Anjela Jerıhtiń izgilikti ıronııasy

Aınalamyzdaǵy úırenshikti bolǵany sonsha ózimiz ańǵara bermeıtin etene kórinister sý­retshi qylqalamynan ja­ńa­sha keıipte órilip shyǵady. To­lyqsha kelgen armanshyl bıkeshter, qorazdana keýdelegen myrzalar, kúnshýaqtap otyrǵan ájeler deısiz be, keıipkerler galereıasy baı. Onyń taǵy bir ar­tyqshylyǵy – sosıalıstik rea­lızm kórinisterine tán shekteýlerden ada, dańǵazalyq pen kórineý jasandylyq ta­bıǵatyna jat. Keri­sinshe, sýretshi kartınalarynda teńdik pen úılesim saltanat qurady, avangardızm men lı­rıkalyq tolǵanys ázilge ıek artady. Av­tor olardyń árqaı­sysyna ja­na­shyrlyqpen qarap qana qoı­maıdy, ózgeshe ómir syılaıdy.

– Sıýjetter jol-jónekeı týady. Kóbine trolleıbýs­ta jú­remin. Adamdar aıaz qursaý­laǵan terezeniń sańylaýynan syǵalaı tesireıip, teńseledi. Áldebir madam kiredi de, býlanǵan kóz­áınegin súrtkishteıdi. Mundaı kórinisten qalaı syrt qalasyń? – deıdi baspasózge bergen suh­batynda.

Sýretshi týyndylarynyń ózge­sheligine áralýan sıýjet­tik motıvterdiń, dara stıl­dik ma­shyq pen tuspaldy paıymdaý­larynyń ornyqty sıpattalýyn jatqyzar edik. Máselen, «SSSR-ǵa saıahat» serııaly týyndysynda sosıalıstik ómirden muraǵa qalǵan jasampazdyqty keıip­kerleriniń bas-basyna laıyq­tap úlestirip beredi. Dáýir shyn­dyǵyn qaıta oılastyra otyryp, ázilmen usynady.

«Meniń balalyq shaǵym sol jerde, keńes dáýirinde ótti. Kóbi oılaǵandaı men SSSR-di jaqyndatpaımyn da, madaq­tamaımyn. Bul – balalyq shaqqa qaıta oralý! Mysaly, pırojkı men alma toltyra shelek ustaǵan poıyzdyń satýshylary nesimen erekshelenedi?» degen avtor jergilikti tıpajdardyń beınesi arqyly keńestik túsiniktegi or­taq ustanymdardy kórsetkisi kel­genin aıtady.

Izdenis jolynda batyl­dy­ǵymen kózge túsetin Anjela Je­rıhtiń shyǵarmashylyǵynyń negizgi nysany – adam. О́mirge degen ıronııalyq kózqarasy sul­­ba­lardyń arǵy jaǵynan shy­naıy rýhanı mazmundy kó­rýge jeteleıdi. Ol somdaǵan áıelderdiń beınesi jeke sıpat­taǵy sıýjettik ıdeıa­men bastalyp bir arnaǵa kelip toǵysady. Ádettegi qalypqa syıa bermeıtin kereǵar qaıshylyqtardy lı­rı­kalyq elementtermen ońaı sińiredi. «Bir bılet», «Seni kú­temin», «О́tken men bola­shaq­tyń arasynda», «Anjela paradqa barady» atty biregeı týyndylarynda minez, kórik, taǵdyr úshtaǵany ýaqyt qozǵalysynda kórinis tabady. Anjela Je­rıhtiń sheberligi sol ótken shaqtyń saǵynyshty elesin ózine tán názik tuspaldar arqyly er­tegi tiline aınaldyrady.

Jıvopıstik týyndynyń mań­daıyn jarqyratyp jibe­retin zor baqyty fransýzdyń áıgili sýretshisi Ejen Delakýra aıtqandaı, óz kórermenin qa­rata bilýinde degen pikirge saıa­tyn­dyǵy ras. Búgingi óner­sú­ıer qaýymdy Anjela Jerıh za­­mannyń árqıly tynys-tir­shiligine synshyl kózqaraspen úńilgen sony týyndylarymen qýanta beredi degen senimdemiz. Qazirgi tańda avtordyń jumysy týǵan ólkesi Ýkraınadan tys jeke kolleksııalarda, Japonııa, Sankt-Peterbýrg, Máskeý, Nıý-Iork óner murajaılarynda saq­taýly.