Ishki saıahat (Jahandyq ózgerister aıqyndaǵan múmkindikter)

Ońasha saıahattaý – jahandyq indet bekitip bergen jańa trend. Qalyptasqan jaǵdaıda Qazaqstan usynar ıgilikteri mol. Búgingi tań­da koronavırýstyń beleń alýy jahandyq turaqtylyq pen ómi­rimizdiń barlyq salasyndaǵy qalyptasqan qatynastardyń berik­tigine asa kúrdeli synaq bolyp tur. Indetpen baılanys­ty jaǵdaı álemdik týrıstik naryq­tyń jumysyna eleýli ózgerister engizip, damýdyń jańa erejelerin bekitýde. Tynysy tarylyp, aıasy shektelgen saıahat salasynyń quldyraýyn boldyrmaý úshin indet saldarynyń keri áserin tómendetýge qaýqarly ózindik baǵyt-baǵdarymyzdy aıqyndap, sol boıynsha áreket etýimiz shart. Týrıstik ónim quraýdyń ǵasyr­lar boıy esh túrlenbegen tártibi «áleýmettik qashyqty saqtaý» sııaqty ómirlik mańyzy bar ta­laptarmen tolyǵyp keledi. El aýmaǵynyń keńdigi, halyq tyǵyz­dyǵynyń tómendigi, tabıǵı saıabaq­tardyń kóptigi sııaqty kórset­kishterdi negizge alatyn bolsaq, Qazaqstan – kópshilikten shalǵaı, ońasha saıahattaýdyń tap­tyrmas mekeni ekenin ańǵara­myz. Sonyń negizinde elimi­zdegi áleýmettik qashyqtyqty saq­taý qatań qadaǵalanar talap emes, esh jasandylyǵy joq qalyp­ty qubylys – tabıǵı áleýmet­tik qa­shyqty saqtaý dep qabyl­dana­dy.

Keıingi jyldary álemdik týrızm kartasynda elimiz eko-destınasııa retinde jıi belgilenip júr. Qazaqstannyń ekotýrızm boıynsha reıtıngterde boı kór­setýi de soǵan dálel. Mysaly, jyl basynda brıtandyq bekpekerler qoǵamy belsendi eko-saıahatqa áýes týrıster úshin 2020 jyly must visit tiziminde Qazaqstandy «úzdik bestikke» jaıǵastyrdy. Bedeldi Gulf News basylymynyń málimdeýinshe, Úlken Almaty kó­li BAÁ turǵyndary úshin «Úz­dik-5 destınasııa» qataryna kire­di. Qazaqstannyń budan bólek tabıǵı baılyǵy, ıgiligi óte kóp. Uly dala jerinde 13 ulttyq saıa­baq, 10 qoryq, 6 tabıǵı rezervat, 50 qaýmal, 5 qoryqtyq aımaq, 79 tabıǵı eskertkish ornalasqan. El­degi erekshe qorǵaýǵa alynǵan tabıǵı aımaqtardyń jalpy aýda­ny respýblıka jeriniń 9%-yn alyp jatyr. Salystyrmaly túr­de aıtatyn bolsaq, bul jerge to­lyq­taı Ulybrıtanııa syıyp keter edi.

Ekologııalyq týrıstik ónim jaı­ly sóz qozǵaǵanda, onyń bas­ty quraýshy bóligi – túrli tabıǵı jáne klımattyq jaǵdaılardaǵy belsendi demalys ekenin moıyn­daý kerek. Bir ǵana eldi, ne bir ǵana aımaqty tańdaı otyryp, Qazaqstanǵa kelgen týrıst qys­qa ýaqyt aralyǵynda ár jyl mezgilin tolyq sezine ala­dy. Elimizdiń ońtústik jáne ońtús­tik-shyǵys bóligindegi asqar taý­lary men asaý ózenderi jaıly klımatpen úılesken Almaty, Shyǵys Qazaqstan jáne Túrkistan oblystarynda joǵaryda atalǵan sıpatqa saı biregeı týrlar bel­sendi túrde usynylady.

Uly dala – ejelden-aq qaısar jıhankezder umtylǵan tylsym meken. Kóne tarıhtyń máńgilik mórindeı bolǵan Qazaqstannyń ońtústigi Uly Jibek joly men kóshpendiler ómiriniń mán-jaıy jaıly syr shertedi. Uly Jibek joly boıymen saıahattap júrip, týrıster Marko Polonyń izin jalǵap, 2000-jyldyq tarıhy bar Tarazdyń taǵylymynan habardar bolyp, túrki áleminiń besigi – Túrkistannyń tamashasyn tanyp, rýhanı baılyqqa kenele alady. Baǵdar boıynda túrli kórnekti nysandar tizilgen, onyń ishinde: birde-bir shege qaǵylmaı turǵyzylǵan Jarkent meshiti, býdda ǵıbadathanalary, sáýletti keseneler, qyzǵaldaqtarmen qul­pyrǵan alqaptar jáne kóne Otyrar qalashyǵynyń qalpyna keltirilgen bóligi bar. Qaısybiri bolsyn umytylmas estelikter syılap, keremet fotosýretter jasaýǵa múmkindik beredi. Ata­muramyz bolǵan kóshpendiler mádenıetiniń tuńǵıyǵyna úń­iletin bolsaq, búgingi tańda bar álem bas qatyryp otyrǵan jaýapsyz saýaldardyń sheshimin tabýymyz ǵajap emes. Kóshpendilerdiń dás­túrli sálemdesýiniń ózi áleýmettik qashyqtyqty saqtaı oty­ryp izet bildirýdiń keremet úlgisi.

Osy sııaqty tamaqtaný salty, tazalyq saqtaý ádebi, jeti ataǵa deıin qyz alyspaý sııaqty bir­qatar taǵylymdy ádet-ǵuryp­tarymyz qashanda urpaqqa jol kórseter temirqazyq bolmaq. Sol úshin de, ulttyq sana – qazirgi tań­da negizgi ekpin túsirýimizdi qa­jet etetin qaıtalanbas týrıstik ónim.

Qazaqstan Uly Jibek jolyn jańǵyrtyp, saıahat jasaýdyń teńdessiz orny ekeni sózsiz. Ný ormandar, kókpen talasqan shyńdar, aıdyny aınadaı kólderge qosa, týrıster Almaty oblysyndaǵy Qaıyńdy kóline, Mańǵystaýdaǵy ózge ǵalamsharlyq kórinisterdi beıneleıtin Bozjyra, Tuzbaıyr, Torysh, Aıraqty jerlerine, Mars ǵalamsharynyń Jerdegi jur­naǵy – shyǵystaǵy Qıynkerish shatqalyna, ortalyqtaǵy Aqjar taý­lary­na saıahat jasaı alady. Ǵaryshqa bir eli jaqyn­daǵysy kelgen izdenimpaz týrıster Baıqo­ńyr­ǵa baryp qanaǵattanary anyq.

О́tken jyldar tájirıbesi anyqtap bergendeı, álemdik daǵ­darys – ozyq oı men jańa­lyqtarǵa jol ashyp, qalyptasqan jaramdy-jaramsyz qurylymdardy su­ryptaıtyn qubylys. Osy syn saǵatta etnıkalyq jáne ekologııalyq týrızmge basa nazar aýdarýymyz indetten keıingi kezeńde týrızmdi damytýdyń sátti úlgisine aınalyp, bolashaqta otandyq týrızm salasyn ilgeri­letýge myqty serpin beredi.