Onyń aıtýynsha, qazirgi jaǵdaıda kóptegen kásipkerler, ásirese, shaǵyn jáne orta bıznes óz jumyskerlerin jalaqysyn saqtaýsyz eńbek demalysyna jiberýge, tipti, qysqartýǵa májbúr. Búginde Qazaqstanda 2 mln astam ózin-ózi jumyspen qamtyǵan adam tirkelgen, olar resmı jáne resmı emes jumys isteıdi. Qazir olar tabysynan aıyrylǵan.
«Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha bizdiń elimizde MÁSQ qorynan áleýmettik tólem engizilgen – tabysynan aıyrylǵan tulǵalarǵa 42 500 teńge beriledi. Keshe óziniń úndeýinde Memleket basshysy osy tólemdi alý tetigin keńeıtýdi tapsyrdy», — dedi eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri.
Tólemdi kimder ala alady?
Birinshi — bul shaǵyn jáne orta bıznestegi jaldamaly jumyskerler, olar karantın engizilgen qalalarda jalaqysynyń saqtalýynsyz eńbek demalysyna jiberildi, sonymen qatar buǵan iri kásipkerlik sýbektileri de jatady.
Ekinshi — jeke tulǵalar, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar. Olardyń qatarynda jeke kásipkerler bar, statıstıka boıynsha olardyń sany elimizde 1,5 mln adam. Olardyń qatarynda jeke tájirıbemen aınalysatyn tulǵalar bar: jeke advokattar, notarıýster, sot oryndaýshylary, medıatorlar – elimizde olardyń sany 2 myń adamnan asady. Olar azamattyq-quqyqtyq sıpattaǵy kelisimsharttar boıynsha jumys istegen tulǵalar, olardyń sany 180 myńǵa jýyq.
Tólemdi alý úshin ne isteý kerek jáne qandaı qujattardy tapsyrý qajet?
B. Nurymbetovtyń aıtýynsha, tólemdi alý tártibi ózgertildi. Búginde ony alý úshin eshqandaı qujat tapsyrý qajet emes. Tek ótinim beriledi. Bul ótinimde tólemdi alý úshin barlyq sebepteri, óziniń málimetteri — tolyq aty-jóni, JSN, karta esebi kórsetiledi. Jumys berýshi óz jumyskerleriniń tizimin usynady.
Bul rette, sizge tótenshe jaǵdaı rejımine baılanysty tabysyńyzdan aıyrylǵanyńyz týraly dáleldeýdiń qajeti joq, muny eshkim naqtylap teksermeıdi. Sizdiń ótinimińizde bul kórsetilgen, sol negizge alynady. О́tinim elektrondy túrde tapsyrylady.
«Bul búgin óte ózekti másele boldy. Kóptegen adamdar júginip: “bul ótinimdi berý qıyn, ESQ qosý qıyn, Egov júktemeıdi” deıdi. Biz búgin sizderge birneshe tehnıkalyq sheshimderdi usynamyz jáne kún saıyn osy tetikti jeńildetetin jańa sheshimderdi usynatyn bolamyz», — dedi eńbek mınıstri.
Birinshi — «Elektrondy úkimet» portaly.
Servıs arqyly ár adam óziniń málimetterin toltyrýy qajet. Endi bul ótinimge qandaı da bir faıldardy qosý qajet emes. Mańyzdysy — osy ótinimniń bolýy. Oǵan ESQ arqyly qol qoıý qajet. Nemese SMS arqyly qupııasóz alýmen qol qoıylady.
Ekinshi. Arnaıy saıt.
Búginde Egov júktemesi tym kóp, sondyqtan Eńbek mınıstrligi BTS kompanııasymen birlesip 42500 teńge kólemindegi áleýmettik tólem úshin arnaıy saıt ázirledi.
«Biz ony erteń tańerteń iske qosamyz. Onda sonymen qatar barlyq azamattar ótinim bere alady, óz málimetterin – tolyq aty-jónin, JSN men banktegi esebin kórsetedi. SMS arqyly qupııasózdi alǵan soń óziniń qolymen rastaıdy. Ol jerde "42500 teńge tóleý" qyzmetin tańdaý kerek» — dep túsindirdi vedomstvo basshysy.
Saıtqa nemese Egov-qa kirý úshin kompıýteri joq adamdar bar. Erteń tańerteńnen bastap mobıldi telefon arqyly Telegram-botty paıdalaný usynylady. Bul qosymshany júktep alyp, oǵan óz málimetterińdi engizý qajet.
«Osylaısha, biz bárin jeńildetemiz, bul sheshimderdi usynamyz: qaıda júginý kerek, Telegram-bot qalaı jumys isteıdi, biz bul týraly barlyq aqparatty búgin keshke Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń saıtynda, Eńbek mınıstrliginiń Facebook paraqshasynda jarııalaımyz, barlyq áleýmettik jelilerde taratamyz», — dedi B. Nurymbetov.
О́tinimdi qalaı durys berý kerek?
«Biz sizderden óz málimetterińizdi durys engizýdi suraımyz. Iаǵnı, JSN, karta esebi jáne aty-jónderińizdi. Aqsha sizdiń tegińizben, karta ıesimen salystyrylady. Ekinshi talap boıynsha sońǵy 12 aıda Áleýmettik saqtandyrý qoryna eń bolmasa bir áleýmettik tólem nemese Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna bir zeınetaqy aýdarymy jasalýy tıis edi. Bul jaǵdaıda mundaı talap qajet, sebebi aqsha kassadan berile salmaıdy, ol Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory arqyly tólenedi», — dep túsindirdi mınıstr.
Alaıda, kóptegen adamdardyń mundaı áleýmettik aýdarymdary joq ári bolmaǵan. Bul adamdar resmı emes jumys isteıdi, olardyń eńbek kelisimsharttary joq, salyq ta, eshqandaı aýdarymdar da tólemegen, olar úshin de 42 500 teńge alý múmkindigi bar. Ol úshin óziniń statýsyn resmılendirýi kerek.
«Ol úshin siz biryńǵaı tólemdi tóleseńiz boldy — ol qalalyqtar úshin 2651 teńge, aýyl turyndary úshin 1325 teńge. Bir ret tólem jasaǵan soń siz kelesi kúni aı saıyn 42500 teńge alý múmkindigine ıe bolasyz. Bul resmı emes jumys istegenderdiń barlyǵyna qatysty. Osylaısha, sizdiń statýsyńyz resmılendiriledi», — dedi B. Nurymbetov.
Biryńǵaı jıyntyq tólemdi (BJT) qala jáne aýyl turǵyndary qalaı tóleı alady?
Onyń eki joly bar.
Birinshi – Halyq bank, Fortebank, Sberbank, Jysan bank, Bank Center Credit, Kaspı banktiń mobıldi qosymshalarynda jáne «Qazposhta» bólimshelerinde BJT tóleýge bolatyn mobıldi qosymshalar bar.
Ekinshi – muny SMS arqyly jasaýǵa bolady. Ol úshin óz telefonyńyzdan 5505 nómirine SMS jiberip, qala turǵyndary úshin GORODESP JSN, al aýyl turǵyndary úshin SELOESP JSN dep kórsetý qajet. Bul jaǵdaıda qajetti soma sheshiledi de, bul siz áleýmettik aýdarymdy tóledińiz, óz mindettemeńizdi oryndadyńyz, sizdiń statýsyńyz resmılendirildi jáne siz aı saıyn 42 500 teńge alatyn bolasyz degendi bildiredi.
Jumysynan bosatylǵan nemese qysqartylǵan jaldamaly jumyskerler qansha tólem alady?
«Olar úshin Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynan (ÁMSQ) jumystan aıyrylǵan jaǵdaıda beriletin tólem qarastyrylǵan. Ony tóleý jumystan bosatylý sebepterine, TJ-ǵa qatysty emes. Ol alty aı tólenedi jáne onyń mólsheri azamat jumystan bosatylǵan kezde alǵan jalaqysynyń 40%-nan bastap quraıdy. Ol úshin Egov portalynda jumyssyz retinde tirkelý qajet»,— dep túsindirdi eńbek mınıstri.
Ol úshin portalda «jumysqa ornalastyrý» jáne «jumys izdeýshi tulǵa» servısi tańdalady. Úsh kúnnen keıin siz avtomatty túrde jumyssyz retinde tirkelesiz, sizge ÁMSQ-dan jumystan aıyrylý boıynsha alty aıǵa áleýmettik tólem taǵaıyndalady.
«Munda da biz erejelerdi ózgerttik. Taǵaıyndaý siz jumyssyz retinde tirkelgen kúni júzege asyrylady. Nelikten úsh kún? Ol kúnderi biz zań boıynsha jumyspen qamtý ortalyqtarynda sizge saı keletin jumysty tabýǵa tyrysamyz», — dedi mınıstr.
Tek naýryz aıynda jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly 12 myńnan astam adam qashyqtan isteýge bolatyn jumys tapty. Sonymen qatar karantın jarııalanǵan qalalarda 2331 adam ózine qashyqtan isteıtin jumys tapqan.
«Biraq eger siz kópten beri jumys istemegen bolsańyz jáne sizdiń áleýmettik aýdarymdaryńyz bolmasa, onda siz tólemdi ala almaısyz, óıtkeni siz áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshysy emessiz. Mundaı azamattar azyq-túlik jıyntyǵyn ala alady», — dedi vedomstvo basshysy.
«Azyq-túlik jıyntyǵyn» kim ala alady?
«Azyq-túlik jıyntyǵy» tómendegilerge beriledi:
-
ataýly áleýmettik kómek alatyn otbasylardyń barlyq balalary, ıaǵnı kóp balaly otbasylardy qosa alǵanda, az qamtylǵan otbasylar;
-
jasyna qaramastan barlyq úsh sanattaǵy múgedektigi bar barlyq adamdar, sondaı-aq múmkindigi shekteýli balalar. Elimizde 995 000 adam tirkelgen;
-
múmkindigi shekteýli balalardy kútip otyrǵan ata-analar;
-
resmı tirkelgen jumyssyzdar — elimizde osyndaı azamattar shamamen 1,5 mln adam.
Is júzinde bul sharany jergilikti jerlerdegi ákimder júzege asyrady.
«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» qandaı artyqshylyqtardy usyna alady?
Memleket basshysy «Jumyspen qamtýdyń jol kartasynyń» mańyzdylyǵyn atap ótti.
«Búginde biz «Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn» ázirledik, oǵan 1 trln teńge bólinedi. 240 myńnan astam jumys ornyn qurýmen 7 myńnan astam joba iske asyrylady», — dep habarlady eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri.
Sonymen qatar, Prezıdent Nur-Sultan, Almaty, Shymkent sııaqty iri qalalarda jumys istegen kóptegen jastardiń búginde osy qalalarǵa kire almaýy jaǵdaıyna nazar aýdardy. Olar qala mańynda, tabyssyz qalyp otyr.
«Sondyqtan Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha, eger osy qalalardyń tóńireginde júrgen bizdiń jastarymyz búginde Almaty, Shymkent nemese Nur-Sultan qalalaryna kire almasa, eger olar óz óńirlerine oralyp, “Jumyspen qamtýdyń jol kartasy” jobalaryna qatyssa, olarǵa jumysqa kirisken alǵashqy kúni 85 myń teńge kóleminde kóterme aqy tólenedi. Bul jalaqy emes, bul kóterme aqy. Osydan keıin aı saıyn ol óz eńbek aqysyn alatyn bolady», — dep túsindirdi eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri.
«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» boıynsha jalaqy 85 myń teńgeden tómen bolmaıtynyn aıta ketken jón. Bul úshin óńirlerdiń ákimderi rekrýt pýnktterin quryp, jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly jumysqa shaqyratyn bolady.
«Búginde atalǵan qalalarda jumysynan aıyrylǵan azamattardy óz óńirlerine qaıta oralyp, “Jumyspen qamtýdyń jol kartasyna” qatysýǵa shaqyramyn», — dep túıindedi B. Nurymbetov.
