Elimizde ósiriletin gúlderdiń 30 paıyzy Almaty men Shymkent qalalalyndaǵy 5 iri jylyjaıda ósedi. Qalǵan 20 paıyzy ishki naryqta usaq partııalarmen jumys isteıtin shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesinde. Qazaqstanda satylatyn gúldiń teń jartysy shetelden ákelinetini túsinikti. Gúl – qymbat bıznes, ósirý qıyn, paıda tappaq túgili sazǵa otyrý op-ońaı. Soǵan qaramastan jyldam qarqynmen damyp kele jatqan segment. Osydan 3 jyl buryn jyldyq tabys kólemi 100 mln dollardy quraǵan naryqtyń búgingi tabysy 150 mln dollarǵa joǵarylaǵan.
Gúl satýshylardyń aıtýynsha, ǵalamdyq ekonomıkalyq daǵdarys atalǵan salaǵa kerisinshe jaqsy áser etedi. Mamandar munyń sebebin gúl qoljetimdi syılyqtardyń qatarynda ekenimen túsindiredi. 500 teńge tursa da, gúldiń aty gúl. Bul bizdiń kúndelikti ómirimizdiń negizgi quramdas bólikteriniń birine aınalǵan. Dúnıe esigin gúlmen ashyp, gúlmen jabatyn jaǵdaıǵa jettik. Sońǵy jyldary toı ótetin saltanatty zaldardy hosh ıisti gúldermen kómkerý sánge aınalǵanyn kórip júrmiz.
«Gúlmen bezendirýge jumsalǵan qarjy toı shyǵynynyń 10 paıyzyn quraıdy», deıdi sala mamandary. Ishki naryqqa gúlder negizinen Ekvador, Kolýmbııa, Kenııa men Gollandııadan jetkiziledi. Bul elder – álemdik gúl naryǵynyń haby. Afrıkadan keletin gúl tranzıt arqyly Nıderlandydan ótip, dúnıe júzine taraıdy eken.
Byltyr Qazaqstanǵa alys-jaqyn shetelderden quny 29,2 mln dollarǵa baǵalanǵan 73,5 mln dana gúl jetkizildi. Gúl naryǵyndaǵy basty eksporter el Ekvadordan 23 mln dollarǵa baǵalanǵan 55,8 mln dana, Kenııadan – 1,8 mln dollar turatyn 7,3 mln dana, Kolýmbııadan – 2,9 mln dollarǵa 6,8 mln dana, Nıderlandydan 1,2 mln dollarǵa 2,9 mln dana raýshangúl jetkizilgen.
Elimizdegi ótimdi, sol sebepti syrttan kóp tasymaldanatyn gúlderdiń qatarynda raýshangúlden keıingi orynda qyzǵaldaq tur. Byltyr 1,7 mln dollarǵa 19 mln qyzǵaldaq túınegi ımporttaldy. Biz úshin qyzǵaldaq – 8 naýryzdyń nyshany. Importtan kelgen qyzǵaldaqtyń 80 paıyzy 5-8 naýryz arasynda satylyp ketedi. Byltyr 8 naýryz qarsańynda Qazaqstanda Polsha men Nıderlandydan kelgen 2 mln dollar turatyn 16 mln qyzǵaldaq satylǵany sonyń belgisi. Satylym kólemi jaǵynan úshinshi oryndy ıelengen hrızantemanyń 11,9 mln danasyn florıster shetelden 5,1 dollarǵa satyp alypty.
Sarapshylar gúl dúkenderi men ınternet dúkenderdegi baǵa gúl bazarlaryna qaraǵanda 500-800 teńgege arzan ekenin aıtady. 2019 jyly ishki naryqta satylǵan gúlderdiń 80 paıyzyna ınternet dúkender arqyly tapsyrys berilgeni osyǵan baılanysty bolsa kerek. Yńǵaıly ári arzan.
Gúl satýshylar qaı meıramda qandaı gúlge kóp tapsyrys berý keregin de jaqsy meńgerip alǵan. 8 naýryzda qyzǵaldaq suranysqa ıe bolsa, 8-9 mamyrda qalampyr jaqsy ótedi. Al 1 qyrkúıek – Bilim kúninde baqyt ákeledi dep yrymdaıtyn gúlderdiń «joly bolady».
Sulýlyqqa ińkár kóńilimizge bir sát bolsyn qýanysh syılaıtyn ásemdikke súısinbeıtin adam balasy joq. Biraq gúl naryǵyndaǵy úlesimiz kóńil kónshitpeıdi. Sebebi sóz basynda aıtyp ótkenimizdeı, gúl saýdalaý bıznesinde táýekel etetin máseleler kóp. Kóp nárse tasymaldaýmen nemese satyp alýshylardyń áleýetine baılanysty. Naryqtaǵy jańa oıynshylar úshin úlken turaqty klıentterdiń bolmaýy jáne naryqta jumys isteýdiń alǵashqy aılarynda satyp alynatyn, ótpeı qalǵan taýarlar basty problema. О́tpeı qalǵan gúldi saqtaýǵa múmkindik az. 8 naýryz kúni ár danasy 2-3 myń teńgeden satylǵan gúldiń baǵasy 9-10 naýryz kúnderi 500 teńgege túsýi ábden múmkin. Demek, alǵashqy eki kúnde paıdaǵa jumys istegen kásipker úshinshi kúni shyǵyndy jaba alsa, soǵan da rıza bolady. Muny túsinikti tilmen aıtqanda eki qadam alǵa, bir qadam keıin sheginý deýge bolady.
«FlorAmie» kompanııasynyń basshysy Ámına Serjanovanyń aıtýynsha, onlaın-satylymǵa qaraǵanda oflaın saýdada qaýip kóp. «Búgin satyp alǵan gúlderińizdi tutynýshynyń qolyna jetkenshe qalaı saqtaý keregi jáne tezirek satý týraly bas qatyrýǵa týra keledi. Mundaıda kún emes, saǵattyń ózi kóp nárseni sheshedi», deıdi ol.
Sarapshylar Úkimetten qoldaý bolmasa, aldaǵy ýaqytta da ımporttan kelgen gúlderdiń úlesi arta beretinin aıtady. «Muhıttyń arǵy jaǵynan jetkenshe hosh ısinen aıyrylyp qalatyn gúlderge moıyn sozǵansha, nege jylyjaı salyp, gúl ósirip, paıda tappaımyz?» degen másele talaı márte kóterilgen. Biraq otandyq ınvestorlar tarapynan salany damytýǵa, aıaǵynan turǵyzýǵa degen yqylas kemshin. Sebebi elimizde gúl ósirýshilerge beriletin memlekettik jeńildik joq, jumys barysynda baǵyt-baǵdar beretin zańnamalyq qujat ta jasalmaǵan. Mamandar salanyń damýyn eskeksiz qaıyqta júzip bara jatqan jolaýshynyń taǵdyryna teńeıtini soǵan baılanysty. Tipti álemdik naryqtaǵy asa tabysty salanyń biri sanalatyn gúl naryǵy ındýstrııasyn baqylaý qandaı mınıstrliktiń quzyretinde ekenin de eshkim bilmeıdi. Biraq syrt kózge ekonomıkanyń barlyq segmentinde borttan tys qalyp qoıǵan gúl naryǵy ınnovasııanyń múmkindiginen qur alaqan emes ekenin, onyń aldy bizdiń elge jetkenin kózimiz kórip júr.
«FlorAmie» basshysy bizge 2018 jyldan bastap ishki naryqqa «sóıleıtin gúlder» kele bastaǵanyn jetkizdi. Osydan on jyl buryn AQSh-ta, al bes jyl buryn Reseıde paıda bolǵan ıdeıa qazir elimizde de keń taralyp keledi. Jastar arasynda kóńili túsken boıjetkenge sezimin gúldiń qýat kózine jazylǵan daýys arqyly jetkizetinder kóbeıgen. Satýshylar «Ul syılaǵanyńa rahmet!» «Mereıtoıyńmen!», «Týǵan kúnińmen!», «Shańyraq qurýyńmen!», «Tek seni súıemin», «Keshirshi, janym!» degen japsyrmasy bar gúlderdiń de zor suranysqa ıe ekenin aıtady.
«Bir ókinishtisi, «sóıleıtin gúlder» orys nemese aǵylshyn tilderinde sóıleıdi. Sońǵy kezde qytaı tilinde sóıleıtin gúlder de kele bastady. Florıster qazaqsha sóıleıtin gúlderge tapsyrys tym az ekenin aıtyp aqtalady», deıdi Á.Serjanova.
Gúl saýdalaýshylar qazir ártúrli gúlderdiń jıyntyǵynan turatyn desteler kóbirek suranysqa ıe ekenin aıtady. Ony ádemi etip usyný – gúl satatyn ınternet-salonnyń reıtıngisin anyqtaıdy. «Bizge álemdik naryqta suranysqa ıe úlgilerdi qazaqstandyq tutynýshylardyń talǵamyna úılestirýge týra keledi. Jastyq shaǵy KSRO-nyń sońǵy jyldaryna týra kelgen tolqyn tek raýshannan jasalǵan destege basymdyq beredi. Soǵan qaraǵanda, aldaǵy bes-alty jylda raýshan gúlderi sánnen túspeýge tıis», deıdi Á.Serjanova.
Sarapshylar byltyr gúl naryǵy elektrondy saýdaǵa qaraı oıysqanyn aıtady. «Sebebi ınternet-saýdanyń ózindik erekshelikteri, artyqshylyqtary az emes. Londonda nemese Nıý-Iorkte júrgen azamattar Almatydaǵy súıiktisin quttyqtaýǵa tapsyrys bere alady. Qazir Batys elderinde gúl ósirýmen, satýmen aınalysatyn ınternet-salon jelisi bar kompanııalar Almaty, Nur-Sultan jáne Aqtaý qalalarynda ókildikterin ashyp jatyr. Qazaqstandyq kompanııalarǵa baǵanyń qoljetimdiligi turǵysynan klıentterdi tartý ońaı, biraq senim turǵysynan problemalar bar. Kompanııanyń saıtynda kórsetilgen gúldiń bezendirý formasy men jetkizilgen ónim túri arasyndaǵy aıyrmashylyq, ıaǵnı sapasyz qyzmet salanyń damýyna kedergi keltiredi. Biraq naryq mundaı qubylystardan arylyp keledi. Sebebi ishki naryqqa Reseıdiń, Qyrǵyzstannyń jáne О́zbekstannyń ınternet-salondary kele bastady. Olar qazaqstandyqtar usynǵan baǵadan eki-úsh ese arzanǵa qyzmet kórsete alady. Onyń ústine, elimizde gúldi jaqsy bezendirýge mamandanǵandar da az. Gúldi ózimizde ósirgenmen, sońǵy nátıje – bezendirýge kelgende sheteldik mamandardyń qyzmetine júginemiz. 2019 jyly ınternet arqyly tapsyrys bergenderdiń qatary kóbeıdi. Saýaldama nátıjesi 18-55 jas aralyǵyndaǵy azamattardyń 90 paıyzy gúlge ınternet arqyly tapsyrys beretinin kórsetti», deıdi Á.Serjanova.
Aldaǵy mereke kezinde qala kóshelerinde gúl satatyndardyń qatary azaıyp ketse, tańǵalmańyz. Sebebi qazir gúl naryǵynyń onlaın segmentinde tutynýshylardyń talǵamy úshin alaman báıge júrip jatyr. Ázirge Almaty men Nur-Sultannyń gúl naryǵyndaǵy basymdyq ınternet salondarda bolyp tur. Naryqta oryn bar kezde jumysyn sol baǵytqa beıimdegender utylmaıdy.
ALMATY
