Rýmıdiń kóz jasy

Klassıkalyq úlgidegideı, aspan birden shaıdaı ashyla salǵan joq. Tunjyrap uzaq turdy. Tym uzaq turdy.

Nóser basylǵanymen, aǵash japyraqtarynan jańbyr sýy tamshylap, tyrs-tyrs etip, kóktem kúniniń kórkem áýenine tabıǵattyń taǵy bir aspaby sekildi ún qosty. Osynyń bárine shatyr astyn qalqa etip, selqos qarap turǵan kisiniń kóńili alaı-túleı kúı keship, alaburta qalatyny nesi eken? Kóziniń aldy dymqyldanyp, bet ushyna dóńgelene tamshy turyp, ony jańbyr sýyndaı súrte salatyny nesi eken?..

Jalpy, ádebıet ımıta­sııa­ny kótermeıdi. Mun­daǵy psıhologııalyq paral­lelızmniń jóni bólek, jaıynda, jalǵan elikteýshilikti aıtamyz. Túrki zamanynda jaýdyń aldyńǵy shebin buzýshy ıaǵnı sógýshi jaýyngerdi sókmán degen eken. Osy sókmándi jazar bolsańyz, qalaı jazasyz? Onyń ishindegi alasapyran sezimdi qalaı beresiz? Onyń boıynda azdaǵan úreı bar edi deseńiz, jalǵan emes pe, onyń boıynda úreı bolǵan joq deseńiz, taǵy da jalǵan emes pe? Onyń ishin qaıdan biler edik? Jaýdyń shebin sógip kórmedik.

Jyraýlardyń joryq jyrlaryn sol úshin jaqsy kóresiz, olarda sezimge elikteý joq, sezimniń ózi bar. Jıyrma jeti jasynda joryqtan jaradar bolyp oralǵan Dospambettiń zary sondyqtan kúızeltedi, Mahambettiń ashynǵan daýysy sondyqtan saı-súıekten ótedi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys­qa qatysqan qazaq qalam­gerleriniń sezimi sondyqtan sendiredi. Demek, árbir uly qalam­ger – óz taǵdyrynyń jyrshysy.

Al sonaý shyǵysta, áldebir shaharda áldebir ustaz uzaq egilip jylaıdy. Onyń óksigi úıdi teńseltkendeı bolady... Sol sátte bólmege kirip kelgen shákirt ustazynyń jylap otyrǵanyn kórip, ol da qosy­lyp, eriksiz solqyldaı bas­tady. Ustazdyń kóz ja­sy­ shákirtti jylatty. Sol sát­te ustaz jylaýyn tyıyp, shá­kirtin kóz jasy úshin jaz­ǵyrdy deıdi. Shyn qaıǵydan shyqpaǵan kóz jasy – kúnáli kóz jasy, jalǵan kóz jasy. Elikteý óleńdi óltiredi.

 Gorkııdiń kóz jasy

Eger siz ótken ǵasyrdyń alǵashqy shıregindegi orys ádebı qaýymynyń ortasyna tap kelseńiz «Gorkııdiń kóz jasy sińgen kónetoz jılet satamyn. Qymbat emes» degen qyr­shań­qy sózdi estir edińiz, tipti sondaı habarlandyrýdy kórip qalýyńyz da ǵajap emes edi.

Bárine kináli – prole­tarıat jazýshysynyń kóńil­shektigi. Kóńilshektik degende, jaı kóp kisiniń biriniń kóńil synyqtyǵy emes, ın­tel­lektýaldyń ıir de shıyr sezim­deriniń ııýge beıim tur­ǵyshtyǵy. Alaıda muny ıil­gish­tik dep túsiný de jańsaq pikir. Asa mártebeli ábestik bolar edi. Onyń jaqsy shyǵar­maǵa ǵana emes, jaqsy áýenge de eltip, egile salatynyn sol sát­te kóbisi biler-bilmes. Qaı­bir ádebı salondar men kitap klýbtarynda jas romanıster Gorkııge oqyp bergen óziniń alǵashqy shatpaǵyn jańbyr astyndaǵy baqtan jańa ǵana julynǵan almadaı kóıleginiń etegine aıalaı súrtip, uly áde­bıettiń bolashaǵyna qaraı ente­leı basyp asyǵyp bara ja­tatyn.

«O, seni uly ádebıet qansha ýaqyt kútti!».

Osy sózdi Gorkııdiń aýzy­nan tikeleı estigen jastardyń bir parasy «Biz keldik!» dep shýyldasyp jatqanda, qyr basyna shyqqan qaısybir qytaı kósemi sekildi «Men keldim!» dep aıqaı salǵandar da ara-tura ushyrasyp qalatyn. Sonyń biri, árıne, Maıakovskıı. Bulǵaq. Fýtýrıst. Alyp.

Oqıǵa bylaı bolǵan. «Shalbar kıgen bulttardyń» býy áli basyla qoımaǵan tus. Poemanyń úzindisin oqı­dy. Ádettegideı, áser­len­gen keıip­kerimizdiń kózi­nen jas shyǵyp ketedi. Jyrdyń maqtaýyn asy­rady. Osydan arqalanǵan aqyn azapty shaqtardyń óte­ýin tapqandaı, ózgeshe kúı ke­shedi. Maıakovskııdiń óz sózi­men aıtqanda, keıin belgili bol­ǵandaı, Gorkııdiń kóz jasy árbir aqynnyń jıletine sińgen eken, sonda da, jıletti saqtap júrmin, ólkelik mýzeılerdiń biri qalasa, berýge ázirmin.

Gorkııdiń osy bir kóz jasy ýaqytynda arzan kórin­genimen, keıin qymbatqa tústi. Jas ádebıettiń gúli, jaýyn­nan keıin qyltııa kóteri­lip, qulpyra boı túzegen qyzǵal­daqtar sekildi, ádebıet dalasyn jaýyp qaldy. Kóz jasymen sýǵarylǵan sol gúlderdiń kóbi az jyldan soń úsikke uryn­dy.

Muqaǵalıdyń kóz jasy

Jıyrmasynshy ǵasyrdyń qarańǵy dálizderiniń birinde, kúńgirt jaryqty talmaı jutqan tereze aldynda aqyn teris qarap jylap turdy.

Onyń jylaǵanyn eshqashan kórmegen zamandasynyń da ishi­ne zar tústi. Jazýshynyń ja­ny kúızelmeı, qaıtsin. Aqyn­­dy jylatqan – tonalǵan óleń, kúzelgen joldar.

Sodan beri talaı jyldar ótti. Sekemshil senzýra, se­zim­­siz­ redaktor endi joq. Ki­taptyń an­notasııasyn da avtordyń ózi jaza­dy. Kitap ta erkin shyǵady. Árkim óziniń qalaýynsha ózine anyqtama beredi. At qoıady, aıdar taǵa­dy.­ Aqshasyn berseń, aq­sham túsken­she kitap dúkenge jete­di.

Jıyrma birinshi ǵasyrdyń jap-jaryq holldarynda jaı­­naı qýanyp, jadyraı­ kúl­gen­der. Plastık terezelerden tús­­ken jomart shýaq bar.­ Osy kúl­ki jylata jaz­daı­dy. Ádebı para­doks.