Eleýli qadamdar jasalǵan jyl

Ádildiktiń ústemdik qurýy, jem­qorlyqty júgendeý, ysyrap­shyl­dyqqa boı aldyrmaý, bılik basyn­daǵy azamattardyń elmen etene jaqyn bolýy Prezıdenttiń ne­­gizgi prınsıpterine aınalyp otyr. Memleket ómirindegi ma­ńyz­dy máselelerdi talqyǵa salyp, stra­te­gııalyq jobalar­dy sa­ra­laýǵa, osy­larǵa qatysty usy­­­nystar men usy­nymdar ázir­­­leýge baǵyttalǵan Ult­­tyq senim keńesi quryldy. Mem­le­ket taǵdyryna baılanysty aıqyn­dalǵan mindetter men bas­ta­ma­lar­dyń júıeli júzege asýyn naq osy keńes sheńberinde damytý qajettigi basa negizge alynýda. Keńestiń úsh birdeı otyrysy ótti. Kókeıde júrgen biraz dúnıe qaýzaldy. Áý basta qoǵamda da, saraptamalyq ortalarda da kúmán-kúdik kóp boldy. Keńes quramyna múshe bolyp engen azamattardyń kóńi­lin­de de sekem bolǵany ras. Sebebi buǵan deıin osyǵan uqsas for­mattaǵy kóptegen jıyndar kó­ńil­den shyqpaǵan-dy. Basy jap-jaqsy bastalyp, sońy qumǵa siń­gen sýdaı bos áńgimeniń aınalasynan uzaı almaǵan, talaı basy bar, aıaǵy joq basqosýlar jurtshylyqty kúmándi oıǵa jetelegen edi. Bul turǵyda jer týraly komıssııa jumysyn, demokratııa máseleleri boıynsha keńes sekildi dittegen me­je­­sine jete almaǵan birqatar joba­ny mysalǵa keltirsek jetkilikti.

Qalaı degende de elimizde saıası tranzıt bastaldy. Kóp­te­gen oń ózgeris baıqalýda. Olaı deıtinim, memlekettiń saıa­sı turaqtylyǵyna nuqsan keltiretindeı shıelenisti jaǵ­daılar bolǵan joq. Menińshe, munyń eń jaǵymdy tusy osy. Qasym-Jomart Toqaevtyń Prezı­dent retinde jasaǵan málim­de­­meleri kópshiliktiń oıynda júr­gen naqty problemalardyń tamy­ryn tap basqandaı kórindi. Mıkrobıznesti salyq pen qı­syn­syz tekseristen bosatý, muǵa­lim­derdiń jalaqysyn eki esege deıin ulǵaıtý syndy áleý­mettik mańyzdy máselelerdiń qam­tylǵany durys-aq. Jáne eń bas­tysy, sóz ben istiń arasynda sabaqtastyq bar. Endigi kezekte demokratııaǵa qatysty, bı­lik­tiń halyqqa jaqyn bolýy tur­­ǵysynda, saılaýlardyń ádil ótýi jóninde, eldiń áleýmettik jaǵdaıyn jaq­sar­tý­dyń aına­la­syn­daǵy naqty qolǵa alynǵan sharalar nátıjesin berse ıgi. Shyn máninde memlekettiń aldynda úlken mindetter tur. She­shimin kútken túıinder de az emes. Ony ońtaıly retteý úshin tyń talpynys qajet. Qýantatyn máse­le, qazir qoǵam oıanyp keledi. Bel­sen­dilik arta tústi. Narazy toptar óz oıyn ashyq bildire bas­ta­dy. Eń bastysy, osy maqsat – baǵdarlardy mámilemen eńserý, órkenıetti jolmen ózgertý, tu­raq­­­tylyqqa nuqsan keltirmeı alǵa basý qaǵı­da­sy kózde­lip otyr.

Halyq pen bılik arasyndaǵy máselelerdi jolǵa qoıýǵa tıis Qo­ǵam­dyq keńes, táýelsiz baspasóz, tá­ýelsiz sot syndy ınstıtýttarǵa ha­lyqtyń senimin kúsheıte túsýi qajet. Halyq pen bılik arasyna dáneker bola alatyn, shyn máninde naqty kópir qyzmetin atqara alatyn tirek kerek. Osyny jiti túsingen Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jurt kóńilindegi senimdi qaıtaratyn alań retinde Ulttyq senim keńesin qurý qadamyna barǵanyn bilemiz. Túıindep aıtqanda Keńestiń maq­sa­ty – qordalanǵan máselelerdi oń­taı­ly, beıbit jolmen sheshý, jurt­­shylyqty tatýlyq pen ynty­maqqa uıystyrý. Meniń baǵa­laýym­da, Prezıdenttiń komandasy Ulttyq keńesti jaı popýlızm úshin nemese áıteýir jaǵdaıdy ýaqytsha qalypta ustaı turaıyq degen oımen emes, el damýyna bastaıtyn naqty strategııalyq qadam retinde ustanyp otyr.

Baıkot jarııalap, shet qal­ǵan­­men másele sheshilmeıdi. «Esh­qan­­daı senim joq, bári beker, tek qana kóshege shyǵyp mıtıng ar­qy­ly máseleni sheshemiz» deý bola­shaǵy bulyńǵyr qate uǵym. Olaı jalǵasa berse, munyń arty jaq­sy­lyqqa aparmaıdy. Búkil­álemdik tájirıbege sholý jasa­saq, qantógis pen revolıýsııa esh­kim­di ushpaqqa shyǵarǵan joq. Aran­datýshylar bar, aıdap salýshylar bar, osylardyń soıylyn soǵyp barymyzdan aıyrylyp qalmaýymyz qajet. Dál osy usta­nymdardy nazarǵa ala otyryp Keńes quramyna múshelikke endik. Keńeske kirgen ózim sekildi aza­mattardyń maqsaty da osy. Meı­lin­she osy Keńestiń quramynda júrip el taǵdyryna qatysty máselelerge tıt­teı de bolsa óz septigimizdi tı­gi­zý. Negizgi us­ta­nym – «joqtan bar jaq­sy». Bılik eldegi problema­lard­y órkenıetti jolmen sheshýge múmkindik týdyratyn osyndaı alań usynar bolsa, nege ony tıimdi paıdalanbasqa. Bıylǵy 27 mamyr kúni Keńestiń úshinshi oty­rysy ótti. Ashyq áńgime, jaqsy tal­qy boldy. Meılinshe ma­ńyzdy má­seleler kóterilip, usy­nys­tar aı­tyldy. Árıne Ulttyq senim ke­ńesi Parlament sııaqty zań qa­byl­­daıtyn, ıá bolmasa Úki­met mú­shelerin shaqyryp alyp su­­raq qoıatyn ókilettilikke ıe emes. Degenmen Memleket basshy­sy bastap, qalyń jurtshylyq qos­­tap otyrǵan qurylymnyń bola­sha­ǵynan mol úmit kútýge bolady dep senemin.

Qoǵam damýyn qalyptastyrý, ıaǵnı áli de aqsap jatqan sala­lar­dy aıaqqa turǵyzý úshin Prezıdent keıbir salalarǵa túbegeıli reforma qajettigin, bul rette aza­mat­tyq qoǵam­nyń pikir-tilegi, usy­ny­sy min­detti túrde eskerilýi kere­k­tigin aıtyp júr.

Qaı salany alyp qarasaq ta sheshimin kútken másele tabylady. Aýyl sharýashylyǵy, óndiris, ál­eýmettik, bıýdjettik, mádenıet, bi­lim berý, densaýlyq saqtaý syndy negizgi salalardyń bárine tyń ser­pi­lis qajet. Turaqtylyqtyń azaıýy, narazylyqtyń kóbeıýi, shy­­ǵynǵa batý, kásiporyndardyń ja­­bylýy, qylmys deńgeıiniń artýy qoǵam damýyn tejeıdi. So­lar­dyń ishindegi eń kelelisi saıası reforma. Naǵyz reforma jasaıtyn, qoǵamdy alǵa jeteleıtin, ómirdi ózgertetin ol – jastar. Bul tabıǵattyń zańdylyǵy. Kóp­tegen el jastardyń osy qa­sıe­tin jaqsy baǵalap, olardyń ále­ýe­tin el damýyna tıimdi paıdalanady. Álemdik tájirıbede óziniń jastaryna jaǵdaı jasaǵan memleketter túbi kemeldenedi. Jastaryna bilim beretin, básekelestikke jete­leı­tin, ju­mys ornymen qamtıtyn elder tarıhta keıin qalyp kórgen emes. Memleket basshysynyń basta­­ma­symen júzege asqan Prezı­dent­­tik jas­tar kadrlyq rezervi jas­ta­ry­myz­dyń óz áleýetin kór­set­ýi úshin zor múmkindik týdyryp otyr. Eń aldymen jastarǵa áleý­mettik jaǵdaı jasalýy kerek. Statıstıkaǵa úńilsek, óziniń bolashaǵyn shet memlekettermen baılanystyratyn jastardyń deni artqan. Olardyń basym kópshiligi qatarynan daralanyp shyqqan eń bilikti jastar. Máselen, Par­la­­mentti, mınıstrler korpýsyn alyp qarasaq, ondaǵy jastardyń úles salmaǵy az. Qabiletti, aqyldy, tájirıbeli jastar jeterlik. Olarǵa senim artý kerek. Menińshe, biz sóz etken «Prezıdenttik jastar kadr­lyq rezervi» jobasy osy olqy­lyq­tyń ornyn toltyrýǵa baǵyt­tal­ǵan.

Búkil álemdi ábigerge salǵan koronavırýs pandemııasy bizdi de aınalyp ótken joq. Aty jaman keseldiń, ásirese el ekonomı­ka­sy­na tıgizgen soqqysy joıqyn. Der kezinde jasalǵan ońtaıly she­shimder bizdi indettiń budan da qatty qarqyn alýynan qut­qar­dy. Álem ekonomıkasyn úlken daǵdarystar kútip turǵany bar­shaǵa aıan. Prezıdentimizdiń osy baǵyttaǵy ustanymdaryn qoldap, birlik tanytsaq, «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarsaq» bul qıyndyqtardy da eńserermiz. Memlekettiń jarqyn bolashaǵy ár keýdeni mazdatqan alaýly arman. Sol armandy iske asyrý – barshaǵa ortaq mindet. Igi betburystar az emes. Sonyń bári júıeli júzege assa dep tileımiz.

Rasýl JUMALY,

qoǵam qaıratkeri, saıasattanýshy