qyzmet túrin kórsetetin taǵy qansha kompanııanyń bar ekenin eshkim bilmeıdi. Tapqan tabysyn jasyryp, jeke kásipker retinde tirkelýden qashyp júrgenderi de jetedi. Olardy salyqshylardyń ózderi tártipke sala almaı otyr eken.
Kásibı rıeltorlar Almaty men Nur-Sultan qalalaryndaǵy páterlerdi jalǵa berý naryǵyn júıesizdik jaýlap alǵanyn jasyra almaı otyr. О́zderin «rıeltorlarmyz» dep tanystyrǵan alaıaqtar qazaqstandyqtardyń quqyqtyq saýatsyzdyǵyn paıdalanyp, náterlerdi syrtynan zańsyz jalǵa berýmen nemese qaıta satýmen aınalysyp júr. Bul másele Almaty kásipkerler palatasy men Qazaqstan rıeltorlary qaýymdastyǵy uıymdastyrǵan dóńgelek ústel barysyndy jan-jaqty talqylandy.
Qaýymdastyq prezıdenti Larısa Stepanenko Almatyda jalǵa páter izdegenderge baspana taýyp beremin dep aldap, aldyn ala 15-20 myń teńge surap, keıin qashyp ketetin alaıaqtar ózderin jyljymaıtyn múlik boıynsha mamandar nemese rıeltorlar dep tanystyratynyn jınalǵandardyń qaperine salyp ótti. «Ondaı adamdardy rıeltorlar dep atamaý kerek»,– dedi Larısa Stepanenko olardyń zań sheńberine syımaıtyn áreketteriniń saldary qaýymdastyqtyń abyroıyna nuqsan keltiretinin jasyrmaıdy.«Múliktiń satylýy nemese jalǵa berilýi týraly habarlandyrýdy jarııalaıtyn BAQ-tar habarlandyrýdy jarnama berýshimen, ıaǵnı rıeltorlyq agenttikpen kelisimshart jasaǵannan keıin ǵana jarııalaýy kerek» degen bapty zańdastyrý kerek. Biz osyndaı jolmen ǵana alaıaqtardyń sanyn azaıta alamyz. Bul kóptegen adamdardyń kóleńkeli bıznesiniń jolyn jabady. Muny BAQ týraly zańda kórsetý kerek» dep kesip aıtqan Larısa Stepanenko klıentterdiń quqyqtyq saýatsyzdyǵy da jalǵan rıeltorlardyń kóleńkeli bıznesine jol ashyp beretinin aıtty. «Naryqtaǵy baǵadan 50 paıyz tómen baǵa usynatyndardyń qolynda páter usynyp otyrǵan adamdardyń aty-jóni, meken-jaıy jáne telefondarynan ózge málimet bolmaıdy. Kórsetilgen meken-jaı boıynsha habarlasqan klıent izdep barǵan páterdiń múldem jalǵa berilmeıtinin nemese basqa adamǵa berilip qoıǵanyn biledi. Ne isterin bilmeı daǵdaryp qalǵan klıentter amalynyń joqtyǵynan bizdiń qaýymdastyqqa habarlasady», - deıdi Larısa Stepanenko.
«Rıeltorlyq bızneste ortaq júıe kerek, ortaq baza kerek» degendi sarapshylar kópten aıtyp júr. Qazirgideı, aqparatty tehnologııa zamanynda munyń eshqandaı qıyndyǵy joq. Naryqtyń bul segmenti memleket tarapynan rettelmegendikten, Qazaqstan rıeltorlary qaýymdastyǵynyń róli shamaly. Ishki naryqta zańsyz jumys istep júrgenderiniń ózderi qaýymdastyqtyń talabyn júre tyńdaıtyn kórinedi. Larısa Stepanenko atap ótkendeı, rıeltorlyq qyzmet jyljymaıtyn múlik naryǵymen tikeleı baılanysty, barlyq salamen ushtasady. Demek, bul – elimizdiń turǵyn úı saıasatynan bastap, ekinshi deńgeıdegi bankterdiń ıpotekalyq saıasatyna deıin tyǵyz qarym-qatynasta qarastyrylatyn keshendi másele bolǵandyqtan Rıeltor qyzmetiniń ulttyq standartynyń jobasyn ázirleýge kirispek.
Bul bastamany Qazaqstan rıeltorlar qaýymdastyǵy men «Atameken» UKP qolǵa alǵanyn osy jıynda bildik. Larısa Stepanenko rıeltor qyzmetine baılanysty Eýrazııalyq odaq elderine ortaq standart ázirlengenin eske túsirip ótti. Tipti EAEO-nyń Qazaqstannan ózge tórt elinde bekitilip, rıeltorlar jańa talap boıynsha jumys istep jatyr. Osy máselelerdi aıtqan qaýymdastyq basshylary qazaqstandyq úlgisin daıyndaýǵa kirisip ketkeni týraly aıtty. Bul qujat, olardyń túsindirýinshe, rıeltorlardyń qyzmetin rettep qana qoımaı, bul salada jumys jasaımyn degenderge joldama da beredi.
Sarapshylardyń sózinshe, ulttyq standart bekitilse, kim kóringen rıeltor bolyp qyzmet atqara almaıdy. Qazaqstan rıeltorlar qaýymdastyǵy men «Atameken» UKP-nyń oń baǵasyna ıe bolyp otyrǵan joba agenttikter men klıentter arasyndaǵy sharttardy barlyq rıeltorlarǵa mindetteıdi. Qujatta eki taraptyń mindeti men jaýapkershiligi barynsha aıqyn kórsetilgen. Olar bolashaq páter ıeleri úshin baspana taýyp, jalǵa alý shartyn jasaýǵa kómektesýi kerek, tek sodan keıin óz qyzmeti úshin tólem alýy tıis. Endi eki tarap Qazaqstanda rıeltorlyqpen aınalysyp júrgen agenttikterdiń bárin egov.kz portalyna engizýdi josparlap otyr.
«Atameken» UKP Almaty fılıaly dırektorynyń orynbasary Aıtýar Qoshmambetov syrt kóz qataldaý dep baǵa bergen sheshimniń qabyldanýyna deldaldardyń lısenzııa almaı-aq, salyq tólemeı-aq jumys istep júrgeni sebep bolǵanyn, rıeltorlyq agenttikterdiń lısenzııasy mindetti túrde bolýy degen ortaq sheshimge kelýine osy faktor sebep bolǵanyn aıtty. Sonymen qatar olar rıeltorlyqpen buryn isti bolǵan adamdardyń aınalysýyn shekteý týraly ózgeris engizýge nıettenip, «buryn isti bolmaǵan azamattar ǵana aınalysa alatyndaı talapty bekitýge bekinip otyr.
Sarapshylar kezinde Qazaqstanda osy mamandyqqa oqytý jáne kásipti sertıfıkattaý týraly usynys bildirdi. Shet elderde rıeltorlyq qyzmet memleketke qyrýar salyq túsimin túsiretin kásip retin belgili.
Qaýymdastyq ókilderi ázirlenip jatqan ulttyq standartqa rıeltor mamandyǵy týraly da talap engizbek. Olar rıeltor qandaı kásip ekeni, qyzmet kórsetý úshin qandaı bilim alý kerek ekeni naqtylanbaǵan. Basqasha aıtqanda biz onyń kim ekenin bilmeımiz. «Shetelde bul – jeke mamandyq. Ulttyq standart bekitilgesin ony Ulttyq ekonomıka mınıstrligine tıisti normatıvtik aktin ázirleý úshin joldaımyz. Bul zańmen nemese úkimettiń qaýlysymen sheshiletin másele. Eger, tıisti mınıstrlikter bizdiń usynysymyzdy qup kórse, jumys toby qurylyp, onda barlyq múddeli taraptar normatıvtik qujattardy ázirleýge shaqyrylady », - dedi Aıtýar Koshmambetov.
