О́ner • 28 Mamyr, 2020

Anjela Jerıhtiń izgilikti ıronııasy

34 ret kórsetildi

Anjela Jerıhtiń sýretteriniń ishki álemin keıde Fellını men Bergman fılmderindegi keıipkerler beınesiniń sıqyrymen salystyrady. Áıel jany týraly aıtylǵan bolsa munymen kelisýge de bolar edi. О́mirlik tájirıbedegi aıyrmashylyqqa qaramastan, sýretshi «ótken dáýirdiń sýretterin», sosıalıstik realızm stereotıpteriniń retrospektıvasyndaǵy izgilikti ıronııamen sátti oryndaıdy.

Aınalamyzdaǵy úırenshikti bolǵany sonsha ózimiz ańǵara bermeıtin etene kórinister sý­retshi qylqalamynan ja­ńa­sha keıipte órilip shyǵady. To­lyqsha kelgen armanshyl bıkeshter, qorazdana keýdelegen myrzalar, kúnshýaqtap otyrǵan ájeler deısiz be, keıipkerler galereıasy baı. Onyń taǵy bir ar­tyqshylyǵy – sosıalıstik rea­lızm kórinisterine tán shekteýlerden ada, dańǵazalyq pen kórineý jasandylyq ta­bıǵatyna jat. Keri­sinshe, sýretshi kartınalarynda teńdik pen úılesim saltanat qurady, avangardızm men lı­rıkalyq tolǵanys ázilge ıek artady. Av­tor olardyń árqaı­sysyna ja­na­shyrlyqpen qarap qana qoı­maıdy, ózgeshe ómir syılaıdy.

1

– Sıýjetter jol-jónekeı týady. Kóbine trolleıbýs­ta jú­remin. Adamdar aıaz qursaý­laǵan terezeniń sańylaýynan syǵalaı tesireıip, teńseledi. Áldebir madam kiredi de, býlanǵan kóz­áınegin súrtkishteıdi. Mundaı kórinisten qalaı syrt qalasyń? – deıdi baspasózge bergen suh­batynda.

Sýretshi týyndylarynyń ózge­sheligine áralýan sıýjet­tik motıvterdiń, dara stıl­dik ma­shyq pen tuspaldy paıymdaý­larynyń ornyqty sıpattalýyn jatqyzar edik. Máselen, «SSSR-ǵa saıahat» serııaly týyndysynda sosıalıstik ómirden muraǵa qalǵan jasampazdyqty keıip­kerleriniń bas-basyna laıyq­tap úlestirip beredi. Dáýir shyn­dyǵyn qaıta oılastyra otyryp, ázilmen usynady.

«Meniń balalyq shaǵym sol jerde, keńes dáýirinde ótti. Kóbi oılaǵandaı men SSSR-di jaqyndatpaımyn da, madaq­tamaımyn. Bul – balalyq shaqqa qaıta oralý! Mysaly, pırojkı men alma toltyra shelek ustaǵan poıyzdyń satýshylary nesimen erekshelenedi?» degen avtor jergilikti tıpajdardyń beınesi arqyly keńestik túsiniktegi or­taq ustanymdardy kórsetkisi kel­genin aıtady.

Izdenis jolynda batyl­dy­ǵymen kózge túsetin Anjela Je­rıhtiń shyǵarmashylyǵynyń negizgi nysany – adam. О́mirge degen ıronııalyq kózqarasy sul­­ba­lardyń arǵy jaǵynan shy­naıy rýhanı mazmundy kó­rýge jeteleıdi. Ol somdaǵan áıelderdiń beınesi jeke sıpat­taǵy sıýjettik ıdeıa­men bastalyp bir arnaǵa kelip toǵysady. Ádettegi qalypqa syıa bermeıtin kereǵar qaıshylyqtardy lı­rı­kalyq elementtermen ońaı sińiredi. «Bir bılet», «Seni kú­temin», «О́tken men bola­shaq­tyń arasynda», «Anjela paradqa barady» atty biregeı týyndylarynda minez, kórik, taǵdyr úshtaǵany ýaqyt qozǵalysynda kórinis tabady. Anjela Je­rıhtiń sheberligi sol ótken shaqtyń saǵynyshty elesin ózine tán názik tuspaldar arqyly er­tegi tiline aınaldyrady.

5

Jıvopıstik týyndynyń mań­daıyn jarqyratyp jibe­retin zor baqyty fransýzdyń áıgili sýretshisi Ejen Delakýra aıtqandaı, óz kórermenin qa­rata bilýinde degen pikirge saıa­tyn­dyǵy ras. Búgingi óner­sú­ıer qaýymdy Anjela Jerıh za­­mannyń árqıly tynys-tir­shiligine synshyl kózqaraspen úńilgen sony týyndylarymen qýanta beredi degen senimdemiz. Qazirgi tańda avtordyń jumysy týǵan ólkesi Ýkraınadan tys jeke kolleksııalarda, Japonııa, Sankt-Peterbýrg, Máskeý, Nıý-Iork óner murajaılarynda saq­taýly.

Sońǵy jańalyqtar

Aq úıdiń alǵashqy meımany

Álem • Búgin, 12:15

ShQO-da mal urylary ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 11:00

Uqsas jańalyqtar