«Birinshiden, salyq organdary men tekserýshi organnyń qandaı quqyqtary men mindetteri bar ekenin bilý mańyzdy. Olar Qazaqstan Respýblıkasynyń Salyq jáne Kásipkerlik kodeksterinde tirkelgen», dep málimdedi «Deloitte» Salyq jáne quqyq departamentiniń aǵa konsýltanty Rýslan Jarqynbaev vebınar barysynda.
Zańǵa sáıkes, salyqtyq tekseristi júzege asyratyn mekeme qyzmetkerleri kompanııaǵa tekserispen kelgende, olardan resmı anyqtama, tekseris týraly buıryqty usynýy, tekserý paraqtary jáne salyq organdarynyń jáne salyq tóleýshiniń quqyqtary men mindetteri týraly aqparat beretin jadynama bolýy qajet. Sonymen qatar, salyq organdarynan aýdıt júrgiziletin seriktestiktiń jumys rejımin saqtaý talap etiledi.
«О́z kezeginde, salyq tóleýshi memlekettik organnyń ótinishi boıynsha jumys ornyn, býhgalterlik esepti usynýy kerek, baǵdarlamalyq qamtamasyzdandyrýǵa, ıaǵnı salyq jáne esep baǵdarlamalaryna qol jetkizýi kerek», - dep tolyqtyrdy ol.
Qorytyndy aýdıtorlyq esep tapsyrylǵanǵa deıin salyq qyzmetshileri qosymsha salyqtardyń eseptik somasy 20 myń AEK-ten asatyn bolsa, kompanııaǵa aldyn-ala aýdıtorlyq esepti tapsyrýy qajet.
«Kelispeıtin bolsańyz, siz oǵan jazbasha túrde qarsylyq bildire alasyz, biraq siz muny barlyq jaǵdaıda jasamaýyńyz kerek. Siz aldyn-ala tekserý sharalary tekseristiń sońy emes ekenin túsinýińiz kerek. Eger siz aldyn-ala jasalǵan aktige jazbasha qarsylyqty qujattardy tirkeıtin bolsańyz, qujattardy tekserý ózdiginen bastalady, nátıjesinde salyqtar anyqtalyp, eseptelýi múmkin, olardyń mólsheri salyqtyq tekserýdiń aldyn-ala aktisine qaraǵanda kóp bolady.Tekserý aıaqtalǵannan keıin akt eki danada jasalady, oǵan ınspektor men salyq tóleýshi qol qoıýy kerek»,deıdi Rýslan Jarqynbaev.
Eger salyq tóleýshiniń qosymsha salyqty esepteý úshin somasy bolsa, onda salyqty tekserý nátıjeleri týraly habarlama jasalady. Eger tekserý aktisine jaýap berse, onda tekserý nátıjeleri týraly qosymsha salyqtar týraly habarlamaǵa salyq organynyń basshysy qol qoıady, ol keıinnen salyq tóleýshiniń ornalasqan jerindegi salyq organyndaǵy jeke shotyna salyqtardy esepteıdi. «Habarlamaǵa ol túsken kúnnen bastap 30 jumys kúni ishinde shaǵymdanýǵa bolady», deıdi Deloitte sarapshysy.
Ol tekserý sońynda qosymsha salyqtar negizinde salyq organy salyq deklarasııasynda salyqty azaıtqany úshin, salyq salý obektilerin jasyrǵany úshin nemese salyq agentiniń tólem kózinen ustalatyn salyq somasyn ustaǵany úshin Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń negizgi baptaryna sáıkes ákimshilik is qozǵaýǵa mindetti ekenin atap ótti.
«Tekserý barysynda salyq organy basqa ákimshilik quqyq buzýshylyqtar úshin jaýapqa tartylýy múmkin. Mysaly, býhgalterlik qujattamany usynbaǵandyǵy nemese onyń bolmaýy, salyq organdarynyń jáne olardyń laýazymdy tulǵalarynyń zańdy talaptaryn oryndamaǵany úshin jaýapqa tartylady», dedi Rýslan Jarqynbekov.
Sonymen birge, salyq salý obektisin jasyrǵany úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksi boıynsha ákimshilik aıyppuldardyń mólsheri barlyq sanattaǵy kásipkerlik sýbektileri úshin salyq eseptiliginde salyq somasyn tómendetpegeni úshin tólenýge tıisti salyq somasynyń 200% -yna deıin ulǵaıtyldy. Úlken ózgeris bolǵan jaǵdaıda salyq eseptiliginde salyq somasyn tómendetý úshin aıyppul eseptelgen salyq somasynyń 80% quraıdy. Tıisinshe, aıyppuldar mólsherindegi bul normalar 2019 jyldyń aqpan aıynan bastap qarastyrylyp otyrǵan kezeń ishinde bıznes-aýdıt úshin jaramdy bolady.
«Kásipkerlik kodekstiń óreskel buzýshylyqtary tekserýdiń bastalǵany týraly habarlamanyń joqtyǵy (tekserý bastalǵanǵa deıin 30 kún), buıryqta tirkeýdiń joqtyǵy nemese qosymsha statıstıkalyq organdardyń quqyqtyq statıstıka organdarynda, tekserý aktisine ınspektordyń qolynyń bolmaýy, tekserý merzimderin buzý jáne tekserý paraqtarynyń bolmaýy bolyp tabylady. Salyq organdary mundaı áreketterdi jasaǵan kezde salyq tóleýshiler sheneýnikterdiń áreketterine (áreketsizdigine) joǵary turǵan salyq organyna nemese sotqa shaǵymdana alady» deıdi Rýslan Jarqynbaev.
Sóziniń sońynda ol salyqtyq tekserýlerdi qalaı azaıtýǵa bolatyndyǵy týraly birneshe usynys jasady. «Ol úshin táýekelderdi baǵalaý júıesine negizdelgen salyqtyq táýekelderdi barynsha azaıtý qajet jáne osy júıeniń negizinde salyqtyq tekserýlerdiń jarty jyldyq kestesi qurylady. Salyq tóleýshiler táýekeldiń joǵary deńgeıine jol bermeý úshin osy táýekel krıterıılerimen tanysyp, ortasha nemese tómengi deńgeıge ótýi kerek», dep atap ótti spıker.
«Ashyq jáne jabyq ólshemder bar. Olar biriktirilip, tekserý úshin kompanııalar tańdalady. Ashyq ólshemderge salyq júktemesiniń koeffısıenti kiredi, jáne ol ár aımaq úshin ár túrli bolatyn salanyń ortasha koeffısıentinen tómen bolmaýy kerek», deıdi Rýslan Jarqynbaev.
Ekinshi táýekel ólshemi – belsendi emes salyq tóleýshilermen operasııalar. Kásipkerlerde saqtyq qaǵıdaty bolýy kerek, ıaǵnı áreket etpeıtin kontragenttermen mámileler men operasııalar jasasýdyń qajeti joq nemese olardy tirkeýdi sot jaramsyz dep tanydy nemese olar bankrottyqqa ushyrady.
Taǵy bir táýekeldik ólshemi – salyq eseptiliginiń qosymsha nysandaryn usyný. Kóptegen salyq tóleýshiler aýdıtten keıin bir nemese eki jyldan keıin qosymsha salyq eseptiligin usynady, olar salalyq ortasha salyq júktemesiniń koeffısıenti tómen, bul tekserý kestesine ený qaýpin arttyrady. «Kameraldy baqylaý týraly oryndalmaǵan habarlamalar, nóldik ındıkatorlarmen salyq eseptiligin usyný qaýip-qaterdi arttyrady, óıtkeni eger kompanııa operasııalarǵa nemese memlekettik satyp alýlarǵa qatysatyn bolsa, onda salyq eseptiliginde nól bolýy múmkin emes», dedi spıker.
«Sonymen qatar, salyq tóleýshilerge jeke aýdıtorlyq fırmalar men salyq organdarynyń jyl saıynǵy tekserýlerin, onyń ishinde QQS qaıtarylýyn qarastyrýdy usynamyn. Eger kompanııa sońǵy 3-5 jyl ishinde tekserilmegen bolsa, onda tekserý barysynda salyq organy qosymsha aıyp tóleı alady nemese úlken aıyppuldar qoldana alady. Eger qosymsha tólemder somasy 50 myń AEK-ten assa, salyq tóleýden jaltarý týraly qylmystyq is qozǵalýy múmkin», - dep tolyqtyrdy Rýslan Jarqynbaev.
