Halyqtyq-klassıkalyq ónerdiń órkendeýine, jas oryndaýshynyń shyǵarmashylyq bolashaǵyna kez kelgen (án, kúı, bı, t.b.) festıval, baıqaýlardyń áseri zor bolatyny daýsyz. Qazirgi kezde talaı jas daryndarymyzdyń baǵyn ashqan dástúrli dodalar Qurmanǵazy Saǵyrbaıuly, Ámire Qashaýbaıuly, Nurǵısa Tilendiuly attarynda, bul saıystardyń respýblıkalyq mártebesi bar, osy saıystardyń sońyn ala qalyptasqan halyqaralyq «Shabyt» shyǵarmashyl jastar festıvali de tól mádenıetimizdiń bedelin bıikke kótere alatyn shoń óner jármeńkesi bolyp sanalady.
Hosh, jalpy óner alamanynyń mazmuny, baǵdarlamasy, maqsaty, jas tolqynǵa tıgizetin sharapaty týraly jalyqpaı aıta berýge bolady. Búgingi áńgime osy baıqaýlarmen qatar paıda bolǵan kommersııalyq baǵyttaǵy baıqaýlar týraly bolmaq.
Keıingi jyldary bizdiń joǵaryda atap ótken dástúrli baıqaýlarymyzben ashyq básekege túsken kommersııalyq baıqaýlar qaptap ketti. Bulardyń qysqasha aý-jaıy mynadaı, qatysýshy áýeli baıqaý jarnasyn tóleıdi, saıystyń sharty men baǵdarlamasy bar bolǵanmen kúrdeli emes, soǵan saı repertýarlyq erkindik pen oryndaýshylyq erikke shek qoıylmaıdy, ıaǵnı dástúrli kásibı baıqaýdaǵydaı qalyptasqan qatań talaby joq. Árıne, buǵan kez kelgen qarjylyq múmkindigi bar nántalap jas qatysa alady. Aqyly baıqaýlardyń aýqymdylyǵy men naryqtyq menedjmenti óte myqty, balabaqshadan mektep, kolledj, konservatorııa, ýnıversıtetterge deıingi aralyqty qamtı alady. Uıymdastyrýshylar tek kásibı bilim beretin óner oshaqtary ǵana emes, áýesqoı oryndaýshylardy da básin berse qatystyra salady. Sońǵy ýaqyttarda aqyly básekelerdiń quryltaıshylarymen qatar deldaldary da paıda bola bastaǵan. Naryqqa beldi bekem býyp beıimdelgen osy deldaldar toby Reseı, Túrkııa, Birikken Arab Ámirlikteri, TMD, Eýropa memleketterinde ótetin «halyqaralyq deńgeıdegi baıqaýlarǵa» ortan qol órenderdi de qatystyra alady. Árıne, ár qatysýshynyń shyǵyny dollar, eýromen eseptelinetini túsinikti. Biraq óz perzentiniń «juldyz» bolǵanyn armandamaıtyn ata-ana bolýshy ma edi, bul sharaǵa qarjysyn aıamaı tógetini túsinikti.
El arasynda bul saıystardy «Jaǵajaı baıqaýlary» dep ataý salt bolypty osy kúni. Sebebi, shara barysynda sheteldiń jaqsy jerlerin aralatý, jaǵajaı demalystary sııaqty saıahat-saparlar shyǵyny da bastapqy tólengen jarnaǵa kiredi eken. Qysqasyn aıtqanda, «qaltasyna qaraı – maltasy» degendeı, bári saıystyń qarjylyq múmkindigine baılanysty. О́z basym bul sharalarǵa basybaıly qarsy da emespin, sebebi ortan qol talapkerlerdiń de óz armandary bolady, ónerdiń asqary bolmasa da quba tóbesine shyǵýǵa tolyq quqy bar. Onyń ústine naryq zamanynda zańǵa qaıshy kelmeıtin kásiptiń órkendeýine qoǵam da múddeli, qazynaǵa da salyq túsedi degendeı…Kásibı mýzyka mektepterinde de osyndaı jaǵdaı beleń alǵan. Muǵalimderimiz «halyqaralyq» degen dańqyna qyzyǵyp, «aqshanyń betine qaramaı» shákirtterin shet elge saparlatady. Keıbireýleri álgi «halyqaralyq» dárejeli dıplomdaryn buldap, belgili bir marapattarǵa da qol jetkizedi. Al endi shet elde ótetin sharalardyń ishinde «Delfıı oıyndary» baıqaýynan basqasynyń halyqaralyq kásibı deńgeıi joq ekenin eske túsiretuǵyn bolsaq, onda álgi aqyly baıqaýlardyń mártebeleri bizge beımálim. Jalpy, qazaq mýzykasyna shet eldik maman tórelik aıtpaq emes. Qazaqtyń klassıkalyq áni men kúıin sarapqa sala alatyn baıqaýlar Qazaqstannan basqa jerde joq, sebebi bizdiń ulttyq ónerimizge ózimizden basqa kim tórelik aıta alýshy edi?
Janǵalı JÚZBAI,
kúıshi, ónertanýshy
