«Serpin» baǵdarlamasy: 3 myń grant nege ıgerilmeı qaldy?

«Máńgilik el jastary – ındýs­trııaǵa» memlekettik baǵdar­la­masy 2014 jyly qolǵa alyndy. Elbasynyń «Qa­zaq­stannyń áleý­mettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Or­taq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» baǵdarlamasynan keıin «Ser­­­pin» jobasynyń ıdeıasy dú­nıe­ge keldi. Alǵashynda bul jobaǵa 2050 grant bó­lindi. 2015 jyly – 6200, 2016 jyly 4312 jas «Ser­pin» baǵdarlamasy boıyn­sha bili­min shyńdady.

Jobanyń maqsaty elimizdegi eńbek re­sýrsy basym aımaq jasta­ryn jumys kúshi az aımaqqa tartý bolatyn. Al joǵary oqý oryn­daryndaǵy grant­tar tehnı­kalyq ǵylym, aýyl sharýa­shy­ly­ǵy, bilim men medısına salasyn qamtıdy.

Tuńǵysh Prezıdent osynaý joba aıasynda eldegi qaı salany damytý keregin aıtqan-dy. Áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtý – damyǵan Qazaqstannyń irgetasy bolatyny aıqyndalǵan-dy. Osylaısha bir jaǵynan jańa jumys oryndary ashylsa, ekinshi jaǵynan halyq sany az oblystarǵa jastardy shaqyrý bastaldy.

Sonymen baǵdarlamany júr­gi­zýge tıisti «Azamattyq basta­malardy qoldaý ortalyǵy» KeAQ granttyq jobasy bo­ıyn­­sha «Almaty stýdentter alıan­­sy» kommersııalyq qorynyń uıym­dastyrýymen «Memlekettik jas­tar saıasatyn aqparattyq qol­daý» jobasy aıasynda jobanyń talap­taryna tolyǵyraq toqtala keteıik.

Birinshiden, atalǵan baǵdarlama arqyly túrli mamandyqty ıgerýge bolady. Talapker pedagogıkalyq, aýyl sharýa­shy­lyǵy men veterınarııa, tehnı­kalyq, tipti medısınalyq baǵytynda bilimin shyńdaı alady.

Osy­ǵan baılanysty eli­miz­diń 7 oblysyndaǵy jeti joǵary oqý orny «Ser­pin» baǵ­dar­lamasymen stýdent­ter­di qabyldaıdy. Bul úshin bólingen memlekettik grant – 1 050. Ár joǵary oqý ornyna 150 grant qarastyryl­ǵan. Pedagogıka boıynsha 19 mamandyq túri bar.

Al «Serpin» baǵdarla­ma­syna qujat tapsyrý úshin UBT-ǵa qatysyp, qajetti upaı jınaý kerek. Oǵan keshendi testileýden ótken kolledj tú­lek­­teri de qatysa alady. Es­teri­­ńizde bolsa, joǵary oqý or­nyna qu­jat tapsyratyn talap­ker 4 oqý ornyn tańdaı ala­dy. Aıtqandaı, «Ser­pin» baǵ­darlamasymen oqýǵa tús­kisi keletin túlek joǵary oqý or­nyn tańdarda 7 oqý ornynyń bi­rin bel­gileýi tıis. Sonda ǵana baǵ­dar­lama boıynsha grant ıe­geri atanýǵa múmkindik týady.

Jumyspen qamtý ortalyǵyn nege paıdalanbasqa?

Memlekettiń halyqty ju­myspen qamtý saıasatyn jas­tar túgili, eresekterdiń ózi eren qylyp, naqty áreket ete bermeıtini ras. Al pandemııa bastalǵanda biraz adam aqy­syz dema­lysqa shyqty, jumys­tan qys­qa­ryp qalǵany bar. Osyndaı kezde jurt Ju­mys­pen qamtý ortalyǵyna júgindi.

Jýyrda Eńbek jáne ha­lyq­ty áleýmettik qorǵaý mı­nıstri Birjan Nurymbetov bıyl­dyń ózinde 281 myń adam jumysqa ornalasqanyn aıtty.

«Tótenshe jaǵdaı kezinde biryńǵaı jıyntyq tólemdi alǵash ret tólegen 1 mln 338 myń adam «Eńbek naryǵy» avto­mat­tandyrylǵan aqparat júıe­sine engizildi. Jumyspen qamtý orta­lyqtary olardy jumyspen qamtýdy qaras­tyryp jatyr. Búginge 68 949 azamat jumyspen qamtý baǵdarlamasyna qatysýǵa nıet bildirip, 30 325 adam jumyspen qamtyldy», dedi mınıstr.

Endeshe jastarǵa da Ju­mys­­pen qamtý ortalyǵy­nyń múm­kindikterin nege paı­dalanbasqa?

Qazirgideı jaǵdaıda Ju­mys­pen qamtý ortalyǵyna Enbek.kz saıty arqy­ly tir­kelý­ge bolady. Jumyspen qam­tý ortalyǵynyń jastarǵa ar­nal­ǵan baǵyttary bar ekenin taǵy da qaı­ta­laý­ǵa týra keledi. Máselen, Ju­mys­pen qamtý ortalyǵy 16 jasqa tolǵan oqý­shylar men stýdentterdi jaz aılarynda 3 aıǵa qoǵamdyq jumystarǵa jibere alady. Sondaı-aq Jumyspen qamtý ortalyǵy 6 aıǵa deıingi mer­zim­men oqý bitirgen jasta­r­dy túrli uıymdar men kom­pa­nııalarǵa táji­rıbeden ótýge jibere alady. Eger azamat tá­ji­­rıbe kezinde jumys berý­­shi­niń kóńilinen shyqsa, turaq­ty ju­mysqa ornalasýyna múm­kin­digi bar. Osy ýaqyt ara­ly­ǵynda jas maman aıyna 69 450 teńge kóleminde (25 AEK) jalaqy alady. Jumyspen qamtý ortalyǵynda jastardyń da aldyn ala daıyndyq kýrsynan ótip, ári qaraı óz isin júr­gizýine múmkindigi bar. Kásip ashýda azamatqa eń joǵa­ry mólsherde 19 mln teńge kó­lemin­de mıkrokredıt beriledi. Shaǵyn nesıe 6%-ben 5 jylǵa beriledi. 19 mln teńge – 8 myń AEK-ke teń.

«Jastar praktıkasy» jobasy ne berdi?

Kez kelgen dıplomy qoly­na tıgen túlektiń kózdegeni – óz mamandyǵy boıynsha ju­­­mys­­­­qa ornalasý. Osy tú­ıin­di tar­­qa­tý úshin memleket qol­ǵa alǵan jobalardyń ishin­­­de «Jas­tar praktıkasy» baǵ­­­dar­­la­masy bar. Bul joba oqý­­dy aıaq­­ta­ǵannan keıingi 3 jyl ishin­­­degi jáne 29 jastan as­pa­­­ǵan ju­­mys­syz túlekterge arnalǵan.

Jastar praktıkasyn uıym­dastyrý jáne qar­jy­landyrý qaǵıdalary «Ha­lyqty ju­myspen qamtý týraly» 2016 jylǵy 6 sáýir­­degi Qazaqstan Res­pýb­lıkasy zańy­nyń 7-ba­bynyń 6 tar­maqshasyna sáıkes ázir­lengen.

Al bul joba ne berdi degen saýal týa­ty­ny anyq. «Al­maty stýdentter alıa­n­sy» qory bergen qoldaǵy derek­terge súıensek, Atyraý obly­synda  «Jas­tar tájirı­be­si» baǵdarlamasy aıa­syn­da 1 325 adam (2017 jyly – 1 100 adam, onyń ishinde – 285 jas turaqty jumysqa ornalasqan, 2018 jyly – 1 186 jas, onyń ishin­de 511 jas turaqty ju­mys­­qa or­nalasqan) joldama alyp, Jastar tájirıbesin aıaq­­taǵan 1 205 jastyń 759-y tu­raqty jumysqa or­na­la­syp­ty. «Eńbek», «Nátıjeli ju­myspen qamtýdy jáne jappaı kásip­kerlikti damytýdyń 2017-2021 jyl­darǵa arnal­ǵan baǵdarlamasy» aıasynda 13 362 jasqa (8 175 aýyl jas­tary) áleý­mettik qoldaý túr­leri kórsetilip, olar­dyń 6 359-y (64,4%) turaqty ju­­myspen qamtylǵan kóri­nedi. 142 jas áleý­mettik ju­mys oryn­daryna, 2 213 jas qo­ǵam­dyq ju­mys­tarǵa ornalasqan.

Al Aqtóbe oblysynda 2020 jyly 1 shildege deıin bar­lyǵy 9346 jas ju­mysqa or­na­lastyryldy. Onyń ishin­­de: jastar tájirıbesine 1337 jumys­syz jas túlek jibe­rildi, (onyń ishinde aýyldyq jerlerden – 727 adam).

Jastar praktıkasy bar­lyq men­shik nysanyndaǵy kásip­oryndar men uıymdarda uıym­dastyrylady, biraq bul jumys ýaqytsha. Jobanyń uzaqtyǵy 6 aıdan aspaıdy. Eger praktıkany sátti tapsyra alsańyz, ary qaraı turaqty jumysqa ornalasýǵa bola­dy. Bári praktıkanttyń jigeri men jumys isteý qabi­letine baı­­lanysty. Bul jaǵ­daıda da úmitkerler óziniń tur­ǵylyqty me­kenjaıy bo­ıyn­sha ju­mys­pen qamtý orta­lyǵynda ótinish bere alady.

Qatysýshynyń aı saıynǵy jala­qysy – 70 139 teńge. Ju­mys berýshi túlekpen eńbek kelisimshartyn jasaıdy. Qu­jat­ta ekeýara seriktes­tik­tiń sharttary kórsetiledi.

Praktıkadan soń túlek­ter ju­mys­qa ornalasa ala ma? Árı­­ne, isine tyń­ǵy­lyq­ty tú­lek­­terdiń kópshiligi prak­tıka ót­­ken uıymda ju­mys isteýge qala­­­dy. Kóp nárse úmitkerdiń ózi­­ne baı­la­­­n­y­sty. Eger ol jas­tar tá­ji­rıbesi bary­synda ózin ta­­nytsa, jumysqa tez ki­ri­sip ke­te alsa, oǵan turaqty qyz­met­­­ker retinde jumys usy­na­ty­­ny belgili. Usynbaǵan kún­niń ózin­de de qorqýdyń qa­jeti joq. О́ıt­keni endi tú­lekte az da bol­sa belgili bir jumys ótili bar.

ALMATY