- Saıasat myrza, pandemııaǵa baılanysty onlaın formatta ótken Forsaıt zertteýleriniń sessııalary nesimen erekshelendi?
- Árıne, pandemııa ómirimizdiń ár salasyna úlken ózgerister eńgizdi. Kóptegen oqý oryndary, mekemeler qashyqtyqtan jumys jasaý formatyna kóshti. Biz de osyǵan oraı forsaıt sessııalaryn onlaın formatynda ótkizýge sheshtik. Osyǵan oraı, onlaın formatqa jaqyn Rapid Foresight ádisnamasyn qoldandyq. Sonyń arqasynda ár taqyryp boıynsha jarty kúndik 3 sessııa ótkizdik. "Rýhanı jańǵyrý" qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń, áriptesterimizdiń, qatysýshy sarapshylardyń arqasynda bári oıdaǵydaı ótti dep aıta alamyn. Jalpy forsaıt ádisnamasy álemde keńinen qoldanylyp jatqan tájirıbe. Kóptegen damyǵan elder, onyń ishinde AQSh, Germanııa, Ońtústik Koreıa, Japonııa forsaıttyń negizinde bolashaqtaǵy eldiń beınesin talqylap, ózderiniń damý strategııasyn aıqyndady. Qazirgi tańda Qazaqstan da bul ádisnamany qoldanýdy bastap jatyr. Osy oraıda forsaıt ádisnamasy arqyly "Jańa mamandyqtardyń atlasy" jobasyn júzege asyryp jatyrmyz. Atlas elimizdiń ekonomıkasyn quraıtyn negizgi 9 sala boıynsha (taý-ken, munaı-gaz, energetıka, týrızm t.b.) ázirlenip otyr. Joba nátıjesinde osy salalarda qandaı mamandyqtar joıylady, qandaı daǵdylarǵa suranys artady jáne qandaı kásip túrleri ózgeriske ushyraıdy, nátıjesinde ne paıda bolatynyn anyqtaımyz. Bul bizdiń jas jetkinshekterimizge, ıaǵnı joǵarǵy synyp oqýshylaryna, abıtýrıentterge, jas mamandarǵa kásiptik baǵdarlaý quraly retinde paıdaly bolady degen senimdemiz. Atlas onlaın formatta kz, Edunavigator.kz saıttarynda qol jetimdi bolady.
- Forsaıttyń sońǵy sessııasy «Halyqaralyq arenadaǵy Qazaqstan» taqyrybyna arnaldy. Osy oraıda elimizdiń bolashaqtaǵy beınesin qalyptastyrýda qandaı trendterdi atap óter edińiz? Búgingi jaǵdaıdaǵy qandaı trendterdi ári qaraı damytyp, qaı trendterden qaýiptený kerek?
- Forsaıttyń nátıjelerin áli de qorytyndylaý ústindemiz. Alaıda, forsaıt sessııalarynda talqylanǵan keıbir ıdeıalarmen bólisýge bolady. Trendter týraly aıtatyn bolsaq, bul bárimizge málim:
- sıfrlandyrýnyń ósýi (kúndelikti ómirde aqparattyq quraldardyń keń taralýy),
- ýrbanızasııanyń ósýi (halyqtyń jappaı aýldan qalaǵa kóshýi),
- syrtqy mıgrasııa (jastardyń shetelge kóship ketip-kelýi jıileı bastady),
- sý resýrstaryna básekelestiktiń kúsheıýi (ásirese Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy),
- elder arasyndaǵy ekonomıkalyq lobbızm (AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda soǵysy).
Sarapshylardyń pikiri boıynsha, Qazaqstan halyqaralyq arenada kelesi baǵyttarda álemdik naryqta óz ornyn tabýy ábden múmkin:
- eko-dala týrızm ortalyǵy. Orta Azııalyq Italııa: dámdi taǵamdar jáne jaqsy adamdarmen aralasý mekeni. Dala, ekologııalyq, etno, ǵaryshtyq týrızmniń ortalyǵy. Túrkızmniń mádenı ortalyǵy;
- Ortalyq Azııadaǵy tranzıttik hab: Qytaı men Eýropany, Reseı men Ortalyq Azııa elderin jalǵaıtyn dáliz;
- Túrkızm ıdeıalaryna negizdelgen mádenı ortalyq: mýzyka, óner, kıno, jáne sport (ulttyq sport túrleri);
- Ortalyq Azııadaǵy aımaqtyq elektr generatory: munaı baǵasy quldyraýda, al atomdyq energııa men jańartylatyn energııa kózderine suranys ósýde;
- Dıetalyq qospalar, tabıǵı taza ónimderin óndirý ortalyǵy (bekire ýyldyryǵy, jylqy eti, qymyz, aport, qyzǵaldaq, qarasora (sellıýloza) jáne t.b.).
- Jalpy, álemniń birqatar elinde bilim alyp, kóptegen memleketti kórgen azamat retinde Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy jaǵdaıy, abyroıyna qandaı baǵa beresiz?
- Bul oraıda Qazaqstannyń damý potensıaly barshylyq. Eń bastysy, biz memleketimizdiń syrtta qalaı kórinýine tym kóp nazar aýdaryp qana qoımaı, óz problemalarymyzǵa kóbirek nazar kóńil bólsek durys bolar edi. Onyń ishinde osy pandemııanyń saldarynan krızısqa tótep bere alatyndaı naqty qadamdar jasaý. Mysalǵa aıtsaq:
- adamı kapıtaldy damytý arqyly aýtsors qyzmetterin atqarý;
- agroónerkásipti damytý arqyly kórshiles Qytaı naryǵyna taza organıkalyq ónimderdi satý.
Men jetekshi bolyp otyrǵan BTS Education kompanııamyz osy oraıda birneshe jobalardy júzege asyrýda. Biz komandamyzben birge adamnyń turaqty damýynyń ekojúıesin qalyptastyrý úshin platformalyq sheshimder ázirleımiz. Negizgi maqsat – kez-kelgen Qazaqstan azamatyn naryqtaǵy suranysqa ıe bilimge, daǵdyǵa úıretip, ómir sapasyn jaqsartý.
- Álbette, búginginiń basty maqsattarynyń biri – Qazaqstannyń álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýi. Osy nátıjege jetý jolyndaǵy qandaı naqty qadamdardy aıtar edińiz?
- Biz ózimizdiń myqty tustarymyzdy aıqyndap, solardy damytýymyz kerek. Meniń basty senimim, Qazaqstannyń baılyǵy – ol jer astyndaǵy qazba qorlarymyz, munaıymyz emes. Bizdiń eń basty qundylyǵymyz – ol adamı kapıtal. Sondyqtan elimizdiń bilim berý júıesin, áleýmettik jaǵdaıdy jaqsartý, básekege qabiletti urpaq tárbıeleý arqyly ǵana ozyq elderdiń qataryna qosylýymyz múmkin.
- 10 kúnge sozylǵan Forsaıt zertteýleriniń nátıjesin aıtyp ótseńiz. Qorytyndysy qashan shyǵady? Ary qaraı qandaı jumystar júrgiziledi?
- Forsaıt ol ýlken zertteýdiń bir bóligi ǵana. Buǵan deıin "Qazaqstannyń bolashaq azamaty", "Inklıýzıvti qoǵam jáne ınklıýzıvti dúnıetanym» jáne «Qazaqstan halyqaralyq arenada" taqyryptarynda analıtıkalyq jumystar, sarapshylar saýalnamasy ótti. Forsaıttyń qorytyndysyn biz áli de sarapshylarmen birge talqylaımyz. Negizinen, forsaıttyń basty maqsaty barlyq taraptarmen (steıkholder) kelisilgen elimizdiń bolashaq beınesin aıqyndaý arqyly jol kartasyn qurý. Keıinnen qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵyty boıynsha, "Rýhanı Jańǵyrý" baǵdarlamasyna ózgerister eńgizip, jańa serpin berý. Sol boıynsha jumystarymyzdy jalǵastyramyz.
