AIMAQTYQ QAÝIPSIZDIK — ÁLEMDIK QAÝIPSIZDIKTIŃ ALǴYShARTY

Sársenbi kúni Aqordada Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstanǵa resmı saparmen kelgen BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen kezdesti. Kezdesýde Nursultan Nazarbaev bul Pan Gı Mýnnyń Qazaqstanǵa ja­sap otyrǵan úshinshi sapary ekenin eske aldy. Alǵashqy eki sapardy siz Koreıa Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri retinde jasaǵan edińiz, sondyqtan da biz sizdi jaqsy bilemiz, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Odan keıin Bas hatshynyń Aral men Semeı óńirleri sııaqty eko­logııalyq apat aımaqtaryna alań­daý­shylyq bildirip, olardyń jaǵ­daıyn jaqsartýǵa álemdik uıym na­zaryn aýdarǵany úshin alǵysyn jetkizdi. Sonymen birge, Bas hat­shy­nyń Ortalyq Azııa memleket­terin aralap kelgendigin aıtyp, kóptegen aqparattarǵa qanyqqany sebepti onyń túıgen pikirlerin bilgen jón ekenine nazar aýdardy. Jaqyn kúnderi Vashıngtonda ıadrolyq qaýipsizdik máselesi boı­ynsha jahandyq sammıt bolaty­nyn eske alǵan Nursultan Nazar­baev Pan Gı Mýnnyń Semeı óńi­rine jasaǵan sapary sol jıynnyń taqyrybyna dóp keletinin kól­deneń tartty, Bas hatshy osynda ıadrolyq synaqtyń zardaptaryn kózimen kórgenin sol jıynnyń tal­qylaýyna salatynyna senim bildirdi. Sonymen birge, 2010 jyldyń 8 sáýirinde Pragada AQSh pen Reseı Federasııasy prezıdent­teriniń óz elderindegi strategııalyq qarýlaryn shekteý týraly jańa kelisimge qol qoıatynyn qoldaıty­nyn jetkizdi. Kirispe sóziniń sońynda Prezıdent Bas hatshynyń álemde beıbitshilikti saqtaý jó­ninde atqaryp júrgen eńbekterine zor baǵa bere kelip, Qazaqstan sizdi óziniń dosy sanaıdy jáne árqashan da qushaǵyn jaıyp qarsy alady, dedi. О́ziniń BUU Bas hatshysy re­tinde Qazaqstanǵa tuńǵysh ret kelip turǵanyn aıtqan Pan Gı Mýn munda úlken qurmet pen jyly­lyq­ty sezingenin jetkizdi. Tipti búgingi aýa raıy da jylymyq tartyp, biz­diń saparymyzdy qoldap turǵan­daı, dedi ol. Odan ári Bas hatshy óziniń Semeı óńirindegi burynǵy synaq aımaǵynan úlken áser alǵa­nyn málimdedi. Adamdardyń ıadro­lyq qarýdy synaýdan tartqan ja­pasyn tipti sózben aıtyp jetkizý qıyn. Sol jerdiń turǵyndary áli kúnge onyń zardabyn shegýde eken. Bul adam qolymen jasalǵan aıtary joq surapyl ekologııalyq apat. Osy apatty toqtatyp, óz qolyńyz­ben synaq alańyn japqan Sizge men óz tarapymnan rızashy­ly­ǵym­dy bildiremin. Eger Siz ony jap­paǵan bolsańyz, adamdar áli de úlken qasiretter shege beretin be edi, qaıter edi, degen Bas hatshy Elbasyna ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartyp, ony Qazaqstan aýmaǵynan shyǵartqany úshin taǵy da alǵysyn bildirdi. Odan ári Pan Gı Mýn Vashın­gton­da bolatyn ıadrolyq qarýǵa qar­sy sammıtte ony óndirý men taratýdy toqtatý jóninde talap qoıýǵa Sizdiń moraldyq ta, saıası da qaqyńyz bar, sondaı úndeýdi kóterýge N.Nazarbaev qana birden-bir laıyq lıder, óıtkeni, qazaq­standyqtar ıadrolyq qarýdan eń aýyr zardap shekse, sol ajda­ha­ny synaýdy toqtatqan adam Sizsiz, dedi. Odan ári ol ıadrolyq qarý­lardy synaýǵa tyıym salý jáne ony taratpaý jó­nindegi kelisim­derdiń sózsiz oryn­dalýy qajettigin atap kórsetti. Osy qatarda Elba­synyń Ortalyq Azııa­ny ıadrolyq qarýdan azat aımaq dep jarııalaý týraly bastamasyn jáne onyń oryndalýyn qadaǵalaýǵa sińirip júrgen eńbekterin atady. Osyndaı bastama Soltústik jarty­shar­daǵy alǵashqy bastama, dedi Pan Gı Mýn. Sonymen birge, Qa­zaq­stannyń EQYU men IKU tóraǵasy retinde Taıaý Shyǵysta da osyndaı bastama kóterýine bolaty­nyn aýyzǵa aldy. Biz óz tarapy­myz­dan ony qyzý qoldar edik, dedi Bas hatshy. Bas hatshy kelesi kezekte Aral teńizindegi ekologııalyq apatty da aýyzǵa alyp, onymen de jaqsy ta­nys ekenin bildirdi jáne teńiz basseıninde turatyn halyqqa halyqaralyq qorlardyń kómegin burýdyń qajettiligin, bul iske yqpal etýge tyrysatynyn jetkizdi. Bul bir eldiń nemese sol aımaqtyń ǵana problemasy emes, ol búkil­álem­dik ekologııalyq zardap, son­dyqtan oǵan kómek qolyn sozý biz­diń mindetimiz, dedi Bas hatshy. Ke­lis­sózder barysynda Shanhaı yn­tymaqtastyq uıymy jáne Ujym­dyq qaýipsizdik sharty uıymy sheń­berindegi Qazaq­stannyń áreketteri sóz bolyp, osy uıymdardyń BUU-men yntymaq­tastyǵyn arttyrý týraly ýaǵda­lasyldy. Kelissózderden keıin Prezıdent N.Nazarbaev pen BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn jýrnalıster aldyna shyǵyp, baspasóz máslıhatyn ót­kizdi. Ony ashqan Elbasy N.Na­zar­baev BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn­nyń beıbitshilikti saqtaý jo­lynda sińirgen zor eńbegi, áleý­met­tik ádilet pen jahandyq deńgeıde turaqty damýdy qamtamasyz etkeni úshin jáne Aral men Semeı sııaq­ty ekologııalyq apat aımaqtaryna baryp, sol jerlerdiń problema­sy­na álem nazaryn aýdaryp, olar­ǵa kómek uıymdastyrýǵa um­tylǵany úshin óziniń Jarlyǵymen birinshi dárejeli “Dostyq” or­denimen na­gradtalatynyn jarııa­lap, qonaq­tyń tósine atalǵan ordendi taqty. Osydan keıin Nursultan Nazar­baev pen Pan Gı Mýn BAQ ókilde­rine málimdeme jasady. Onda Elba­sy óziniń Bas hatshymen óte je­mis­ti kelissózder júrgizgenin ja­rııalady. Biz Qazaqstannyń BUU-men yntymaqtastyǵynyń bar­lyq qyrlaryn qamtyǵan má­seleler týraly pikir alystyq. Son­daı-aq ǵalamdyq problemalar týraly óz pikirlerimizdi ortaǵa sal­dyq. Qa­zaqstannyń BUU qyz­me­tin óte joǵary baǵalaıdy. Onyń osydan 65 jyl burynǵy ja­rııalanǵan maq­sattary búgingi kúni de ózek­tiligin joǵaltpaı otyr, dep Bas hatshynyń qarýsyzdaný úderisteri baǵytyndaǵy jumysyna joǵary baǵa berdi. Odan ári Pre­zıdent osy synaq aımaǵyn japqan 29 tamyzdy Iаdrolyq synaqqa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni dep jarııalaý týraly usynysyn byltyrǵy jeltoqsan aıynda BUU qoldaǵanyn rızashy­lyq­pen atap ótti. Osy synaqtyń zar­dabyn 1,5 mln.-daı adam tartty. Biz sizdiń Qazaqstannyń ıadro­lyq qarýdy jasaý jáne taratpaý baǵytynda jasaǵan áreketterin joǵary baǵalaıtynyńyz úshin alǵysymyzdy bildiremiz. Bizdiń ıadrolyq qarýdy taratpaý isine qosqan úlesimizdi byltyrǵy jyl­dyń jeltoqsan aıynda AQSh pen Reseı lıderleri de birlese jasaǵan má­limdemelerinde atap ótti. Iаdro­lyq qarýdan qatty zardap shekken jáne odan óz erkimen bas tartqan el retinde Qazaqstan basqa mem­le­ketterdi de odan bas tartýǵa únemi shaqyryp otyrady. Biz Pan Gı Mýn myrzamen álemdegi qaýip­siz­dik jáne ıadrolyq qarýsyzdaný má­selesin talqyladyq, dedi Pre­zı­dent. Jáne óziniń osy máselege ar­nalǵan Vashıngtondaǵy konfe­ren­sııaǵa qatysatynyn qýattady. Sondaı-aq mamyr aıynda Nıý-Iorkte de osy máselege arnalǵan konferensııa bolatynyn jetkizdi. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tór­aǵa­lyq etýi boıynsha pikir al­mas­qanda Bas hatshynyń Qazaqstan­nyń bastamalaryn qoldaıtynyn aıta kelip, sol úshin oǵan óziniń rızashylyǵyn bildirdi. Odan ári Aýǵanstan máselesi boıynsha, onda beıbit ómirdi ornatý prob­le­malary boıynsha pikir aly­syl­ǵany aıtyldy. Búgingi kúni bizdiń elimizde BUU-nyń 16 mekemesi, qorlary men baǵdarlamalary jumys isteıdi. Biz olardyń Qazaq­stannyń damýyna qosqan úlesin joǵary baǵalaımyz. Uıymnyń 2010-2015 jyldarǵa arnalǵan baǵ­darlamalaryn iske asyrýǵa bizdiń elde 79,6 mln. dollar jumsalatyn bolady. Qazaqstan Úkimeti de BUU jobalaryn qosarlana qarjylan­dyrýǵa úles qosady. Aldymyzdaǵy jyldary osyndaı jeti joba iske asyrylmaqshy, dedi Qazaqstan basshysy. Sóziniń sońynda Prezı­dent BUU Bas hatshysynyń sapa­ryn uıym men bizdiń el arasyn­daǵy yntymaqtastyqqa tyń serpin beretin tarıhı oqıǵa retinde joǵary baǵalaıtynyn jetkizdi. Pan Gı Mýn óziniń sózinde Qazaqstan Prezıdentine jáne halqyna qonaqjaı keń peıili úshin rızashylyǵyn bildirdi. Odan ári óziniń Semeı óńirindegi ıadrolyq synaq alańynan alǵan áserimen bólisti. Búgingi kúni ol jer ıadrolyq qarýdan azat álemniń sımvoly bolýǵa laıyqty, dedi Bas hatshy. Solaı degen mártebeli meıman N.Nazarbaevqa adamzattyń jarqyn bolashaǵy úshin kótergen jáne kóterip kele jatqan oń bastamalaryna rızashylyǵyn bil­dirdi. Bul jerde ol Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqandyǵyn jáne Ortalyq Azııa­ny ıadrolyq qarýdan azat aı­maq dep jarııalaý týraly bastama­laryn meńzedi. Amerıkada bola­tyn ıadrolyq qarýdy jasaý men taratpaýǵa qarsy konferensııada Sizdiń bastamalaryńyz oryndy baǵalanar degen úmittemin, dedi ol. BUU men Qazaqstannyń arasyn­da­ǵy yntymaqtastyq týraly aıt­qan­da, uıymnyń preventıvti dıplo­ma­tııa týraly bastamalarynyń qol­daý tapqanyna alǵysyn jet­kizdi. Aýǵanstan problemasyna baı­lanysty sóz qozǵaǵanda da Qa­zaqstan bastamalarynyń mańyz­dy­lyǵyna ekpin túsirdi. Aımaqtyq yntymaqtastyq damýdyń negizgi faktory bolatynyna mán bergen Bas hatshy adam quqyqtary máse­le­lerine qatysty aıtqanda, Qazaq­standa onymen aınalysatyn uıym qyzmetiniń aımaqtyq fılıalyn ashý qajettigi talqylanǵanyn, ózi­niń Qazaqstan halqy Assam­bleıa­sy týraly estigen derekterine tánti bolǵanyn jetkizdi. Sóziniń sońynda Pan Gı Mýn Nursultan Nazarbaevty BUU-nyń qyrkúıek aıynda bolatyn forýmyna sha­qyr­ǵanyn aıta kelip, óziniń qyz­me­tin joǵary baǵalap, Qazaq­stan­nyń úlken marapatyna ıe bolǵany úshin alǵysyn jetkizdi. Jaqsybaı SAMRAT.